Morgunblaðið - 22.09.1991, Blaðsíða 12

Morgunblaðið - 22.09.1991, Blaðsíða 12
12 C MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 22. SEPTEMBER 1991 Eg hefaldrei rífist við nokkra manneskju „ÞVÍ VAR nú trúað, að það væru álfar þar sera ég átti heima á Elliða í Stað- arsveit á Snæfellsnesi," sagði Fríða, en á Elliða er einkennilegur steinn sem heitir Gýgjarsteinn. Hann hefur sést Ijóma á jólanóttum. Oddfríður Sæmunds- dóttir ólst upp á næsta bæ við álfasteininn ásamt systkinum sínum, en hún er dóttir Sæmundar Sigurðssonar hreppsstjóra og Stefaníu Jonsdóttur, sem héldu þarna bú um síðustu aldamót. Fríða kvað um steininn góða: Þennan fallega stein byggir ilfkona ein sem óttast og þráir í senn. Hún mig seiðir til sín, þegar sólskinið dvín, og því sit ég í hvamminum enn. Fðgrum demöntum skreytt, svo ei dýrðlegra er neitt er hin draumfagra álfkonuhöll. Og hún gígjuna slær, og hún grætur og hlær, svo aðgleymist mér tilveran öll. ¦< Þegar Guðmundur Ingólfsson píanóleikari var átta ára samdi hann lag við þetta ljóð móður sinnar. Fríða um þrítugt, 1932, skömmu áður en hún gifti sig og samdi yóðið „Rökkvar í runnum". eftir Gunnar Hersvein Nýverið átti ég samtal við Fríðu um lífið og ljóðin, en árið 1988 sendi hún frá sér ljóðasafnið Rökkvar í runnum. Samnefnt ljóð hefur verið sungið inn á tvær hljómplötur við lag eftir Jonatan Ólafsson. Ljóðið hefst svo: Rökkvar í iðgrænum runnum rósirnar blómknöppum loka. Tunglskinið titrar á unnum tindana umlykur þoka. — Ég er búin að lesa bókina þína tvisvar. „Hún er nú ekki merkileg." — Mörg ljóðanna eru prýðileg, til að mynda Hamingjuleit. „María Markan bjó til lag við það og Ragnheiður Guðmundsdóttir söng það í útvarpið." Ég lagði, eins og fleiri, upp í leit að hamingjunni er lífssól fegurst skein, en hafði ekki lag á að hlúa að gæfu minni. Og hérna sit ég - ein. Nú er ég hætt að gráta yfír æskudraumum mínum. En undrast hef ég þrátt, hvað lífið getur úthlutað óskasteinum sínum á undarlegan hátt. „Kvæðið Við dagsetur var fyrsta ljóðið sem birtist á prenti eftir mig. Guðrún Erlings, ekkja Erlings Þor- steinssonar, birti það í bók sem heit- ir Dropar og kom út 1927.- Hún hafði verið að safna í bókina og rakst á ljóðið austur í sveit þar sem ég hafði verið kaupakona. Ég sam- þykkti að hún tæki ljóðið í bókina, ef hún birti það undir höfundarnafn- inu Fríða. Eg gekk lengst af undir nafninu Fríða, eða alveg þangað til ég varð sextug þegar ég missti manninn minn, Ingólf Sveinsson (d. 3. maí 1962), þá fór ég að heita Oddfríður." Mér þótti svo gaman að vera í sveit — Það er ljóð til móður þinnar í bókinni, hún hefur verið þér mikils virði. „Já, hún var sannkölluð hetja, því þetta var afskaplega erfitt þegar hún missti manninn. Og hún var líka heilsulítil. Þegar pabbi dó voru sex börn ófermd, systkinin öll og fóstur- dóttir. En fósturbróðir minn var kominn yfír fermingu. Hun bjó í fimm ár eftir að pabbi dó, ennþá fluttum við til Reykjavíkur, árið 1915." — Voruð þið fátæk? „Við vorum ekki fátæk, en þetta var náttúrulega ákaflega erfitt. Pabbi var nýbúinn að byggja timb- urhús og skuldaði mikið. Það var því ákaflega erfitt fyrir mömmu að standa straum af þessu. En þetta hafðist. Við fórum öll að vinna fyrir okkur strax eftir fermingu. Ég fór tveimur dögum eftir fermingu í vist og var alveg að heiman í tvö ár. Þá fór ég aftur heim til mömmu. Hún var búin að fá smá húsnæði fyrir okkur systkinin með því móti að hún væri sjálf í vist á stóru heimili hjá kaupmannshjónunum hérna í bæn- um. Við fengum herbergi þar og vorum saman. Hún reyndi alltaf að halda heimili fyrir okkur." — Hvar varst þú að vinna á því tímabili? „Ég var fjögur sumur í kaupa- vinnu austur í Hvalhrepp, á Árgils- stöðum í Hvalhrepp, og svo var ég í tvö sumur upp í Borgarfirði. Mér þótti svo gaman að vera í sveit." — Hvað varstu að gera á kvöldin? Varstu að lesa eða . .. ? „Ja, ég var að lesa og svo fór ég kannski upp í hlíð og lá þar og lét mig dreyma." — Og samdir ef til vill? „Eitt kvæði. Það er síðan 1918. Fyrsta sumarið sem ég var í