Morgunblaðið - 22.07.1998, Page 19

MORGUNBLAÐIÐ
LISTIR
MIÐVIKUDAGUR 22. JÚLÍ 1998 19
ekki að efa að safninu muni áskotn-
ast fleiri listaverk, enn fleiri eftir að
það verður fullgert. Nú er að móta
stefnuskrá, reglugerð og lög, eink-
um hvað varðar móttöku gjafa en
hér marka öll gild söfn sér hreinar
línur.
Pað var upplifun af hárri gráðu
að skoða Síldarminjasafnið, en þar
gnæfír Róaldsbrakki yfír í umfangi,
einfaldleika og stílfegurðar, endur-
bygging hans hófst árið 1992 og
lauk 1996. Þar áður var húsið sem
úr sér gengið hrófatildur, er eins og
beið eftir náðarhögginu, að vera
jafnað við jörðu. En reis upp úr
öskustó, og er líkast tignarlegum
möndli og djásni framkvæmdanna
og setur sterkan svip á umhverfið.
Aðrar byggingar, misjafnlega langt
á veg komnar, eru Bátaskemma,
Bræðslan, Vélasalur, Asgeirs-
skemma, Ibúðarhús og Veitingahús,
svo þetta verður myndarleg þyrp-
ing er allt verður komið upp og
innra skipuiagi lokið. Hönnuðir end-
urbóta Róaldsbrakka voru arkitekt-
arnir Stefán Örn Stefánsson og
Grétar Markússon, en bygginga-
meistarar Ágúst Stefánsson og
Hjálmar Jóhannesson. Varðandi
áframhaldandi uppbyggingu er
stefnt að því að taka tvö safnhús í
notkun árið 2003 og halda þannig
upp á að 100 ár verða þá liðin síðan
fyrstu reknetasíldinni var landað á
Siglufirði, og hið eiginlega sfldaræv-
intýri íslendinga hófst. Báta-
skemma og bræðsluhús verða
byggð á næstu árum þar sem mikil-
vægum þáttum síldarútvegsins
verða gerð skil.
Frumkvöðull og driffjöður að
þessu öllu telst myndlistarmaðurinn
Órlygur Kristfinnsson, sem fékk
fleiri til liðs með sér, stofnað var fé-
lag áhugamanna um minjasafn,
FÁUM, og er hann lífið og sálin í
öllum framkvæmdunum. Auðsján-
lega hefur sú menntunarlega undir-
staða sem brimbrjóturinn fékk í
MHI á sínum tíma komið að notum,
en hún var ætluð til að gagnast
nemendum á marga vísu. Hafði með
byggingafræðileg lögmál frum-
forma, huglæga niðurskiptingu og
markað skipulag að gera, konstrúk-
tíva mótun nefna menn það.
Ekki er nokkur vafi á því að
mörgum muni þykja fróðlegt að
standa augliti til auglitis við þá lit-
ríku fortíð sem hér er sett á svið,
engu síður en að skoða sögu- og vís-
indasöfn erlendis, en á þau er stöð-
ugur straumur fólks á öllum aldri.
Skiptir þá mannlegi þátturinn
miklu, og að fólkinu sem sækir þau
líði vel í hámenningarlegu umhverfi
þar sem atvinnusagan er færð í
sjónrænan búning. Að þetta atriði
hafi engan veginn gleymst eru
nokkrar gamlar kvikmyndir sem
sýndar eru á skjá einnig til vitnis
um, en þær eru stórfróðlegar. Að
vísu af vanefnum gerðar og teknar
þegar íslenzkir atvinnuljósmyndar-
ar eiga í hlut, ljósmyndun og kvik-
myndun sitthvað þótt af skyldum
meiði sé. Þannig bar ein útlensk
kvikmynd ótvírætt af fyrir fag-
mannleg vinnubrögð. En ekki úti-
lokað að með hátækni nútímans sé
mögulegt að lagfæra þessar gömlu
filmur, né að enn fleiri komi í leit-
irnar og tengja megi marga búta í
eina heild.
