Morgunblaðið - 15.11.1991, Page 28

28
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 15. NÓVEMBER 1991
Byggðamálin rædd í
víðu samhengi í gær
Umræður um skýrslu forsætisráðherra
BYGGÐAMÁLIN voru áfram til umræðu í gær. Fjórða nóvember
síðastliðinn mælti Davíð Oddsson fyrir skýrslu sinni um Byggðastofn-
un. Þá þegar var ljóst að þingmönnum lék hugur að ræða byggðamál-
in frá ýmsum sjónarhornum og horfðu ekki einungis til Byggðastofn-
unar. Varð þeim t.a.m. tíðrætt um ummæli forsætisráðherra um flutn-
ingsstyrki og vaxtarsvæði. Ekki tókst að ljúka umræðum í það skipt-
ið og var þeim frestað nokkru eftir miðnætti. í gær, nokkru eftir
>kl. 13, var aftur tekið til við að ræða skýrslu forsætisráðherra um
Byggðastofnun.
Sturla Böðvarsson Ólafur Þ. Þórðarson
Ólafur Þ. Þórðarson (F-Vf)
sagði unga menn hafa tekið við
stjórnvölinum á þjóðarskútunni.
Þótti ræðumanni stefnan ekki góð.
Ungir menn hefðu dustað rykið af
gömlum kenningum. Ólafur sagði
„ný stikkorð” byggðastefnu nýrra
stjórnarherra vera vaxtarsvæði og
flutningsstyrkir. Ræðumaður taldi
sig geta leitt að því líkur að þessu
orð væru eldri en menn teldu. Dró
Ólafur úr pússi sínu bók eina samda
af norskum sérfræðingum fyrir
þáverandi íslensk stjórnvöld og
OECD, Tillögur að fimm ár fram-
*“ kvæmdaáætlun fyrir Vestfirði.
Ósló, maí 1965. Á síðu 2 stendur
m.a.: „Helstu einkenni landsvæða,
- sem dregist hafa aftur úr efnahags-
þróuninni eru lágar tekjur, tiltölu-
lega mikið atvinnuleysi, of dauft
atvinnulíf og útflutningur vinnuafls
til landsvæða sem meira eru þró-
uð.” Aðeins það síðastnefnda hefði
átt við um Vestfirði. Ólafur taldi
vaxtarsvæði kynnt á bls. 16, þar
stendur m.a: „Innan vissra tak-
marka er bæði kröfunum um aðset-
'>urssstað og fullnægjandi starfsum-
hverfi betur fullnægt því meir sem
samdráttur byggðarinnar er. Það
þýðir aftur á móti, að í fram-
kvæmdaáætlun fyrir Vestfirði sem
hafa svo fáa og dreifða íbúa, verður
það að vera eitt af aðalstefnunum
að stuðla að verulega þéttari byggð
en nú er.” Vestfjörðum var skipt í
fjögur svæði í þessu riti, á síðu 18
er gerð grein fyrir forsendum til-
lagna, m.a: „Að meiri samdráttur
byggðarinnar á svæðinu sé nauð-
synlegur ... Að það fólk, þær fjöl-
skyldur sem óska að flytja frá bú-
stöðum sínum fái styrk í einu eða
öðru formi ef flutt er búferlum til
þéttbýlis innan svæðisins”.
"> Ólafur sagði að þessi skýrsla
hefði verið lesin varlega af forystu-
mönnum Sjálfstæðismanna á þess-
um tíma og hvatti hann Davíð Ódds-
son forsætisráðherra til að fylgja
því fordæmi. Þá hefði það verið
tekið úr tillögunum sem nýtilegt
var; að tengja byggðir með sam-
göngum en hafnað óraunhæfum
hugmyndum sem hefðu þá þegar
verið reyndar annarsstaðar með
vondum árangri. Við hefðum valið
aðra byggðastefnu. Óiafur vildi
ekki skrifa undir að byggðastefnan
hefði brugðist, við værum ekki bún-
ir að framkvæma byggðastefnuna.