sveit- inni. Fyrsta erindið ersvona: Ég sit hér uppi í hárri hlíð í helgum kvöldsins friði er signir fjöllin sólin blíð, og sígur hægt að viði. Af bergi steypist brattur foss með bylgjum kristallshreinum, en úðinn réttir ástarkoss að ungum skógargreinum. Það heitir Sumarkvöld og varð til þegar ég var 16 ára í sveitinni, fyrsta kaupakonusumarið mitt. Mér leið svo vel þarna." — Hvenær giftir þú þig? „Ég gifti mig þrjátíu og eins árs, árið 1933. Þá var ég búin að vera á Vífílsstöðum og var batnað. Við bjuggum lengst af á Langholtsvegi í Reykjavík. Við byggðum þar og átturh þrjá syni, Sæmund, Guðmund og Gunnar. Uppeldið gekk ósköp árekstralítið. Það voru ekki nokkur vandræði með það." — Segðu mér, eitt ljóðið í bókinni þinni heitir Ljóðabréf til huldu- manns. Var þessi huldumaður til? „Tilefnið var það, að í Kvenna- blaðinu voru vísur frá einhverjum sem kallaði sig huldumann. Hann óskaði eftir því að kona myndi yrkja ljóð til sín og ég sendi þetta í Kvennablaðið. Fyrsta erindið er svona: Hugur flýgur hratt af stað huldusvein að finna. Lengi hef ég leitað að ljósi augna minna. Það var óskaplega oft sem mér datt eitthvað svona í hug, sérstak- lega ef ég heyrði fallegt lag, til dæmis kvæðið Æskan, ég var nýbú- in að heyra rússneska lagið Trjoka. Mig vantaði texta við það, og þá gerði ég þeta kvæði." Dægurlagatextinn gerjaðist í huganum og kökurnar í ofninum —. Þu hefur samið dægurlaga- texta. „Stundum var ég beðin um þá. Frændi minn Jónatan Ólafsson fékk texta lánaða hjá mér og hann bjó Samtal við Odd- fríði Sæmundsdóttur frá Elliða, en hún hefur samið bæði ljóð og dægurlagatexta undir höfunda- nafninu Fríða. Húner89ára gömuloggafút sína fyrstu ljóða- bók fyrir þremur árum til fyrsta lagið við Rökkvar í runn- um. Hann bjó til ljómandi fallegt lag sem Ragnar Bjarnason og Þuríðuf Sigurðardóttir sungu inn á plötu. Stundum bjó ég til texta fyrir Jonat- an. Og einu sinni kom Þuríður á síð- ustu stundu og vantaði texta. Ég sauð eitthvað saman handa henni. Kvæðið Bernskusporin heyrði ég nýlega í útvarpinu. Helena Eyjólfs- dóttir söng það inn á plötu þegar hún var 16 ára. Það var í tengslum við einhverja dægurlagasamkeppni. Það þarf að vera einhver stemmn- ing sem kemur kvæðunum af stað. Þetta er allt ort af einhverju sér- stöku tilefni. Annað hvort stemmn- ingu, gleði eða sorg, eða öðru. Svo var það einu sinni rétt fyrir jólin, ég var að baka, alveg hreint í önnum, að Haukur Morthens kom til mín með gatslitna plötu. Frank Sinatra söng á henni Hvít jól en þá var það að verða vinsælt. Haukur bað mig nú blessaða að búa til texta við það. Og textinn gerjaðist í huga mínum um leið og kökurnar lyftu sér í ofninum. Haukur söng það síðan í óska- stund í útvarpinu, annan í jólum 1953, og hann hefur sungið það inn á plötur mörgum sinnum." Yfir hverja torfæru byggir ástin brú — Nu hefur þú lifað tímana tvenna. „Já, það má nú sannarlega segja það. Hraðinn er alltof mikill núna. Það eru allir svo mikið að flýta sér. Og svo eru allir að vinna. En ofbeld- ið finnst mér verst... Það finnst mér voðalegt." — En hvað segir þú um ástina? Ljóðið sem þú tileinkar manni þínum hefst svona: Undravegi örlög ieggja ævi manns svo breytist fljótt ástin kom til okkar beggja eins og geisli um dimma nótt. „Mér finnst hún alveg nauðsynleg í lífínu. Ég get nú ekki skilgreint ástina._ En mér finnst hún ómiss- andi. Ástin breiðir yfir svo margt og fyrirgefur. Ef ástin er sönn og regluleg, þá gleymist það fljótlega ef eitthvað ber út af. Maður er ekk- ert að halda í það. Ég hef samið mörg ástarkvæði, sem ekki eru í bókinni, en lokaerindið í kvæðinu Þú kemur segir kannski margt um ástina: Yfir hverja torfæru byggir ástin brú bros þín fylla hjarta mitt kærleik von og trú en þannig brosir enginn - nema þú. — NÚ orðið er mikið um opinberar deilur, bæði milli einstaklinga og fyrirtækja. Er ástæðan ef til vill skortur á ást? „Mér finnst afskaplega leiðinlegar allar deilur. Ég hef aldrei rifíst við nokkra manneskju. Aldrei rifist. Og : I'

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.