Morgunblaðið - 05.04.1990, Blaðsíða 24

24
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 5. APRÍL 1990
I ÓLGUSJÓ Á SÖQU
Vegna fjölda óska veróur
AUKASYNING
FÖSTUDAGSKVÖLD
Landgangurinn er opnaöur kl. 19.
Kvöldsiglingin hefst meö þríréttaöri veislumáltíð
(val á róttum). Slðan er stefnan tekin á stanslaust
fjör ( Horrimolinos.
Miöaverð (skemmtun + veislumatur) 3.900 kr,
OPINN DANSLEIKUR
EFTIR KL. 23.30.
EINSDÆMI leikur.
Gestur: Ragnar Bjarnason
gufustjómtæki
gufugildrur
Óþarfur krossburður
eftir Björn Jónsson
Svar til Einars Pálssonar við
ummælum hans um Stjarnvísi
í Eddum, Morgunblaðið 14.
febrúar, 1990.
Kæri Einar, lærimeistari og vin-
ur!
Eg hafði ekki ætlað að svara
ummælum þínum varðandi bók
mína Stjarnvísi í Eddum, vegna
þess að mér fundust þær heyra
frekar undir aðkast en gagnrýni.
Mun eg ekki eiga í orðaskætingi
við þig né aðra, en leitast við að
svara á ábyrgan hátt gagnrýni og
spurningum sem fram eru bornar
af fræðimannlegu jafnvægi og kurt-
eisi. Eg ákvað þó að svara ásökun-
um þínum til að veija mannorð
mitt, sem hér er vegið að af slíkri
heift að nálgast meiðyrði, en ekki
síst með tilliti til vina okkar beggja,
sem og þeirra allra er vilja kynna
sér þessi fræði. Ágreiningur og
misskilningur formælenda á skoð-
unum hvors annars hafa fráhverf
áhrif á þá sem vilja kynna sér málin.
Eg vil bytja á að segja umsvifa-
laust að eg er aðdáandi fræða
þinna, að svo miklu leyti sem eg
skil þau, og að ein kennisetning þín
er notuð sem grundvöliur og tvær
þijár aðrar sem stoðir í túlkunum
mínum. Þær eru allar viðurkenndar
í texta og tilvitnunum, nema ef til
vill ein, sem sást yfir. Það var að
laugardagur væri Lokadagur. En
eg hafði gengið út frá því sem gefnu
frá rómönskum og germönskum
dagaheitum. Sama gildir um sam-
svörun Loka og reikistjörnunnar
Satúms. Það leiðir af sjálfu sér.
Bækur þínar voru ekki notaðar
við ráðningar mínar, að öðru leyti,
en sem til er vitnað. Þijár þær
síðustu komu út eftir að niðurstöður
mínar voru formaðar. Enda koma
kenningar þínar harla lítið inn á
það svið sem eg fer. En mitt svið
er einungis það að leita beinna sam-
svarana goðsagna við gang reiki-
stjarna, staðsetningu atburða á
festingu og finna líklega tímasetn-
ingu þeirra.
Eg ætla ekki að rekja niðrandi
ummæli þín orð fyrir orð en eg bið
þig, og lesendur þessa bréfs, að
hugfesta eftirfarandi skilgreiningu:
Okkar „fræði“ eða niðurstöður eru
sam-rættar, en greinast í sérstæða
stofna að hætti birkitijáa. Þínar
niðurstöður eru huglægs eðlis,
flóknar heimspekilegar grundanir,
hugmyndafræði og tölvísi. Mínar
túlkanir eru einvörðungu myndræn-
ar, úranógrafískar, dregnar af því
sem séð verður með berum augum
á næturskuggsjá himins. Þetta er
staðhæft þegar í bókarkynningu.
Björn Jónsson
„Framvinda mítanna í
einstaka atriðum er við-
fangseftii túlkunar
minnar. Þar kemur hún
til beinnar aðstoðar við
nútímarannsóknir um
samsvaranir og skyld-
leika míta á nærlægum
menningarsvæðum.“
Þín fræði eru margþætt og engum
fært að þræða eða leika eftir nema
glöggt skyn beri á ijölfræði þá sem
þau umlykja, öll samtímis: goð-
fræði, trúarbragðafræði, íslensk og
klassísk fornvísindi, byggingar-
fræði, þjóðsögufræði, þjóðsagna-
fræði, samanburðarbókmenntir,
menningarsögu, þjóðflutninga-
fræði, landafræði, stjörnuspeki,
stjörnufræði, stærðfræði, flatar-
málsfræði, gematríu, kabbala, svo
nokkuð sé nefnt. Síðast en ekki síst
stjarnfræðisögu og samtvinnun
hennar við trúarbrögð, míta og til-
beiðslusiði. Á því sviði eigum við
samleið, en litla á öðrum. Mætti
bæta við orðmyndun og orðöpun
við sameiginleg verksvið okkar.
Hér er um auðugan garð að
gresja, og fýsti mig mjög að reyna
að finna bernskuforvitni minni,
varðandi goðsagnirnar og stjarn-
himin, útrás og skýringu. Sá eg
strax að mér væri engan veginn
fært að fara þessar leiðir allar,
enda leiddu þær ekki í þá átt sem
eg æskti:, sem beinast hlutverk
stjarna og himintungla til skýringar
goðsagnanna. Ráðning þín á dýra-
hring Grímnismála gaf mér undir-
stöðuna (Rammislagur, 1978, s.