Sturla Böðvarsson (S-Vl) sagði
alkunnugt að fyrri ræðumaður var
gamansamur mjög og hefði hann
dregið fram aldarfjórðungsgamlar
tillögur til að draga athyglina frá
stefnu framsóknarmanna og henn-
ar árangri. Sturla sagði Byggða-
stofnun vera meðal allra mikilvæg-
ustu stofnana í stjórnkerfi okkar
en dró ekki dul á að „hinir frægu
sjóðir” sem ríkisstjórnin hefði sett
á fót en síðar komið fyrir í umsjá
stofnunarinnar hefðu orðið til þess
að skaða þá ímynd sem stofnunin
hafði. Ræðumaður sagði það hafa
verið viðurkennt takmark allra
stjórnmálaflokka að halda landinu
öllu í byggð og nýta eftir föngum
auðlindir lands og sjávar. En eftir
því sem kröfur um þjónustu hefðu
vaxið og fleiri flust til höfuðborgar-
svæðisins hefði orðið þyngra undir
fæti að framfylga þeirri öflugu
byggðastefnu sem okkar stóra land
krefst ef markmiðið um byggð um
allt land ættu að nást. Sturla sagði
mistök í atvinnuuppbyggingu og
slaki í því að móta og marka skyn-
samlega byggðastefnu á vegum rík-
isvaldsins hefði orðið til þess að
menn skelltu nú skuldinni á hina
svokölluðu byggðastefnu lands-
byggðarinnar og kæmust að þeirri
niðurstöðu að byggðastefna síðustu
ára hefði brugðist.
Ræðumaður spurði hveijir mót-
uðu byggðastefnuna. Væri hún
mótuð eða ætti hún einungis að
vera mótuð í stjórnarráðinu eða í
höfuðstöðvum Byggðastofnunar?
Það þyrftu fleiri að koma að verki.
Sturla hvatti til þess að sveitarfé-
lögin yrðu stórefld. Vandamál
þeirra væri m.a. að þau væru lítil
og dreifð og oft hafi þeim verið
ætlað meira en þau. hefðu megnað
að sinna. Það yrði að styrkja atvinn-
ulífið í sjávarbyggðum. Til þess að
þetta gæti orðið að raunveruleika
vildi Sturla að lögin um stjórnun
fiskveiða yrðu endurskoðuð; vinnsla
sjávaraflans yrði aukin og rann-
sóknir í sjávarútvegi efldar. Sam-
eina yrði rekstur hafna og bæta
hafnaraðstöðu til hagsbóta fyrir
útgerð og fiskvinnslu. Endurskoða
yrði vegaáætlun með tilliti til þess
að hraða framkvæmdum sem skil-
uðu mestum arði í tengslum við
skipulögð vaxtarsvæði. Einnig yrði
að jafna orkuverð í landinu og koma
vöxtum á peningamarkaði niður.
í lok sinnar ræðu minnist Sturia
Böðvarsson á reglugerð þá um
Byggðastofnun sem hefur verið í
smíðum og mjög verið til umfjöllun-
ar. Þessa reglugerð þyrfti að vanda
mjög, ekki hvað síst vegna þess að
ágreiningur hefur verið um það
hvernig stofnunin ætti að starfa.
Umfram allt yrði að forðast að
auka miðstýringu. Það væri óviðun-
andi að fyrirgreiðsla stöðvaðist við
tiltekin verkefni eða einstök fyrir-
tæki vegna þess, að ekki lægi fyrir
byggðaáætlun. Ótækt væri að
stjórn stofnunarinnar gæti skotið
sér á bak við slíkt og stöðvað þann-
ig stuðning við heil byggðarlög sem
heimamenn og héraðsstjórnir teldu
að þyrfti að veita. Nýja reglugerðin
þyrfti umfram allt að dreifa valdinu
og kalla fleiri til ábyrgðar.
Best er heima hvað
Birni Bjarnasyni (S-Rv) þótti
ekki mikið til um sagnfræðigrúsk
Ólafs Þ. Þórðarsonar og taldi 25
ára gamlar bókmenntir ekki fá það
dulið að síðustu 20 ár hefðum við
fylgt rangri stefnu sem Framsókn-
arflokkurinn bæri ekki hvað
minnsta ábyrgð á. Björn hafði ekki
trú á að sú stefna að færa fjár-
muni úr vasa skattgreiðenda til
landsbyggðarinnar skilaði árangri.
Síðan 1972 hefðu 12 milljarðar far-
ið í gegnum stofnunina og árangur-
inn næsta takmarkaður. Björn taldi
Ályktun ASS:
Góð reynsla
af þjóðarsátt
STJÓRN Alþýðusambands Suð-
urlands telur að markmið þjóðar-
sáttarsamninganna hafi náðst í
meginatriðum og samþykkt
þeirra hafi falið í sér fyrirheit
um aukinn kaupmátt í næstu kja-
rasamningum. Með víðtæku sam-
starfi verði að stöðva og snúa
við því kaupmáttarhrapi sem
blasi við. Ný þjóðarsátt verði
ekki gerð á forsendum atvinnu-
rekenda og ríkisstjórnar.