Það sem manni varð helst star-
sýnt á, skorðaður í efnishyggju nú-
tímans, er hve einstaklega stinn,
feit og falleg síldin sem afhausuð
var í tunnumar virtist í bak og fyr-
ir. Sem slík ígildi dýrustu eðal-
málma í jörð, kappið við að ausa
upp af þessum gjöfulu námum hafs-
ins hins vegar svo yfirgengilegt að
setti að manni hroll, því lífrænar
auðlindir hafsins tæmast engu síður
en þær í iðrum jarðar, svo sem
menn voru ósköp eðlilega og fyrr en
varði harkalega minntir á.
Myndir af nokkrum málverkum
þekktra málara sem tengjast sfldar-
sögunni og þessum löngu liðnu ár-
um efla sömuleiðis hina sjónrænu
umgerð. Urðu mér tilefni til að hug-
leiða af hverju listasöfnin hafi aldrei
sett upp listsýningu sem á breiðum
grundvelli hefur með sfldarævintýr-
ið að gera. Ei heldur atvinnusögu
þjóðarinnar með fley, fisk og sjó-
menn í forgrunni.
DANSKI stúlknakórinn Cantica.
Stúlknakór frá Danmörku
s
heldur tónleika á Islandi
DANSKI stúlknakórinn Cantica
er væntanlegnr til íslands og
heldur hér tónleika á filmm stöð-
um. Kórinn starfar við Vor
Frelsers Kirke í Horsens og flyt-
ur sígilda og nýja kirkjulega tón-
list.
Kórinn hefur heimsótt flest
Evrópulönd og haldið þar tón-
leika, hann hefur sungið í
danskt hljóðvarp og sjónvarp og
söngur kórsins hefur verið gef-
inn út á geisladiskum. Stjórn-
andi kórsins frá stofnun hans ár-
ið 1979 er Klaus Lyngbye, org-
anisti við Vor Frelsers Kirke.
Þekkt dönsk tónskáld hafa
samið verk fyrir kórinn sem
hann hefur frumflutt. Meðal
verka sem kórinn flytur hér er
Latnesk Maríubæn eftir Jón
Nordal frá 1978.
Hér á landi heldur kórinn tón-
leika á fimm stöðum. Fimmtu-
daginn 23. júlí kl. 16 í Hallgríms-
kirkju í Reykjavík og daginn eft-
ir í Skálholti kl. 15.30. Kórinn
heldur siðan norður í land og
syngur í Reykjahh'ðarkirkju við
Mývatn laugardaginn 25. júlí kl.
21, í Akureyrarkirkju sunnudag
kl. 17 og síðan í kirkjunni á
Blönduósi, sem er vinabær Hor-
sens, kl. 20 mánudaginn 27. júlí.
Aðgangur að tónleikunum er
ókeypis.
Landslag
MYNDLIST
Listasafn ASI,
Ásmundarsal vid
Freyj ugötu
LJÓSMYNDIR
NANNA BISP BÚCHERT
Til 2. ágúst. Opið þriðjudaga til
sunnudaga frá kl. 14-18.
NANNA Bisp Buchert er dansk-
ur ljósmyndari sem bjó tuttugu
fyrstu ár ævinnar hér á landi enda
íslensk í móðurætt. Sýning hennar
„Suð-suð-vestan“ er eins konar lof-
gjörð um víðerni og sérenni ís-
lenskrar náttúru, sem listakonan
vill meina að hjálpi sér að þreyja
þorrann í þéttbýlinu á meginland-
inu. Myndirnar eru allar teknar á
Snæfellsnesi, Reykjanesi og Skeið-
arársandi á ánmum 1996-97 og
draga fram eyðilegt víðrými þessa
undarlega landslags með sínum
svörtu öskusöndum og einmana
fjöllum.
Bisp Buchert tekst að gera
tvennt í einu; miðla hlýjum tilfinn-
ingum sínum gagnvart eyðimörk-
inni og lýsa henni um leið með lát-
leysi sem alltof sjaldan sést í sam-
bærilegum verkum innlendra lands-
lagsljósmyndara. Jafnvel þegar hún
myndar hið hrikalega klakalandslag
á Skeiðarársandi eftir hamfarimar
1996 verður sú undraveröld raun-
vemlegri og nærtækari en í flest-
um, öðram ljósmyndum. Hún reynir
að forðast ofsögumar en halda sig
frekar við dempaðari túlkun á undr-
um þeim sem fyrir augu ber. Island
er hvort sem er land sem ekki þarf
að ýkja, svo ævintýralegt er það í
raun.