119). Valdi eg því þá leið sem mér
leist einföldust, og hélt ef til vill
upprunalegust: stjarnfræði og
samtíma þróun hennar í stjörnu-
speki og spáfræði. Þessi fræði nefni
eg einu nafni „stjarnvísi". Hefi eg
beitt þeim á nokkrar goðsagnir
Eddanna, eftir því sem mér vannst
tími og þekking til.
Grundvallar- og tilvitnunarheim-
ildir mínar eru frá fleygletursrann-
sóknum, stjarnfræðisögu, goð-
sagnasöfnum og samanburðarbók-
menntum fornum og nýjum. Þar á
meðal gelískum. Frá þessum sjónar-
miðum hefi eg reynt að vinna sam-
ræmda og rökvísa túlkun á sumum
goðsögnum Eddanna. Frumgrind
himinhvolfs verður þá sú að dýra-
hringurinn sé undirstaðan, byggð á
túlkun þinni á bústöðum goða á
himni í Gn'mnismálum; en Vetrar-
braut sé askur Yggdrasils. Rök hins
síðara er að finna í Lagos-blöðunum
frá 2200 fvt. Þau nefna tré himins
og lýsa því með nær nákvæmlega
sama orðavali og Snorra Edda lýsir
askinum. Einnig er þar að finna
Örninn og/eða Fálkann, sem gefur
staðsetningu þessa hluta himins.
Þetta eru þijár aðal undirstöður
mínar, ein frá þér og tvær frá Súm-
er. Túlk’únin, að Vetrarbrautin sé
Askurinn, er frá sjálfum mér. Einn-
ig sú að himinhvolfið sjálft, ofan
sólbaugs, sé Valhöll og vetrarbraut
mæniás hennar. Með staðsetningu
Arnar/Fálkans verður sá hluti vetr-
arbrautar „dyrastafn“ Valhallar, og
veit mót himinaustri í Sporðdreka-
geira, en vesturgaflinn er þá gagn-
stætt á himinhvolfi, í Nautsgeira.
Þar bítur hin geysihaglega geit
Einheija, Heiðrún litla, barr „uppi
á“ Valhöll. Hér greinir okkur á í
túikunum. Ekkert barr eða tré er
að fínna hjá Steingeitar-hafrinum
og hann er við grunn Valhallar, en
ekki „uppi á Valhöll". En einmitt
þar er Heiðrún/Capella og á
„trénu“, Læraði/Vetrarbraut. Cap-
ella sést flesta daga árs og getur
því fylit skapkerin. Hin sést ekki
hálft árið. Báðar geitur þessar upp-
hófu árið og tíðir þess: Steingeitin
ár vetrarsólstaðna, Capelia ár vor-
jafndægurs og sáningar. Eg benti
þér á þetta og einnig að ályktun
þín um Hrungni og hrungnishjartað
fengi ekki staðist, hvað myndrænu
himins varðar. Hrungnir verður að
vera Bogmaður (Stjarnvísi í Eddum,
bls. 94-103), Hjarta hans skýrir sig
sjálft sem „tepottur" nútímans:
meginhluti . Bogmannsmerkis í
steinlíkri áferð vetrarbrautar og er
„tindótt með þrimr hornum".
Skjöldur Hrungnis er sami „steinn"
vetrarbrautar. Afstöðuþætti þess-
arar staðsetningar er hvergi annars
staðar að finna, og verður því hug-
myndafræðileg handahófsályktun
að víkja fyrir hinni velstuðluðu
myndrænu, eða laga sig að háttum
hennar.
Staðsetning „austurenda" Val-
hallar er frekar njörvuð niður með
greiningu „dyra“ Valhallar sem
Naðurvaldamerki við sjálfan stafn-
inn, samkvæmt 10. vísu Grímnis-
mála.
Þú dregur mjög dár að bókarenda
mínum, sem óvirðulegum hápunkti.
Hinsvegar fer framhjá þér að þessi
kafli er „ruslakista“ mín. Rugiar
þú hér saman endunum á kúnni.
Hvað dvergana fjóra varðar er þá
víða að finna, hjá Allen og Budge,
og í smáum sem stórum mítólóg-
íum. Þar að auki koma þeir fram
„kristnaðir“, sem' bitavísa ein
skemmtileg:
Voldugir drottins veðurenglar Qórir,
höldum gefi hægan byr,
hef eg þess aldrei beðið fyr.
í flestu öðru en þessum fáu atrið-.
um greinir niðurstöður okkar ekki
á, og má það heita merkilegt og
styrkur beggja, þar sem þær eru
sóttar eftir svo ólíkum leiðum.
Ætti slík útkoma heldur að hressa
þig en hrella, færa mér fremur hól
þitt en háð og rriannorðsskerðingu.
Innilegar þakkir til allra þeirra, er sýndu mér
hlýhug og vináttu á áttrœðisafmœli mínu 26.
mars sl.
Guð blessi ykkur öll.
Páll Guöjónsson,
Laugateigi 10.
Hjartans þakkir til vina, barna minna, tengda-
barna og barnabarna fyrir mikla hjálp og elsku-
semi í sambandi við nírœðisafmœli mitt. Einn-
ig þakka ég innilega öllum, sem heiðruðu mig
og glöddu meÖ ncerveru sinni. Þökk, þökk fyrir
falleg orÖ í minn garð, stórgjafir og heilla-
skeyti. GuÖ launi ykkur.
„í vináttuheimum er vorsins ylur,
þó fari um jöröina frost og bylur.“
ÞaÖ er þessu góða fólki aÖ þakka aÖ ég hlakka
til aÖ sjá hverja nýja morgunstund.
Ég óska því hreysti og háum aldri.
ÁstarkveÖja.
Hildur Magnúsdóttir,
Sólheimum 23.