Morgunblaðið - 22.07.1998, Blaðsíða 32

»32 MIÐVIKUDAGUR 22. JÚLÍ 1998
MINNINGAR
MORGUNB LAÐIÐ
HANNES ÞÓRÐUR
HAFSTEIN
tHannes Þórður
Hafstein fædd-
ist á Húsavík 29.
nóvember 1925.
Hann lést á Sjúkra-
húsi Reykjavíkur
12. júlí síðastliðinn
og fór útför hans
fram frá Langholts-
kirkju 21. júlí.
Það var fagur morg-
unn í Rangárþingi
■^sunnudaginn 12. júlí sl.
Hekla, Þríhyrningur,
Tindfjöll og Eyjafjalla-
jökull glitruðu í sól-
skininu, en þó var skuggi yfir öllu.
Eg vissi, að Hannes vinur minn
barðist nú fyrir lífi sínu og mér var
ljóst, að aldrei þessu vant, stóð
hann höllum fæti. Skömmu síðar
kom símtalið og öllu var lokið. Um
hádegi voru öll fjöll horfin í þykkan
skýjabakka og yfír dundi
steypiregn, jafnvel haglél. Mér
þótti þetta vel við hæfi. Við Hannes
Hafstein vorum æskuvinir. Við
kynntumst ungir að árum og áttum
mikil og náin samskipti á mennta-
jpikólaárum okkar. Við sátum alla tíð
saman í tímum og ævinlega á
aftasta bekk, þótti báðum ástæðu-
laust að trana sér um of framan í
lærifeður okkar ágæta. Við lásum
saman undir próf og m.a. dvöldum
við um mánaðartíma á æskuheimili
hans á Húsavík og þreyttum lestur
undir stúdentspróf. Þar hafði
Hannes alla stjórn á hendi og var
harður húsbóndi, en fórst það vel
eins og vænta mátti. Eg lét mér
það vel líka og hefi þó aldrei verið
talinn sérlega leiðitamur. Lengst af
ojuggum við báðir í heimavist MA.
Það er alkunna, að við slíkar að-
stæður bindast óharðnaðir ungling-
ar mjög traustum böndum. Vissu-
lega hefi ég eignast marga góða
vini um dagana, en mér hefur ætíð
og svo ætla ég að sé um fleiri, fund-
ist vinátta milli bekkjarbræðra ein-
stök. Það skipti engu máli þótt við
Hannes hefðum engin samskipti ár-
um saman, hittumst jafnvel ekki í
heilan áratug vegna búsetu hvors í
sínu landi. Næst þegar við sáumst
var allt eins og áður og hinn gamli
góði Hannes samur við sig. Jafnvel
hið djúpvitra spakmæli Hávamála
„Veistu ef þú vin átt skaltu fara að
finna oft“ átti ekki við um okkur.
**'Síðast er ég sá hann leiddi hann
okkur hjónin ásamt tveimur bekkj-
arbræðum okkar um sýningu á
skipslíkönum í Sjómannaskólanum
og vissi þá deili á hverju skipi og
kunni sögu þeirra allra. Eg mun
sakna hans mjög og harma fráfall
hans meira en orð fá lýst. Það er þó
örlítil huggun harmi gegn, að ég
veit að tími hans var kominn. Hann
gekk með æðasjúkdóm, sem enginn
mannlegur máttur fær læknað enn
sem komið er.
Hrafnkell Helgason.
Vinur minn, Hannes Þórður Haf-
^„líein, er látinn. Kynni okkar hafa
staðið rúm þrjátíu ár og jukust með
árunum. Traustari samstarfsmann
er vart hægt að hugsa sér. Hannes
var mjög fróður um menn og mál-
efni og oft sátum við og ræddum
um hin ýmsu mál og yfirleitt sner-
ust umræðurnar út í öryggismál
sjómanna, en þau mál, ásamt öllum
öryggismálum, voru honum hug-
lægust, enda var hann búinn að
starfa að þeim málum í áratugi hjá
Slysavarnafélagi Islands og þekkti
þau mál til hlítar um allt land.
Hann stundaði sjálfur sjómennsku
"*á árunum 1944-1964, en starfaði
eftir það hjá SVFÍ til ársins 1992.
