Morgunblaðið - 11.02.1990, Blaðsíða 23

Morgunblaðið - 11.02.1990, Blaðsíða 23
 MORGUNBLAÐIÐ MENNINGARSTRAUMAR SUNNUDAGUR 11. FEBRUAR 1990 C 23 ¦ iV/CJirJVo7teogleikstjór- inn Karel Reisz unnu saman við gerð myndarinnar „Who'HStoptheRain?" árið 1978. Þeir unnu saman aftur á síðasta ári við mynd- ina „Everybody Wins", sem frumsýnd var nýlega í Banda- ríkjunum. Mótleikari Nolte í þetta sinn er Debra Winger. ¦ RICHARD Gere heldur áfram að leika í lögguþriller- um. Sá nýjasti heitir „Inter- nal Affairs" og er með Andy Garcia í aukahlutverki. Gere leikur löggu með vafasama fortíð og er grunáður um spillingu svipað og Michael Douglas í Black Rain. Þetta er svolítið nýtt og frábugðið súperlöggunum vammlausu í flestum öðrum löggumynd- ¦ SKRYMSLAMYNDIR virðast vera að komast í tísku aftur í Bandaríkjunum eftir B-mynda æði sjötta áratug- arins og endurvakningu í Alien. Tremors heitir sú nýjasta og er með Kevín Backon en gagnrýnendur eru mjög hrifnir af henni. Vikuritið Time segir hana eiga eftir að verða klassíska. Ron Underwood heitir leik- stjórinn. Inmásin í Evrópu; milljaður áhorff imtiefni. Hollywood genr innras i Evropu Hollywoöd er tekið að líta hýru augatil Evrópu eina ferðina enn. Með satneiningu álfunnar í eitt markaðs- kerfi og breyttum stjórnarhál t tim í austri opnast nýir möguleikar, sem kvikmyndarisarnir ætia ekki að missa Svonabregðastþeirvið: Paramount-verið opnar útibú í Bretlandi með evr- ópskum handritshöfundum, leikstjórum og kvikmynda- gerðarmönnum; 20th Cent- ury Fox hyggst gera sex til átta bíómyndir á ári í Evrópu í framtíðinni; Warner ætlar að opna 100 kvikmyndasali í Bretlandi á næstunni og önnur bfð í V-Þýskalandi og Danmörku; Disneyfélagið opnar skemmtigarð í París 1993 og hyggst opna kvik- myndaver í tengslum við hann; Orion dreifingarfyrir- tækið hefur löngu tekið við sér og séð um dreifingu á mörgum vinsælustu myndum Evrópu sfðustu ára eins og Bless, krakkar, Jean de Flor- ett og Konur á barmi tauga- áfalis. „Ailir sjáum við Evrópu fyrir okkur sem Ört vaxandi markað," er haft eftir einum mógúlnum og annar segir: „Þegar þú leggur saman fólkið í löndum Austur- og Vestur-Evrópu gerir það næstum miiljarð manns í leit aðgóðu skemmtiefni." Sann- leikurinn er sá að hinn al- þjóðlegi bíómarkaður er ekki lengur afgangsmarkaður fyrir bandarískar myndir heldur getur allt að helming- ur tekna þeirrá fengíst utan Bandarfkjanna. Hollywood hefur áður iitið hýru auga til Evropu. Eitt- hvert best heppnaða ástar- samband draumasmiðjunnar við evrópska kvíkmyndagerð gat af sér David Leanmynd- irnar Brúna yfir Kwai, Arabíu-Lárens og Ðr. Zivago. Þegar verr gekk urðu til mistök eins og Greif- ynjan frá HongKong, sfðasta mynd Chaplins með Marlon Brando og Sophiu Loren, og Isadora með Vanessu Redgrave sem töpuðu tugum milljónum dollara. Það hefur því gengið á ýmsu í fortíðinni en flest bendir til að Holiywood ætli sér að nema iand fyrir fullt og fast í álfunni í þetta sinn. Spurningin, sem brennur mest á mönnum, hlýtur