Morgunblaðið - 11.06.1997, Page 39

MORGUNBLAÐIÐ
MIÐVIKUDAGUR 11. JÚNÍ 1997 39
_________BRÉF TIL BLAÐSIMS____
Voru Onfirðingar einstakir?
Frá Lýði Bjömssyni:
ALLMIKIÐ hefur verið rætt um
kvennasögu undanfarið. Nokkrir
fyrirlestrar voru fluttir um þennan
þátt sögunnar á nýliðnu sagnfræð-
ingaþingi og nýútkomið hefti af
tímaritinu Sögu birtir tvær ritgerð-
ir um kvennasögu. I annarri grein-
inni færir Sigurður Gylfi Magnús-
son nokkur rök að því að mýtan
um konuna og kynskiptinguna hafi
verið mótuð af góðbændum og tals-
mönnum millistéttar, en í hinni
staðhæfir Erla Hulda Halldórsdóttir
í krafti bréfa frá fýrri hluta 19.
aldar, að konur hafi skort sjálfs-
traust og þær hafi fundið mjög til
menntunarskorts og skorts á form-
legum völdum. Þar er einnig minnt
á merkilegt skjal frá 1720, Upp-
kast lögmanna og sýslumanna að
lögreglutilskipun fýrir ísland. Þar
er ein greinin svohljóðandi:
„En ef hún gjörir kallmannsverk
með slætti, róðri eða torfristu, þá
á að meta verk hennar sem áður
segir um karlmenn til slíkra launa.“
Erla telur raunar, að ekki hafí
verið farið eftir þessu uppkasti og
mun álykta út frá þögn heimilda.
Uppkastið hafði að sjálfsögðu ekki
lagagildi.
Hér er ekki ætlunin að staldra
lengur við greinarnar í Sögu heldur
vekja athygli á annarri heimild (eða
heimildum?) um viðhorf til kvenna
almennt um 1870. Skylt er að taka
fram, að hér er stuðst við grein
Ólafs Þ. Kristjánssonar, fyrrverandi
skólastjóra. Tvær konur kjósa í
hreppsnefnd 1874, en hún birtist í
Ársriti Sögufélags ísfírðinga 1979.
Sveitarstjómarkosningar voru
innleiddar á nýjan leik með Tilskip-
un um sveitarstjóm á íslandi 1872
og fóm fyrstu kosningar af því
tagi fram næstu ár. Tilskipunin
geymist að sjálfsögðu ákvæði um
kosningarétt í sveitarstjómarkosn-
ingum og er það svohljóðandi (3.
grein):
„Kosningarrétt og kjörgengi til
hreppsnefndar á hver búandi maður
í hreppnum, sem hefur óflekkað
mannorð, er 25 ára að aldri og er
ekki öðram háður sem hjú, ef hann
síðasta árið hefur haft aðsetur í
hreppnum og goldið til hans þarfa,
stendur ekki í skuld fyrir þeginn
sveitarstyrk og er fjár síns ráð-
andi.“
Víkur nú sögu vestur í Önundar-
fjörð, sem þá var eitt sveitarfélag
og nefndist það Mosvallahreppur.
Fyrsti kjörfundurinn til sveitar-
stjómar var haldinn á Þórastöðum,
þingstað réttum, 10. ágúst 1874.
Kjörstjóm skipuðu þeir sr. Stefán
P. Stephensen og hreppstjórarnir
Eiríkur Halldórsson bóndi og Torfi
Halldórsson kaupmaður, brautryðj-
andi um sjómannafræðslu. Kjós-
endur vora 35 og þar af vora tvær
konur, ekkjumar Ingibjörg Páls-
dóttir á Kirkjubóli í Bjamardal og
Steinunn Jónsdóttir á Hesti. Þær
uppfylltu öll skilyrði tilskipunarinn-
ar að dómi kjörstjómar, sem hefur
því litið á konur sem menn, en
stundum hafa á síðari áram veiðr
bornar brigður á, að slíkt hafi fyrri-
tíðarmenn gert. Hér kynni því að
koma fram svipaður hugsunarhátt-
ur og í uppkasti lögmanna og sýslu-
manna frá 1720, það kann að
geyma landsvenju í kjölfar stóra-
bólu.
