Morgunblaðið - 22.07.1998, Síða 17

MORGUNBLAÐIÐ
ERLENT
MIÐVIKUDAGUR 22. JÚLÍ 1998 17
W 7
T-j 1 STUTT
Ottast borg-
arastríð í
Tsjetsjníu
ALEXANDER Lebed, fyrrver-
andi hershöfðingi og nú ríkis-
stjóri í Krasnojarsk í Síberíu,
sagði í gær,
að vegna vax-
andi ólgu í
Tsjetsjníu
væri hætta á
borgarastyrj-
öld í landinu,
sem myndi
áreiðanlega
teygja anga
sína inn í ná-
grannaríkin.
Sagði hann, að Aslan Mask-
hadov, forseti landsins, ætti í
stríði við vopnaðar, íslamskar
sveitii', sem studdar væru er-
lendum ríkjum. Talsmaður
Maskhadovs vísaði þessu á bug
og sakaði rússneska fjölmiðla
um að gera of mikið úr vanda-
málum Tsjetsjena.
Karabaschi
bíður dóms
DÓMSTÓLL í íran hefur kom-
ist að niðurstöðu í máli
Gholamhosseins Karbaschis,
borgarstjóra í Teheran, en að
sögn lögfræðings hans verður
ekki greint frá niðurstöðunni
fyrr en á morgun. Karbasehi er
bandamaður Mohammads
Khatamis, forseta landsins, og
hefur setið í fangelsi. Dómstól-
ar, sem íhaldsmenn eru í for-
sæti fyrir, saka hann um spill-
ingu og embættisafglöp.
Alexander
Lebed
Slysfarir í
Noregi
MAÐUR og kona fundust látin í
sjónum fyrir utan Skjervöy í
Norður-Troms í gærmorgun en
öðrum manni tókst að bjarga
lifandi. Þriggja manna er sakn-
að. Var allt fólkið á 12-14 feta
löngum plastbát, sem hvolfdi en
hann var ekki gerður til að bera
svo marga. Fólkið hafði neytt
áfengis. Sá, sem komst lífs af,
segist hafa reynt að halda fólk-
inu saman í sjónum en sumfr
vildu freista þess að synda í
land. Sjálfum tókst honum að
koma bátnum aftur á réttan
kjöl og komast um borð. Alls
hefur 31 farist í sjóslysum í
Noregi það sem af er ári.
• •
Ongþveitið
kannað
TUNG Chee-hwa, leiðtogi
stjómvalda í Hong Kong, skipaði
í gær Woo Kwok-hing dómai’a til
að stýra rannsókn á öngþveitinu
á Chek Lap Kok-flugvelli en
hann var tekinn í notkun 6. þessa
mánaðar. Þar hefur flest farið
úrskeiðis, öll afgreiðsla og annað,
og er tjónið nú þegar áætlað á
bilinu 40 til 50 milijarðar ísl. ki-.
Ennþá eru vöruflutningar um
völlinn ekki nema helmingur
þess, sem vera ætti.
Astmalyf í
töfluformi
ASTMATAFLA, sem getur
hugsanlega komið í stað úða-
tækis hjá sumum sjúklingum,
var kynnt í Bretlandi í gær.
Heitir lyfið „Accolate" og er al-
mennt ætlast til, að það sé not-
að með úðatækinu en getur þó
dugað eitt ef sjúkdómurinn er
vægur. Er tekin ein tafla
tvisvar á dag. í Bretland þjást
um þrjár milljónir manna af
astma, þar af 750.000 börn.
Astandið á Papúa Nýju-Gineu borið saman við borgarastríðið í Rúanda
Ibúar við ströndina
þora ekki að snúa heim
Vanimo, Aitape og Sissano á Papúa Nýju-
Gíneu, Wellington, Adelaide. Reuters.
BILL Skate, forsætisráðherra
Papúa Nýju-Gíneu, sagði í gær að
staðfest tala látinna vegna flóð-
bylgjunnar sem reið yfir norðvest-
urhluta eyjunnar um helgina væri
komin í tólf hundruð. Leitað hefur
verið að eftirlifendum í fimm daga
en sex þúsund manns er enn sakn-
að og óttast starfsmenn hjálpar-
stofnana að tala látinna hækki í
allt að þrjú þúsund enda liggja
margir helsærðir af sárum sínum
eða veikindum tengdum flóðbylgj-
unni.
Nýsjálendingar gerðu sig í gær
líklega til að senda bágstöddum á
Papúa Nýju-Gíneu aðstoð en ástr-
alskir hjálparstarfsmenn sem þeg-
ar eni á svæðinu báru ástandið í
gær saman við það sem þeir höfðu
orðið vitni að í Rúanda á dögum
borgarastríðsins fyrir fáeinum ár-
um þar sem hundruð þúsunda
manna týndu lífi í þjóðarmorðum.