þó| aðveraþessi: Hvaðverðurum breskar, fransk- ar og ítalskar myndirþegar Hollywooder farið að gera þær? Öðruvísi útlagalíf Leikstjórinn Costa-Gavras hefur nýlega lokið við mynd sína „Music Box" með Jessicu Lange í aðal- hlutverki. Myndin hefur ekkert með tónlistarmyndbönd að gera þótt nafnið gæti bent til þess heldur segir frá lög- fræðingi í Chicago sem ver ungverskættaðan föður sinn gegn ákærum um stríðs- glæpi. Næst ætlaði Gavras, fræg- ur fyrir pólitískar myndir sín- ar („Missing"), að gera mynd um persónur frá Austur- Evrópu. En þá kom babb í bátinn, nefnilega fall komm- únistastjórna í austri. Með það að leiðarljósi varð hann að umturna myndinni sinni, sem átti að fjalla um tvo Pólverja í París. - „Við þurfum að leita ann- arra lausna núna," segir hann. „Þegar persónurnar tala um land sitt fara þær með annars konar orðræður og þær eiga ekki eins erfitt með að komast austurfyrir og áður. Allt hefur snúist á hvolf." KVIKMYNDIR Hvenœrhófst œvintýrib? Niðursetningurinn ÞAÐ er siður hér á landi og víðar að koma sér helst ekki niður á tímamót og þrátta endalaust um hve- nær nákvæmlega atburðir sögunnar áttu sér stað og hvenær áratugir og jafh- vel heilu aldirnar byrja. Er íslensk kvikmynda- gerð þar ekki undanskil- Félag kvikmyndagerðar- manna hefur ákveðið að tíu ár séu liðin síðan ,;sam- felld", eins og það er kallað, kvikmyndagerð hófst og amBHBBmM héll uppá það um daginn. En hvað þá með for- söguna? Var ekkert bíó fyrir 1980? Reynd- ar, en íslendingar voru óhemju seinir að taka við sér á kvikmyndaöld og lítið er til af íslenskum bíómynd- um fyrir 1980 á meðan ná- grannaþjóðirnar eiga sér langa og merkilega kvik- myndasögu. Svíar eiga stór- merka kvikmyndaarfleifð frá Victor Sjöström og Mau- ritz Stiller til Bergmans, Danir voru stórveldi í bíó- myndum strax frá 1909 og hafa ætíð staðið framarlega enda sprettur ekki stórvirki eftir Arnald Indrióason eins og Pelle sigursæli upp- úr engu; Finnar stofnuðu kvikmyndafyrirtæki árið 1919 og um miðjan þriðja áratuginn framleiddu þeir 12 myndir á ári. íslensk bíómyndagerð eins og hún lagði sig fram til áttunda áratugarins valt næstum eingöngu á tveimur mönnum. Ef miða á upphaf íslenskrar bíómyndasögu við fyrstu leiknu talmyndina í fullri lengd sem frumsýnd var í kvikmyndahúsi hófst hún ekki fyrr en árið 1949 með mynd Lofts Guðmunds- sonar, Milli fjalls og fjöru. Á undan henni var mest gert af heimildarmyndum af konungskomum og öðr- um stórviðburðum en Loftur hafði fengist lítillega við Ieiknar stuttmyndir aður. Árið 1950 gerði Óskar Gíslason Síðasta bæinn í dalnum. Vonuðu margir að bíómyndagerð festist í sessi með myndum Lofts og Óskars, sem gerðu samtals sex bíómyndir í fullri lengd á árunum 1949 til 1959, þótt frumstæð væri hvað tækjakost og tæknilegt útlit snerti miðað við það sem gerðist erlendis. En svo varð ekki. Loftur lést árið 1951 eftir að hafa lokið við Niður- setninginn og nokkrum árum síðar varð fyrirtæki Óskars gjaldþrota. I fótspor þeirra fylgdi Ásgeir Long með barnamyndina