Þátttöku kvenna i Mosvalla-
hreppi í sveitarstjómarkosningum
getur ekki næstu árin, enda hefur
höfundur þessarar greinar rök-
studdan gran um, að Vesturamtið
hafi komið þeirri skýringu á fram-
færi, að með orðunum „búandi
maður“ í tilskipuninni væri ekki átt
við konur. Svipuð skoðun stjóm-
valda (og Alþingis) kann að koma
fram í lögunum um kosningarétt
til hreppsnefnda frá 1882, en þar
era orðin „ekkjur og aðrar ógiftar
konur“ notuð en ekki orðið maður.
Vora Önfirðingar einstakir um
þetta atriði? Ég get vel unnt þeim
þess, en dreg það þó í efa, þetta
gæti hafa verið framkvæmdin víða
um land. Ég leit á heimldir úr aust-
ustu hreppum Barðastrandarsýslu
og suðurhluta Strandasýslu varð-
andi fyrstu sveitarstjómarkonsn-
ingar, en þar uppfylltu konur ann-
aðhvort ekki skilyrði tilskipunarinn-
ar frá 1872 eða kjörgögn vora glöt-
uð. Hið síðara gæti víða orðið til
trafala ef menn vildu rannsaka
hvort konur hefðu víðar kosið um
miðbik 8. tugs 19. aldar en í Mos-
vallahreppi.
LÝÐUR BJÖRNSSON, sagnfr.,
Safamýri 31.
21. júní Sjálfstæðis-
dagnr Kjalnesinga
Frá Magnúsi Jónssyni:
17. JÚNÍ ár hvert halda allir íslend-
ingar upp á sjálfstæði íslands og
minnast Jóns Sigurðssonar sem
fulltrúa þeirra landa okkar sem
börðust fyrir sjálfstæði landsins.
21. júní nk. kjósa Kjalnesingar
um sjálfstæði sveitarfélags síns til
framtíðar.
Á undanfömum árum hefur
hreppsnefnd Kjalarness byggt upp
sveitarfélag með reisn og glæsi-
brag, byggður hefur verið nýr skóli,
íþróttahús, sundlaug og áhaldahús
ásamt stóraukinni þjónustu við íbú-
ana s.s. leikskóla, einsetnum grunn-
skóla, skólaakstri heim á hlað,
styrktum sérleyfisakstri og vinnu-
skóla fyrir unglinga. Þá eru frá-
rennslismál í góðu lagi, íjörur hrein-
ar og skógrækt hafín til fegrunar
þéttbýlisins. Allt þetta hefur kostað
sitt og tala menn um slæma skulda-
stöðu og eru sumir tilbúnir að fórna
sjálfstæði sveitarfélagsins fyrir
gylliboð landþyrstra nágranna, sem
fljótlega vantar nýtt land undir
byggð, nýjan urðunarstað og Esj-
una sem útivistarsvæði.
Stjórnendur í höfuðborginni
leggja svo mikla áherslu á útþenslu
sína að nú bjóða þeir þjónustu sem
þeir hefðu aldrei boðið sínum þegn-
um, t.d. ókeypis húsnæði undir
björgunarsveit Kjalarness, orku-
jöfnun, farþegaflutning í dreifbýli
og skólaakstur heim á bæi, lýsingu
við hveija heimreið og fleira. Hvað
segja Reykvíkingar sem ekki hafa
búið í skipulagðri byggð i Reykja-
vík og ekki fengið heitt vatn þótt
þeir hafí búið við hitaveitustokkinn,
ekki fengið rafmagn þótt þeir hafi
búið undir eða við raflínur borgar-
innar og nýlegt dæmi höfum við
úr sjónvarpsviðtali Eiríks við konu
með 6 börn sern beið í 11 ár eftir
köldu vatni á Ártúnshöfða. Ekki
voru heldur böm þeirra sem bjuggu
í úthverfum sótt í skóla svo dæmi
séu tekin.
Kjalnesingar, fómum ekki tæki-
færam afkomenda okkar til að
stjórna og ráða sveitarfélaginu til
frambúðar. Þungur áróður um fjár-
svelti til skólans á komandi áram,
skyldi sameining verða felld, er
mjög ógeðfelldur ef tekið er tillit
til þess að sveitarstjórnarmenn hvar
í flokki sem er, hafa lagt metnað
sinn í að hlúa að skólanum og viljað
hag hans sem mestan. Sumir tala
um bruðl og dýran skóla í því sam-
hengi. Gaman væri að vita hveijar
skuldir Reykvíkinga yrðu við að
einsetja grunnskóla borgarinnar og
eyða biðlistum á leikskólum þeirra.
