Morgunblaðið - 22.07.1998, Síða 22

22 MIÐVIKUDAGUR 22. JÚLÍ 1998
MORGUNBLAÐIÐ
AÐSENDAR GREINAR
Miklar breytingar á
Vesturlandi með
Hvalfj ar ðargöngum
VESTLENDINGAR
hafa ríka ástæðu til
þess að fagna merkum
áfanga nú þegar Hval-
fjarðargöngin hafa ver-
ið opnuð fyrir umferð.
Við það færist byggðin í
landinu saman og Vest-
urland mun blasa við
þeim höfuðborgarbúum
sem vilja sækja dreif-
býhð heim. Með göng-
um undir Hvalfjörðinn
verða miklar breytingar
í samgöngumálum þjóð-
arinnar. Ekki bara fýrir
Vestlendinga heldur
landsmenn alla beint og
óbeint. Hvalfjarðar-
göngin eru tákn nýrra tíma. Tákn
um miklar framfarir á sviði verk-
legra framkvæmda. Hvalfjarðar-
göngin eru ekki síður vísbending
um það traust sem erlendir lánveit-
endur sem fjármagna framkvæmd-
irnar bera til stjómvalda og þess
efnahagsumhverfis sem um þessar
mundir ríkir á íslandi.
Starf frumkvöðla
Undirbúningur og framkvæmdir
við Hvalfjarðargöngin áttu sér lang-
an aðdraganda. Slíkt og þvflíkt verk
verður ekki sett af stað nema til
komi hópur bjartsýnismanna og
álíka stór hópur efasemdarmanna
sem í sameiningu komast að niður-
stöðu og ná málum fram okkur öll-
um til heilla og hagsbóta. Þannig
verða framfarir. Ég vona að á eng-
an sé hallað þó að ég segi að þar
hafi mest mætt í upphafi á stjóm-
endum íslenska jámblendifélagsins
hf. á Grundartanga og Sements-
verksmiðjunnar á Akranesi. En nið-
urstaða náðist í fjármögnun og und-
irbúningur framkvæmda gat hafist
eftir atbeina stjórnvalda sem
tryggðu framgang málsins eftir
vasklega framgöngu forsvarsmanna
Spalar hf. sem standa íyrir þessu
merkilega framtaki sem bygging og
rekstur Hvalfjarðarganga er.
Áhrif á atvinnulífið
Flutningar innanlands era af-
gerandi hluti í nær allri atvinnu-
starfsemi og eru veru-
legur þáttur í útgjöld-
um heimila á lands-
byggðinni. Það er stað-
reynd að á höfuðborg-
arsvæðinu er stærsti
neytendamarkaðurinn
á Islandi. Hann skapar
Vestlendingum mikla
möguleika til við-
skipta. Og þar er aðal
inn- og útflutningshöfn
landsins. Nær allir að-
drættir neysluvarnings
jafnt sem hráefna og
iðnaðarframleiðslu eru
því háðir flutningum
um vegina til og frá
höfuðborgarsvæðinu.
Hvalfjarðargöngin munu því auð-
velda og gera hagkvæmari flutn-
inga milli höfuðborgarsvæðisins og
Vesturlands. Samkeppnisstaða
fyrirtækja á Vesturlandi mun því
geta batnað með göngunum ef vel
verður að málum staðið og flutn-
Hvalfjarðargöngin eru
tákn nýrra tíma, segir
Sturla Böðvarsson, og
með þeim verða miklar
breytingar í samgöngu-
málum þjóðarinnar.
ingar skipulagðir með hliðsjón af
hóflegri gjaldtöku fyrir umferð um
göngin. Hvalfjarðargöngin munu
því hafa jákvæð áhrif á atvinnulífið
á Vesturlandi og skapa nýja mögu-
leika til uppbyggingar og fram-
fara.
Auknir möguleikar í
ferðaþjónustu
Ferðaþjónustan er og hefur verið
veralegur þáttur í atvinnulífi á
Vesturlandi. Hægt og fast hefur
ferðaþjónustan verið byggð upp. Á
Akranesi, í Borgarnesi, í Borgar-
fjarðardölum, á Snæfellsnesi og í
Dalasýslu hefur ferðaþjónustan ver-
ið aukin og er gildur þáttur í at-
Sturla
Böðvarsson
vinnusköpun í öllu kjördæminu.