Utkoman er innileg og fáguð,
laus við allan leikaraskap og aug-
lýsingamennsku. Það er greinilegt
að hér er á ferð listamaður sem
tekst að miðla persónulegum skiln-
ingi sínum á myndefni sem oftar en
ekki reynist ofjarl minni spámönn-
um.
Halldór Björn Runólfsson.
Blús-
bræður
snúa aftur
KVIKMYIVDIR
II á s k ó I a b f 6
BLÚSBRÆÐUR 2000 „THE
BLUES BROTHERS 2000“ ★ 'k
Leikstjóri: John Landis. Handrit:
Landis og Dan Aykroyd. Tónlist:
Paul Shafer. Aðalhlutverk: Dan
Aykroyd, John Goodman,
Joe Morton.
KULTMYNDIN Blúsbræður
með John heitnum Belushi og Dan
Aykroyd var kúnstug kómedía síns
tíma sem haft hefur nokkur áhrif á
kvikmyndirnar; geimgrínið Menn í
svörtu er nærtækt dæmi. í Blús-
bræðrum var blúsinn hafinn til vegs
og virðingar sem eins konar andóf
gegn diskói og kántríi og hvað þetta
nú heitir. Ein eftirminnilegasta sen-
an úr myndinni er þegar hinir of-
ursvölu blúsbræður lenda inni á
sveitakrá og bjarga lífi sínu með því
að spila titillagið úr vestraþáttunum
„Rawhide".
Ekkert er eftirminnilegt við
framhaldið, Blúsbræður 2000, sem
gerist átján árum síðar. Hún reynir
að gera út á það sem var frumlegt
og öðmvísi áður en á sér varla
hljómgmnn lengur og verður
furðulega slöpp samsuða af endur-
teknum atriðum úr fyrri myndinni,
barnalegum lögguleik er endar í
ofsalegum löggubílaárekstri, sem
virkaði betur fyrir tuttugu árum
þegar aðalsportið var að klessu-
keyra bíla, og söng- og dansatrið-
um.
Handrit þeirra Johns Landis,
sem einnig leikstýrir myndinni, og
Dans Aykroyds, er þannig ekki
upp á marga fiska. Landis hefur
átt erfiða daga sem leikstjóri í
mörg undanfarin ár og stýrir
myndinni af þeirri meðalmennsku
sem hann er orðinn þekktur fyrir.
Aykroyd endurtekur hlutverk sitt
með hinni fullkomnu yfirvegun
blúsarans en John Goodman virðist
ekki finna sig sem arftaka Belus-
his.
Það sem upp úr stendur er auð-
vitað tónlistin sem er frábær. Tón-
listarmenn eins og Eric Clapton og
B.B. King stíga á sviðið og
„djamma“ með Blúsbræðmm og
það er dúndurfjör í tónlistinni frá
upphafi til enda. Það nægir þó ekki
til þess að breiða yfir vankanta
myndarinnar, sem sárlega vantar
þá sál er fyrri myndin hefur og
gerði hana að kultmynd.
Arnaldur Indriðason.
BÆKUR
Ljoö
SKJÓLSTEINN
eftir Sigurlaug Elíasson. Prentun:
Prentsmiðjan Grafík hf. Mál og
menning, Reykjavfk 1998. 39 bls.