Kjalnesingar, gerum 21. júní að
sjálfstæðisdegi okkar í framtíðinni
og horfum stolt á fjallið okkar,
Esjuna. Beijumst fyrir sjálfstæði
okkar af sama krafti og áræði og
krían sem er í merki Kjalarnes-
hrepps en hún ræðst óhrædd á and-
stæðing í varplandi sínu þótt hann
sé 1.000 sinnum stærri og þyngri
en hún.
MAGNÚS JÓNSSON,
Gili, Kjalarnesi.
Sjómannasamband Islands
Borgartúni 18, Reykjavík
Frá Guðbirni Jónssyni:
ÉG HEF aldrei skammast mín fyrir
að vera fyirverandi sjómaður, fyrr
en í dag. Ég ætlaði ekki að trúa
þeim fréttum sem ég heyrði, að sjó-
menn væru að sigla skipum sínum
úr höfn á ísafirði, fulllestuðum afurð-
um sem verkamenn hefðu átt að
landa, hefðu þeir ekki verið í verk-
falli. Um huga minn fóru myndir af
öllum þeim skiptum sem landverka-
fólk hefur sýnt sjómönnum fullan og
einarðan stuðning í verkföllum, allt
fram til þessa. Þess vegna skammast
ég mín voðalega nú, þegar sjómenn
ganga fram í að bijóta niður verk-
fallsaðgerðir þeirra stétta sem svo
einarðlega hafa stutt þá til þeirra
kjara sem þeir hafa í dag. Sjómenn
varpa nú ljósi á sannleiksgildi mál-
tækisins „Sjaldan launar kálfur ofeld-
ið“ þegar þeir nú snúast gegn land-
verkafólki í verkfalli, með þeim hætti
sem vestfirskir sjómenn hafa gert
að undanfömu og kórónuðu skömm-
ina með í dag.
Ég ætla ekki að hafa þessi orð
miklu fleiri að þessu sinni. Það er
fullkomlega óvíst hvort þeir íslensku
sjómenn sem nú ijúfa samstöðu við
verkafólk, verði þess verðir í framtíð-
inni að fá stuðning landverkafólks
við aðgerðir sínar í launamálum.
Útlit er fyrir að þeir séu að draga
sjómannastéttina niður á plan subbu-
skapar sérhyggju og fjandskapar við
verkafólk. Eg vil minna sjómenn á,
að flest landverkafólk væri að auka
tekjur sínar um 50-100% með því
að ganga í störf þeirra, reyni þeir
að fara í verkfall, einungis með því
að ganga að þeim kjörum sem sjó-
menn hafa í dag. Ég fullvissa sjó-
menn um það. Verði gerð hin minnsta
tilraun til löndunar úr skipum sem
hefðu átt að landa á Vestfjörðum ef
verkfall hefði ekki verið, mun ég
beita öllu mínu afii innan verkalýðs-
hreyfingarinnar sem utan, til þess
að verkfallsaðgerðir íslenskra sjó-
manna á næstu áratugum verði ekki
virtar. Ég mun jafnvel koma á fót
nokkurs konar vinnumiðlun, til að
ráða menn í störf þeirra. Ég er ekki
í vafa um að meðal landverkafólks
verður hægt að fá margfaldan mann-
skap á skipin, reyni sjómenn að
stöðva vinnu landverkafólks með því
að fara í verkfallsaðgerðir. Þeir sem
ijúfa friðinn, verða einnig að taka
afleiðingum þess að gera það.
Ég skora á Sjómannasamband ís-
lands að beita sér fyrir því að sjó-
menn virði verkfallsaðgerðir þeirrar
stéttar sem hvað einarðast hefur
staðið við hlið þeirra í gegnum tíðina
í kjarabaráttu þeirra. Sjómenn eru
það fáliðaðir að þeir mega sín einsk-
is, njóti þeir ekki stuðnings land-
verkafólks í því að menn ráði sig
ekki í störf þeirra í verkfalli.
Með veikri von um að geta borið
virðingu fyrir íslenskri sjómannastétt
í framtíðinni.
GUÐBJÖRN JÓNSSON,
Hjarðarhaga 26,107 Rvík.
m, ■ m
ef þú ynnir rúmlega
m m m.
I
ATH! Aðeins 20 kr. röðin
LAl T
Til mikils að vinna!
•IIJ6511
GJALDFFUÁLST PJÓNUSTUNÚMER
Alla miðvikudaga
fyrirkl. 16.00