Ferðamenn sækja í náttúrufegurð,
friðsælt umhverfi, þekkta sögustaði
og njóta um leið ágætrar þjónustu á
svæðinu. Gildir það jafnt um gist-
ingu, veitingaþjónustu, verslun,
siglingai- sem jöklaferðir. Með
göngunum opnast tvímælalaust nýir
möguleikar. Stuttar ferðir um göng-
in til Akraness eða Borgamess, í
Skorradal með útsýnisferð fyrir
Hvalfjörð í bakaleiðinni eða um
Uxahryggi til Þingvalla gæti orðið
vinsæll helgarbíltúr fjölskyldunnar
á höfuðborgarsvæðinu. Sumarhúsa-
svæðin í Borgarfirði verða enn
verðmætari, ekki síst þar sem jarð-
hitinn er til staðar og góð þjónusta
við sumarhúsaeigendur. Þá er víst
að vel skipulagðar ferðir á söguslóð-
ir verða seljanlegri og eftirsóttari.
Má þar nefna „Söguhringinn“ frá
Reykjavík í Reykholt, til fæðingar-
staðar Leifs Eiríkssonar á Eiríks-
stöðum í Haukadal og úr Búðardal
með Eyjaferðum um Breiðafjörð í
Stykkishólm með viðkomu á Helga-
felli á leið suður. Jöklaferðir hafa
notið vaxandi vinsælda, ekki síst
sem liður í styttri ferðum í tengsl-
um við ráðstefnur. Með göngunum
styttist leiðin til ferða á Langjökul
og ekki síður á Snæfellsjökul með
hringferð um Nesið. Auðvitað
mætti nefna aðra staði og aðrar
leiðir en hér verður staðar numið.
Það verður verkefni þeirra sem
sinna ferðaþjónustunni að nýta sér
nýja möguleika.
Næstu verkefni
Uppbygging þjóðvegakerfisins er
á mælikvarða okkar fámennu þjóð-
ar risavaxið verkefni. Um allt land
blasa við verkefni sem þarf að sinna
á vegum ríkisins á öðram sviðum
svo sem í mennta-, menningar- og
heilbrigðismálum. Það er álit mitt
að áfram verði að halda við úrbætur
á vegakerfinu og hefur verið sam-
þykkt ný vegaáætlun og lagðar
meginlínur með langtímaáætlun. í
dag ræða menn svokallað góðæri.
Sem betur fer hefur tekist að snúa
vöm okkar í sókn m.a. með endur-
skipulagningu og úrbótum í hinum
opinbera rekstri. Margir óttast að
boginn verði spenntur um of með
framkvæmdum og uppi era kröfur
um frestun íramkvæmda á vegum
rfldsins. Það er mitt álit að við eig-
um að halda ótrauð áfram við að
bæta vegakerfið, það er öllum til
hagsbóta og á að vera fullkomið for-
gangsverkefni.
Höfundur er alþingismaður.
Dapurlegur
hugarheimur Gísla
Gunnarssonar
GÍSLI Gunnarsson
hefur sent frá sér grein
sem birtist í Morgun-
blaðinu fimmtudaginn
16. júlí sl. undir fyrir-
sögninni „Þegar mátt-
arstólpar reynast vera
kalkvistir". I greininni
er Gísli að ræða nýliðna
atburði í Alþýðubanda-
laginu frá sínum sjón-
arhóli og nafngreinir
þar ýmsa fyrrverandi
eða enn þá verandi fé-
laga sína í Alþýðu-
bandalaginu. Gísli kem-
ur með sínar útskýring-
ar á því hvers vegna
menn hafi bragðist við
atburðum undangenginna daga og
vikna í Alþýðubandalaginu með
þeim hætti sem raun ber vitni og
tengir það fyrri tíð eða sögu Al-
þýðubandalagsins.
Það er hroðaleg byrði
að bera í gegnum lífíð,
segir Steingrímur J.
Sigfússon, að ætla sam-
ferðamönnunum engar
ærlegar hvatir.
Fátt kom mér á óvart í umfjöllun
Gísla, það kunnugur er ég hans við-
horfum frá umræðum liðinna ára í
Alþýðubandalaginu. Eitthvað sat þó
eftir við hraðlestur greinarinnar í
gærmorgun sem leitaði á hugann.
Það var samt ekki fyrr en ég sat
með kaffibolla úti á svölum í góð-
viðri rétt íyrir hádegi og horfði á
blómstrandi sýrenu úti í garðinum
að laust niður í huga mér hvað það
var.
Ég sótti blaðið og las yfir grein-
ina á nýjan leik og nú vandlega. Og
mikil ósköp, þetta var rétt munað.
Aldrei, ekki í einu einasta tilviki,
hvarflar það að Gísla Gunnarssyni í
áðurnefndri blaðagrein, að ein-
hverjir bregðist við eins og þeir
gera af virðingarverð-
um hvötum. Það að
menn bregðist við sam-
kvæmt sannfæringu
sinni í stjúrnmálum,
láti samvisku sína ráða
og hlýði rödd hennar.