Margir hafast enn við í frum-
skóginum inni í landi vegna þess að
fólkið óttast að önnur flóðbylgja,
jafn há og jafn öflug og sú fyrri,
ríði yfir fyrrum heimili þeirra við
ströndina. Sagði Tas Maketu, tals-
maður Skates, í gær að ekki væri
líklegt að þetta fólk sneri aftur til
byggða, eða þess sem eftir væri af
þeim, fyrr en einhverjum tækist að
sannfæra það um að öllu væri
óhætt.
Þetta er alls ekki í fyrsta skipti
sem flóðbylgja skellur á Papúa
Nýju-Gíneu. Skullu stærðar flóð-
bylgjur á íbúum eyjunnar árin
1888 og 1935 svo eitthvað sé nefnt
en ekki er talið að þessar flóð-
bylgjur hafi valdið nándar nærri
eins miklum skaða og þessi
nýjasta.
Aðrar aðstæður
við íslandsstrendur
Kyrrahafið er afar virkt eld-
fjallasvæði líkt og Island og sjávar-
botnar í nágrenni þess. Ragnar
Stefánsson jarðskjálftafræðingur
sagði í samtali við Morgunblaðið í
gær að svæðið í kringum Papúa
Nýju-Gíneu og kannski ekki síður í
nágrenni Japans væri afar virkt
eldfjallasvæði og þannig væri t.d.
orðið tsunaini komið úr japönsku
en það er alþjóðlegt heiti yfir fyrir-
bærið þegar risavaxnar flóðbylgjur
fylgja í kjölfar jarðskjálfta á hafi
úti.
Reuters
KONA sem lifði af flóðbylgjuna
á Papúa Nýju-Gíneu skoðar rúst-
ir heimilis síns í bænum Sissamo
á norðvesturhluta eyjunnar.
SVONA VARÐ FLOÐBYLGJAN TIL
Flóðbylgjumar sem eru taldar hafa náð allt að tíu
metra hæð, risu i kjölfar tveggja jarðskjálfta sem
mætdust 7 og 5,7 á Richters-kvarða og áttu
upptök sín annars vegar í fjöllum ofan við
ströndina og hins vegar 19 kílómetra
undan ströndinni.
KORALHAF

Hrikalegar flóðbylgjur, eða það sem Japanar kalla Tsunami, verða til þegar
jarðskjálfti á hafi úti verður þar sem innsævi er grunnt. í kjölfar jarðskjálftans
fellur sjávarbotninn skyndilega með þeim afleiðingum að sjór fyllir í svæðið
með miklum hraða en rís síðan aftur sem flóðbylgja. Bylgjan getur ferðast
burt frá upptökum jarðskjálftans sjálfs á allt að 690 kílómetra hraða á klukku-
stund en þarf þó ekki endilega að sjást greinilega á yfirborði sjávarins.
Þegar flóðbylgjan nálgast grynningar
getur hún risið t meira en 27 metra hæð.
Kl. 7.09 Annar jarðskjálfti
skellur á á sömu dýpt en
mmfSndT9 ^aháarmhylgjur
Kiiometra unaan V ,ÁrA
ströndinni og myndar
risaháar flóðbylgjur.
hraða sér til lands á allt
að 700 kílómetra hraða á
klukkustund.
Heimild: Longman, Physical
Geography in Diagrams
^ Kl. 6.49. Jarðskjálfti reiðyfirí
fjöllum ofan við strönd Aitape,
sem átti upptök sín um 32 km i
yfirborði jarðar rúma 19 kflómetra inni ~r
/ landi, og mældist 7 á Richters-kvarða.---------1
Sagði Ragnar oft mikinn viðbún-
að á þessum slóðum vegna tsunam-
is en benti hins vegar á að flóð-
bylgjur í líkingu við þær er riðu yf-
ir Papúa Nýju-Gíneu væru afar
ólíklegar í nágrenni Islands enda
væri veigamikill munur á staðhátt-
um. Hér við land ætti sér stað lá-
rétt hreyfing jarðflekanna þegar
jarðskjálfti yrði á hafi úti en á
Kyrrahafssvæðinu hreyfast flek-
arnir lóðrétt og því væri eins og
Kyrrahafsflekinn skylli saman við
meginlandsfleka og yki þannig
mjög kraft bylgjunnar og þrýsti
henni af stað.