Gilitrutt ^feas** en sjálfstæðri íslenskri bíó- myndagerð var lokið. ís- lensk stjórnvöld virtust ekki gera sér nokkra grein fyrir mikilvægi íslenskrar kvik- myndagerðar á þessum tíma. Áhugi útlendinga var miklu meiri. Árið 1917 hafði Sjöström myndað Fjalla- Eyvind eftir Jóhann Sigur- jónssop og árið 1919 komu Danir hingað að filma Sögu Borgarættarinnar eftir Gunnar Gunnarsson auk þess sem Guðmundur Kamban gerði tvær myndir eftir verkum sínum í Dan- mörku (útiatriði í Höddu Pöddu voru tekin á íslandi) og fleira mætti nefna. Á sjötta og sjöunda áratugn- um voru gerðar hér nokkrar bíómyndir í samvinnu Edda-film og kvikmynda- fyrirtækja á Norðurlöndum eins og Salka Valka (Svíar), 79 af stöðinni (Danir) og Rauða skikkjan (Danir og Svíar) og fengust hingað menn eins og Sven Nykvist, Erik Balling og Gabriel Axel. Síðan liðu 20 ár þar til Reyni Oddssyni kvik- myndagerðarmanni tókst að ljúka gerð Morðsögu svotil án opinberra styrkja og var hún sannarlega undanfari þess sem koma skyldi. Ári seinna var Kvikmyndasjóð- ur stofnaður. • Eins og sjá má er saga íslenskrar bíómyndagerðar ekki burðug fram til 1980 þegar stóra stökkið kemur með frumsýningum á heil- um þremur íslenskum bíó- myndum. í ljósi sögunnar er hér um algera byltingu að ræða og er vel réttlætan- legt að tala um 10 ára af- mæli íslenska kvikmynda- ævintýrisins. Stóra spurn- ingin er af hverju æyintýrið hófst ekki fyrr og leynist hluti svarsins í andvaraleysi stjórnmálamanna sem íslenskir kvikmyndagerðar- menn eru enn að berjast við. Bíómyndin er ennþá niðursetningurinn á íslenska menningarbænum. Á þeim áratug sem liðinn er síðan Land og synir var gerð hafa tæplega 30 íslenskar bíómyndir verið frumsýndar. Það er stór- virki í landi sem aldrei hefur litið íslenskt bfó réttu auga. IBIO Orvalið í kvikmyndahúsun- um i Reykjavfk hefur líklega aldrei verið meira en þessa dagana eftir að enn einn saiurinn bættist við HáskóIabSó ogþeimfer fjölgandi þar með vorinu. Þegar þetta er skrifað er boðið uppá alis 26 bíó- myndir í 20 sölum í hðfuð- borginni sem Mýtur að telj- ast met miðað við höfða- tölu. Eru nú öll kvikmyndá- húsin komin með fleiri en einn sal. Regnboginn var fyrsta feíóið sem byggt var með mörgum sölum en síðan kom Bíóhöllin. Önnur bfó eins og Stjörnubfó og Laugarásbíó hafa svarað með því að byggja við sig en það virðist bráðnauðsyn- legt að hafa yfir fleiri en einum sal að ráða til að mæta samkeppninni. Hefur úrvalið batnað með fieiri sýningarsöium? Yfirgnæfandi meirihluti af þessum 26 myndum kemur frá Bandarfkjunum og þær eru ekkert betri eða verri en fyrir tíu eða fimmtán árum. En markaðurinn er ennþá mjög einlitur. Það sem vantar er breiðara úr- val, fastar sýningar á nýj- um myndum frá öðrum löndum svo f áist víðari sýn á kvikmyndaheiminn. Það er þó auðveldara að tala um það en framkvæma þvi sáralStil aðsókn hefur verið á aðrar myndir en banda- rískar hingað til þott finna megi einstakar undantekn- ingar.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.