Það að menn geti ein-
faldlega komist að ólík-
um niðurstöðum á heið-
arlegum forsendum,
meti málefni og póli-
tíska vígstöðu ólíkt,
kemur hvergi fyrir í
nefndri grein. Gísli er
hins vegar duglegur við
að ætla mönnum aðra
og misjafnari eðliseig-
inleika
Gísli Gunnarsson er reyndar
ekki einn um það þessa dagana að
eiga erfitt með að horfast í augu
við það að menn kjósi að fylgja
sannfæringu sinni í stjórnmálum
og kosta því til sem því er samfara.
Ég hef þó í ótal samtölum við
fjölda fólks á umliðnum dögum
langoftast rekist á hið gagnstæða.
Menn sýna því yfirleitt skilning,
virða það og viðurkenna að þegar
umrótstímar ganga yfir í stjórn-
málum er ekkert við því að segja
og ekki nema við því að búast að
menn komist að ólíkum niðurstöð-
um. Menn meti innihald, aðstæður
og aðferðir með ólíkum hætti. Þá
gildir að menn sýni skilning og
virði forsendur og ákvarðanir
hvers og eins. Það er með öllu
ástæðulaust að láta það valda
vinslitum eða rýra þá virðingu sem
menn bera fyrir samferðamönnum
þótt þeir komist að annarri niður-
stöðu en maður sjálfur.
Hitt er auðvitað líka til að menn
gangi í gegnum lífið og þá einnig hið
pólitíska líf með það ok á bakinu að
ætla samferðamönnunum engar ær-
legar hvatir og útskýri afstöðu
þeirra og öll viðbrögð við tilteknum
atburðum út frá því. Það er hroða-
leg byrði að bera í gegnum lífið.
Gísli Gunnarsson á alla mína
samúð.
Höfudur er alþingismaður.
Steingrímur J.
Sigfússon
Að vilja hvorki sjá né heyra
HAUSTIÐ 1989
samdi ég við Skáís um
að gera skoðanakönnun
vegna orðróms um að
miklum afla væri
fleygt. Tilgangurinn
var að fá marktækt
sýnishorn af upplýsing-
um til að vinna með.
Send vora 900 bréf til
sjómanna. Um 68%
skrifleg svöran barst.
Niðurstaðan var að
fleygt væri þá 53 þús-
und tonnum. Þar af um
28 þúsund tonnum af
þorski. 70% aðspurðra
töldu að mun meiru
yrði hent af þroskkvót-
inn yrði skorinn meira niður. Það
var gert árlega og brottkast fór sí-
fellt vaxandi. Menn sem reyndu að
veiða aðrar tegundir fengu alltaf of
mikinn þorsk sem oft var hent.
Enginn kvóti, Tveir aðilar sýndu
ábyrgð eftir að þessi könnun var
birt í Mbl. 1990, Matthías Bjarna-
son þingmaður sýndi áhuga af
ábyrgð, Hlnn aðilinn var Morgun-
blaðið sem er að mínu áliti ábyrg-
asti Qöimiðil) iandsins. Morgun-
blaðið hefur fjallað um þetta við-
kvæma mál á faglegan hátt, Eftir
að blaðið birti könnunina 1990,
sneru ýmsir spjótum , sínum að
mér, Hagfræðingur LÍÚ kvað mig
„vera að ná mér niðri á kvótakerf-
inu“. Ekki bað hann
um að fá að lesa könn-
unina frekar en aðrir
sem höfðu skoðanir á
því sem þeir höfðu ekki
iesið. Annars vegar er
fiski hent vegna þess
hvata að fleygja ódýr-
ari fiski fyrir dýrari -
og hins vegar vegna
þess að enginn kvóti er
til vegna of mikils nið-
urskurðar í veiði.
Síðan ég gerði könn-
un þessa í árslok 1989
er sjávarútvegsráð-
herra búinn að skipa
þrjár nefndir til að
„gera tillögur" um
brottkastið. Honum ferst vel að
skipa nefndir. Efnisleg umfjöllun og
meðferð þessa alvarlega máls,
brottkast afla, er fyrir neðan allar
hellur. Síðasta nefndin (til að gera
tillögur varðandi brottkast afla)
lagði Ul:
Nr, 1. „Fara ber eftir tillögum
flskifræðinga um aflahámark."
Nr, 2, Herða eftirlit með afkró-
uðu fólki (sem komst hvergi!)
Hvort & að hlæja eða gráta
yflr svona tUlögum?
Sjávarútvegsráðherra hund-
skammaði svo fufltrúa við setningu
Fiskiþings haustið 1990 varðandi
brottkast afla eins og þetta væri
Ef einhver er að svíkja
þjóðina, segir Kristinn
Pétursson, er það ráð-
herra sjálfur með að-
gerðaleysi sínu.