Þá segir að reynslan sýni að legg-
ist allir á eitt sé hægt að ná niður
verðbólgu og hafa stjórn á kostnað-
arþáttum. Það hafi komið í ljós að
laun verkafólks séu ekki eini verð-
bólguvaldurinn. Verkafólk hafi
fyllilega staðið við sinn hluta samn-
ingana og það sé meira en hægt
sé að segja um ýmsa aðra. Einnig
er lýst yfir áhyggjum og undrun á
fyrirætlunum stjórnvalda, sem með-
al annars komi fram í fjárlagafrum-
varpinu og þess krafist „að ríkis-
stjórnin endurskoði þau atriði fjár-
lagafrumvarpsins sem fela í sér
stórfelldar álögur á launafólk.”
Að lokum segir: „Þá skorar stjórn
Alþýðusambands Suðurlands á at-
vinnurekendur að láta af barlómi
og bölsýni og ganga af stórhug til
viðræðna við verkalýðshreyfinguna
um nýjan kjarasamning.”
’ iFI t' : Mui'ií'tÍMuiTi »?•'?. lií
að vanda stofnunarinnar hefði mátt
sjá í upphafi þegar henni var kom-
ið á legg. Vinstri stjórnin sem komst
til valda 1971 hefði afneitað fijáls-
ræðisstefnunni; Viðreisnarstefn-
unni og þess í stað haldið fram
bræðingi af sameignasósíalisma
Alþýðubandalagsins og forsjá fram-
sóknarstefnunnar. Björn sagði
suma hafa þá trú að unnt væri að
leysa vanda landsbyggðarinnar með
fjárveitingum gegnum Byggða-
stofnun. Birni var til efs að Byggða-
stofnun væri upphaf og endir við
lausn vandamála landsbyggðarinn-
ar. Hann taldi að stofnunin hefði
oft lagt á tæpasta vað í fjárveiting-
um og hefði af því hlotist tap og
ijárhagstjón. Björn Bjarnason tók
þó fram að hann teldi margt vel
gert í Byggðastofnun, gat þess t.d.
að honum hefði verið kynnt átaks-
verkefni sem unnin væru í sam-
vinnu við heimamenn. Hann taldi
það lofsverða viðleitni að ýta undir
framtaksvilja. Björn sagði að það
þyrfti að gjörbreyta starfsgrund-
velli og starfsháttum Byggðastofn-
unar. Hann fagnaði þeirri hugarf-
arsbreytingu sem væri að verða;
menn væru að átta sig á því að
þeir einu sem gætu leyst málið
væru heimamenn sjálfir.
Anna Ólafsdóttir Björnsson
(SK-Rn) tók undir það að byggða-
vanda yrði að Iéysa í samvinnu við
heimamenn en það útlokaði ekki
að ríkið gæti komið til aðstoðar og
samstarfs ef með þyrfti. Jón Krist-
jánsson (F-Al) ásakaði Björn
Bjarnason fyrir að meta lítils eða
alis ekki ávinninginn af þeim 12
milljörðum sem nefndir höfðu verið
og láta sem það hefði allt verið
tapað fé. Guðna Ágústssyni (F-Sl)
fannst nýir vindar blása og stór orð
falla yfir þing og þjóð. Ummæli
Davíðs Oddssonar væru á þann veg
að þau særðu hans félaga ekki síð-
ur en mótheija. Guðni vildi enn-
fremur benda á að Sjálfstæðisflokk-
urinn hefði verið í ríkisstjórn flest
þau 20 ár sem Björn Bjarnason
segði að fylgt hefði verið rangri
byggðastefnu.
Tómas Ingi Olrich (S-Ne) sagði
umræðuna um byggðamálin hafa
alltof mikið einkennst af því að
stjórnarandstæðingar hefðu teygt,
togað og rangtúlkað ummæli Dav-
íðs Oddsonar um byggðamál og
væri það framferði allar athygli
vert. Tómas Ingi sagði að tvenns
konar byggðastefnu hefði verið
fylgt hér á landi. Sú fyrri liefði lukk-
ast, hún væri reyndar aldrei nefnd
byggðastefna heldur gengi undir
Leiðrétting:
60 milljónir
en ekki 600
í frásögn af utandagskrárum-
ræðum á Alþingi um álmálið á bls
36 í gær misritaðist kostnaður iðn-
aðarráðuneytisins við samnings-
gerð og undii'búning álvers. Jón
Sigurðsson iðnaðarráðherra upp-
lýsti að kostnaður ráðuneytisins
væri nú um 60 milljónir kr. en
ekki 600 milljónir eins og misristað-
ist. Beðist er velvirðingar á mistök-
unum.