Ragnar sagði að þess þekktust
engin dæmi hér við land að flóð-
bylgja af þessu tagi fylgdi jarð-
skjálfta á sjávarbotni en Evrópa
hefur hins vegar ekki alveg farið
varhluta af tsunami því árið 1755
eyðilagðist Lissabon í Portúgal
næstum af völdum flóðbylgju.
Undirbúningur Búlgaríu fyrir aðild að Evrópusambandinu
Róttækar og óvinsælar
umbætur framundan
Soflu. Reuters.
BULGARIA er á beinni braut í átt
að aðild að Evrópusambandinu
(ESB), en róttækar og óvinsælar
umbætur eru nauðsynlegar til að af
henni geti orðið. Þetta sögðu for-
sætisráðherrar Spánar og Búlgaríu
í gær.
„Efnahagslegar og félagslegar
umbætur [búlgörsku] ríkisstjórnar-
innar, sem jafnast satt að segja á
við byltingu, eiga skilið stuðning og
hvatningu Evrópusambandsríkj-
anna,“ sagði José Maria Aznar, for-
sætisráðhen-a Spánar, á frétta-
mannafundi í Sofiu, höfuðborg
Búlgaríu, þar sem hann er í opin-
berri heimsókn.
Aznar hældi stjórninni, sem Ivan
Kostov fer fyrir, fyrir það afrek að
takast að ná stjóm á efnahagsmál-
um landsins eftir að jaðraði við al-
gert hrun í upphafi síðasta árs, en
hann varaði við því að Búlgarar
gerðu sér vonir um að geta fengið
inngöngu í einu vetfangi.
„Búlgaría er greinilega á leiðinni
inn í ESB, en löng leið er eftir að
því rnarki," sagði Aznar.
Stjórn Kostovs, sem er sam-
steypustjórn miðju- og hægriflokka,
tók við völdum í ársbyrjun 1997, eft-
ir að uppreisnarástand velti fyrri
ríkisstjórn úr
sessi, en hún var
skipuð iyrrver-
andi kommúnist-
um. Nýja stjórn-
in hefur gert
ESB og NATO-
aðild að helztu
forgangsstefnu-
málum sínum. Hún gerir sitt bezta
til að uppfylla skilyrði Evrópusam-
bandsins, en hinn þröngt skorni
stakkur ríkisfjármálanna stendur
umbótum að mörgu leyti fyrir þiif-
um.
Kostov fullyrðir að Búlgaría
verði reiðubúin 2001
Búlgaría var, eins og Rúmeníu og
nokkrum öðrum ríkjum sem áður
tilheyrðu Austurblokkinni, ekki
boðið í hóp þeirra ríkja, sem hafa
fengið fyrirheit um að fá inngöngu í
„fyrstu lotu“ stækkunar sambands-
ins til austurs. Kostov hefur ekki
dregið neina dul á vonbrigði
Búlgara yfir
þessu. Hann sagði
á ráðstefnu Mið
og Austur-Evr-
ópuríkja í júní að
Búlgaría hefði
ekki efni á að bíða
aðildar í fullan
áratug - sem er
sá frestur sem fulltrúum ESB þykir
raunhæfur - og fullyrti að Búlgaría
gæti verið tilbúin til inngöngu árið
2001.
Kostov sagði í gær að hann gerði
sér grein fyrir að það tæki sinn tíma
að bæta upp þann tíma sem tapazt
hefði í undirbúningi fyrir aðild í tíð
fyrri ríkisstjórna, en hans stjóm
væri staðráðin í að láta einskis
ófreistað til að ná settu marki.
Evrópudómstóllinn
s
Urskurðað um
heiti viskýs
Lundúnum. Reuters.
EVRÓPUDÓMSTÓLLINN úr-
skurðaði í síðustu viku að ekki
mætti selja drykk undir nafninu
viský ef áfengisinnihald hans er
undir því lágmarki sem skozkir
viskýframleiðendur þurfa að
virða, sem er 40%.
Urskurðurinn fylgdi í kjölfar
málsóknar samtaka skozkra
viskýframleiðenda gegn frönsku
fyrirtæki, La Martiniquaise, sem
framleiðir drykk undir heitinu
„Gold River", sem er 30% að
áfengisstyrkleika.
Samtökin sögðu að fyrirtækið
hefði brotið ESB-lög með því að
prenta á merkimiða „Gold Ri-
ver“-flaskna, að þær innihéldu
„blandaðan viský-vínanda“
(Blended Whisky Spirit), þó að
innihaldið væri að styrkleika
undir því láginarki sem gildir um
viský.
Talsmaður skozkra viskýfram-
leiðenda sagði að úrskurðurinn
skapaði mikilvægt fordæmi, en
Frakkland er þriðji stærsti út-
flutningsmarkaður viskýs í heim-
inum.
EVROPA^