Fiskifélaginu að kenna. Kvað hann
íslenska sjómenn vera að svíkja
þjóðina með því að henda afla!!
Nokkra áður hafði skipstjóri nokk-
ur gerst svo djarfur að tala opin-
skátt um brottkast afla. Hann fékk
skilaboðin: Þeir sem segja sannleik-
ann sæta rannsóknarlögreglunni og
fangelsi!! Sjálfur sjávarútvegsráð-
herrann og dómsmálaráðherrann
talar!
Ráðherrann kann ekki að
skammast sín! Virðist þess utan
ekki gera sér grein fyrir sinni eigin
ábyrgð. Ef einhver er að svíkja
þjóðina er það hann sjálfur með að-
gerðaleysi sínu og þvi að stinga
höfðinu alltaf lengra niður í sand-
inn, Dæmi,
1, Vill hvorki sjá nó heyra að vís-
indin í þorskveiðiráðgjöflnni sóu í
besta lagi vafasöm tiigáta sam-
kvæmt sögulegum staðreyndum.
2, Viil hvorki sjá né heyra að fiski
sé hent vegna of lítils þorskkvóta,
8. Vill hvorki sjá nó heyra að van-
mat só í stofnstærð upp á 200 þús-
und tonn vegna þess að fleygt er
u.þ.b. 50 þús. tonnum árlega. (Vant-
ar í aflabókhaldið.)
4. Vill hvorki sjá né heyra að gildi
mælingarinnar „þorskafli á úthalds-
dag“ hjá togurum hafi verið með
vaxandi skekkju árlega vegna þess
að allir forðast þorsk. Mælingin
byrjaði við frjálsar veiðar.
5. Vill hvorki sjá né heyra að
þorskstofninn hafi hranið við
Kanada þegar beitt var 20% veiði-
reglu - stofninn stækkaði fyrst mik-
ið - en hætti svo að vaxa og hrundi
úr hor, að öllum líkindum vegna
þess að ekld var veitt.
6. Vill hvorki sjá né heyra að full-
yrðingar um ofveiði í Barentshafi
reyndust rangar 1990.
7. Vill hvorki sjá né heyra að
þorskstofninn í Barentshafi hafi
verið að horast niður undanfarin ár
vegna fæðuskorts sem rekja má að
öllum líkindum til of lítillar veiði.
8. Vill hvorki sjá né heyra að fisk-
markaði erlendis vanti nú afurðir.
9. Vill hvorki sjá nó heyra að
verðhækkun á afurðum um 10-30%
síðustu mánuði geti leitt til þess að
neytendur snúa sér að öðrum mat-
vælum og við töpum mörkuðum
vegna þess að ekki má veiða meiri
þorsk.
10. Vill hvorki sjá né heyra að af-
rakstur þorskstoftia í Norður Atl-
antshafi hafl minnkað um 2/3 eftir
að veiðistjórn hófst með friðun smá-
Kristinn
Pétursson
fisks og „uppbyggingu" þorsk-
stofna.
Það sem gera þarf til að draga úr
brottkasti afla er einkum tvennt.
Auka þorskkvótann strax um þau
50-70 þúsund tonn sem hent er í
dag. Áhrif þessarar aflaaukningar á
stofninn geta ekki verið teljandi þar
sem það sem hent er í dag kemur
ekki inn í stofnstærðarmat. Hið síð-
ara er að úthlutun kvóta og kvóta-
notkun fiskiskipa taki mið af verð-
gildi afla. Þá hverfur hvati til að
henda ódýrari fiski í skiptum fyrir
dýrari. Veiðiskip hafa verið látin
eltast við fisktegundir sem finnst
lítið af eins og t.d. ufsa, ýsu, karfa,
kola o.fl. sem aldrei hefur náðst að
veiða samkvæmt ráðgjöf. Það kom
of mikið af þorski sem varð að fara
fyrir borð.
í sjö ár höfum við haft sjávarút-
vegsráðherra seam vill hvorki sjá
né heyra það sem aflaga fer við
stjómun fiskveiða. Undir hans
stjórn er búið að henda 3-400 þús-
und tonnum af þorski að verðmæti
um 50 milljarða miðað við unnar af-
urðir. í stað þess að gera eitthvað
raunhæft ástundar ráðherrann
þann áróður í hvert skipti sem hann
kemst í fjölmiðla, að hreykja sjálf-
um sór af uppsveiflu sjávarskilyrða
og tímabundinni stækkun þorsk-
stoftisinB vegna auldns fæðufram-
boðs, Verði veiði ekki aukin strax
erum við að taka gífurlega áhættu
samkvæmt reynslunni frá Kanada,
Grænlandi og nú síðast úr Barents-
haflnu.
Höfundur er fíakverkandi.