ýmsum slagoi'ðum; „efla skal menn-
ingu,” „efla skal vísindi og rann-
sóknir”. En þetta afl hefði komið
fram og eflt höfuðborgarsvæðið.
Ræðumaður hvatti mjög til þess að
við fylgdum frönsku fordæmi og
efldum sem flesta þætti mannlífsins
á þéraðagrundvelli og var þess fýs-
andi, eftir því sem mögulegt væri,
að sem flestar opinberar stofnanir
og rannsóknarstofnanir yrðu fluttar
út á landsbyggðina henni til efling-
ar.
Ræðumaður taldi efnahagsstjórn
síðustu tíma hafa verið óstjórn sem
einkennst hefði af rangri gengis-
skráningu sem fært hefðu fjármuni
frá framleiðslufyi'irtækjum í sjávar-
byggðum yfir til hins opinbera og
þjónustugreina á höfuðborgarsvæð-
inu. Þá væri komið að hinni byggða-
stefnunni sem svo hefur verið
nefnd. Framleiðslan væri komin
hlutverk þiggjandands sem fengi
að njóta „björgunaraðgerða” sem
engan vanda leystu. Þessu yrði að
breyta, leysa atvinnulífið úr viðjum
miðstýringar og óstjórnar. Kraftur
framfaranna myndi leysast úr læð-
ingi þegar atvinnulífið fengi að
njóta ávaxtanna af eigin verðmæta-
sköpun. Tomas Ingi taldi að skiln-
ingur ýmissa á höfuðborgarsvæðinu
gæti verið meiri og andmælti hat'ð-
lega viðhorfum sem lúta að því að
sterkur borgarkjarni hljóti að draga
til sín menntaðasta og hæfasta
vinnuaflið og yrði þar með aflvaki
framfaranna og nýsköpunarinnar.
Að gera ráð fyrir slíku sem lög-
máli, um slíkt viðhorf gæti aldrei
orðið sátt.
Steingrímur J. Sigfússon (Ab-
Ne) sagði Einar K. Guðfinnsson
hafa beint til sín spjótum þegar
skýrslan var fyrr rædd vegna bú-
vörusamnings þess sem hann hefði
undirritað í vor í embætti landbún-
arráðherra. Einar og nokkrir aðrir
sjálfstæðismenn hefðu gagnrýnt
hann og haft uppi stór orð um að
þennan samning þyrfti að lagfæra
til hagsbóta bændum. Nú hefðu
þeir hina ákjósanlegustu aðstöðu
til að lagfæra samninginn en það
fréttist helst af stjórnarbúinu að
verið væri að kanna lögfræðilega
stöðu þessa samnings til að leysa
ríkisstjórnina undan ívilnandi
ákvæðum til bænda. Steingrímur
Hermannsson (F-Rn) taldi rétt og
skylt að ræða byggðamálin ekki
einungis útfrá Byggðastofnun held-
ur almennt í -samhengi við aðra
þætti þjóðlífsins. Rakti ræðurmaður
ýmsa þætti, s.s. vexti og samgöngu-
mál. Steingrímur taldi þá tólf millj-
arða sem varið hefði verið til lands-
byggðarinnar í gegnum Byggða-
stofnun ekki mikla upphæð og þeim
fjármunum vel varið. Björn Bjarn-
ason kvaðst ekki hafa haldið því
fram að fjárhæðin væri há heldur
því að henni hefði verið illa varið.'
Kristinn H. Gunnarsson (Ab-Vf)
taldi lítinn skilning vera á byggða-
málum meðal ríkisstjórnar og for-
ystumanna Sjálfstæðisflokks og
vitnaði hann í heimildir máli sínu
til stuðnings, t.a.m. nokkur viðtöl í
dagblaðinu, Þjóðviljanum.
Laust eftir kl. 19. þegar Kristinn
hafði lokið „inngangi” sinnar ræðu,
frestaði þingforseti fundi en boðaði
framhald fundar og umræðunnar
kl. 21 um kvöldið.