HIÐ smáa og hversdagslega er
umfjöllunarefni Sigurlaugs Elías-
sonar í nýrri ljóðabók hans, Skjól-
steinn\ til að vera nákvæmari gæt-
um við kannski sagt hið stóra í hinu
smáa og hið einstaka í hinu hvers-
dagslega. Ljóðin era hljóð og hæg,
virðast frekar halda aftur af sér en
hitt, en í þessari yfirvegun og í
þessu lítillæti birtist sindrandi
heimur sem er kunnuglegur en ekki
öllum nálægur, sýnilegur. Ef til vill
mætti kalla þessa bók smámunasafn
í höfuðið á einu ljóði hennar. í ljóð-
inu segir höfundur frá uppáhalds-
safninu sínu sem er eitt lítið hús í
litlu þorpi fyrir austan: „Sá sem vill
skoða það,“ segir meðal annars i
ljóðinu sem mætti kalla prósaljóð ef
vildi, „fær lykilinn heima hjá safn-
verðinum, hann býr í litlu húsi fyrir
miðjum boga fjörunnar og stendur
hvort eð er sína einkavakt við hliðið,
fylgist með bryggjunni og trillun-
Smámunasafn
um. Hann var sjómaður
áður en varð að hætta
vegna þokuhræðslu. En
hjá honum fæst lykill-
inn og svo getur maður
lagt einn af stað (með
stækkunargler í vasan-
um) stíginn gegnum
puntræktina inn gömlu
túnin, því hér er mönn-
um treyst.“ Einmitt
þannig gæti maður
nálgast þessa bók.
Með tilliti til forms
mætti skipta ljóðunum í
tvennt; í fyrri hluta bók-
arinnar era breið frá-
sagnarljóð sem ef til vill
mætti kalla prósaljóð en
í seinni hlutanum era ljóð í knapp-
ara formi.
Flest ljóðin lýsa söknuði eftir liðn-
um tíma, liðnum augnablikum eða
hinu horfna, því sem hefur brostið
og því sem er að liðast í sundur und-
ir fargi tímans. Þessi fortíðarþrá
endurspeglast á vissan hátt í átök-
um milli rósemi sveitarinnar/strjál-
býlisins og borgarinnar í ljóðinu
Brimljóð; „Hérna þar
sem byggðin endar í
mýranum reyni ég að
sofna í blokkarhellinum
mínum. Eftir að ég
komst upp á lag með að
nota brimhljóðaspólur
er það ekki svo ýkja
erfitt. Ég er ekld alinn
upp á sjávarbakka en
fremur skammt frá sjó
og vanastur þungum
súgnum, sumar, vetur,“
segir í upphafi Ijóðsins.
Hæðnistónninn í ljóðinu
Minnismerki hafnar-
bræðra lýsir líka þess-
um söknuði:
Ábakkanum
sem þeir hlupu upp
með hákarlana
er komið lítið orkuver
fyrir ferðamenn;
Lýsissjálfsali.
Kannski er hægt að segja að for-
gengileildnn sé meginumfjöllunarefni
bókarinnar, einhvem veginn virðist
sem tíminn vinni á öllu, lífið er eins
Sigurlaugur
Elíasson
og sígaretta sem brennur upp og eft-
ir stendur bara þunnt „öskulag". Líf-
ið í sveitinni er sérstaklega við-
kvæmt, óvarið fyrir ágangi tímans,
nútímans; sjóvamargarðamir gera
þó sitt gagn fyrir h'til þorp: „Það er
ótrúlegt öryggi í öflugum sjóvamar-
garði fyrir bæ eins og þennan sem
byggst hefur á blásjávarkambi." En
maður hefur það á tilfinningunni að
það þurfi að reisa fleiri múra til að
vemda þessa smáheima landsins, það
þarf að varðveita og minnast; grafa
upp „stundarbrot í minninu,“ eins og
segir í formálaljóði bókarinnar. Þrátt
fyrh- ágang tímans er engin ástæða
til að hlaupa í skjól strax:
Lágþokuganga:
Eitthvert hvitamyrkur yfir
þaðan sem ekkert spyrst frásagnarvert
milli kennileita
eins og sópi af þúfnaklasa, melrima
og eftir allt saman er þó flest með felldu
og ástæðulaust að leggjast
undir skjólstein strax.
Glíman við tímann er meginaflgjafi
Ijóða Sigurlaugs. Stiklað er á steinum
í „ferðasafni hugans" og leitað að ein-
hverju sem léði lífinu töfra. Ljóðin
eru um leið full af rósemd og lífi þótt
ögranin mætti stundum vera meiri.
Þröstur Helgason.