Hann var vel menntaður, stúdent
frá MA 1947 og fór eftir það til
Bandaríkjanna og stundaði nám á
öllum sviðum í leitar- og björgunar-
málum hjá U.S. Cost Guard. Eftir
heimkomuna fór hann í Stýri-
mannaskólann og lauk prófi frá far-
*%iannadeild 1951. Hann réðst til
Eimskipafélagsins árið
1950, þegar Gullfoss
kom nýr til landsins.
Síðar varð hann skip-
stjórnarmaður hjá
Eimskip þar til hann
hóf störf hjá SVFÍ.
Síðustu fjögur vor
starfaði hann að undir-
búningi sjómanna-
dagsins og síðasta
stórverk hans þar var
að undirbúa og setja
upp sýningu á skipa-
módelum í Sjómanna-
skólanum, í tilefni af
60 ára afmæli sjó-
mannadagsins í ár. Sjómannadag-
urinn sendir honum bestu þakkir
fyrir gott starf.
Elsku Sigrún, við Christel send-
um þér og ástvinum öllum okkar
innilegustu samúðarkveðjur og vit-
um að Guð verður með þér í fram-
tíðinni.
Garðar Þorsteinsson
Mér var brugðið þegar ég frétti
af andláti Hannesar Þ. Hafstein,
fyrrverandi framkvæmdastjóra
Slysavamafélags íslands, í síðustu
viku. Fyrir rúmum mánuði hitti ég
Hannes hressan og kátan að vanda
þar sem hann hafði nýlokið við að
setja upp yfirgripsmikla sýningu á
líkönum íslenskra skipa í Sjó-
mannaskólahúsinu í tilefni af 60 ára
afmæli Sjómannadagsráðs. Mér
fannst afl hans og eldmóður
óbreyttur og áhuginn að styrkja og
styðja íslenska sjómannastétt sem
aldrei fyiT.
Hannes Þ. Hafstein var um
margt óvenjulegur maður, hann
helgaði meginhluta ævistarfs síns
baráttu fyrir bættum slysavörnum
bæði til sjós og lands og lagði allan
sinn metnað í að árangur næðist á
sem flestum sviðum slysavarna. I
huga hans var sérhvert slys einu
slysi of mikið. Öryggismál sjó-
manna voru honum þó ætíð sér-
staklega hugleikin og urðu kynni
hans af sjómannsstarfinu á yngri
árum til að opna augu hans fyrir
nauðsyn þess að efla slysavarnir á
sjó.
Eg átti því láni að fagna að kynn-
ast Hannesi og störfum hans að ör-
yggismálum sjómanna og að starfa
með honum um nokkurt árabil að
þeim málum á ýmsum vettvangi.
Þau kynni urðu mér mjög lærdóms-
rík og leiddu til vináttu okkar auk
þess sem ég heillaðist af þeim hug-
sjónaeldi og elju sem einkenndi
störf hans í hvívetna í þágu ís-
lenskra sjómanna. Hannes var
maður athafna frekar en orða þótt
hann ætti mjög auðvelt með að
koma orðum að hlutunum, einkum
ef honum þótti ekki nóg að gert.
Honum var einstaklega lagið að fá
menn til að fylkja sér saman um
framkvæmd góðra mála. Hann vildi
láta hlutina gerast og vílaði ekki
fyrir sér að framkvæma sjálfur, ef
honum fannst hik á þeim sem stóðu
verkinu næst.
í þjóðlífinu voru þau störf Hann-
esar sem tengdust björgun þegar
slys bar að höndum ef til vill mest
áberandi, en óeigingjarnt starf
hans að forvömum var engu að síð-
ur mikilvægt og verður seint full-
þakkað. Stöðug viðleitni hans til að
bæta aðbúnað og björgunartæki í
skipum, ásamt bættri þjálfun sjó-
manna, var ríkur þáttur í störfum
hans. Slysavarnaskóli sjómanna var
eitt af mörgum baráttumálum
Hannesar fyrir bættu öryggi ís-
lenskra sjómanna og það verður
ekki á neinn hallað þótt fullyrt sé
að hann eigi einn manna stærstan
þátt í því að skólinn komst á laggir
og varð á þeim tíma að því afli sem
alþjóð þekkir. Það var því undarleg
tilviljun að Hannes skyldi kveðja
þennan heim aðeins örfáum
klukkustundum áður en merk tíma-
mót urðu í starfi Slysavarnaskólans
þegar samgönguráðherra afhenti
Slysavarnafélagi íslands nýtt skip
til kennslu og þjálfunar sjómanna.
Eg þykist þess fullviss að hann hef-
ur með stolti horft til frekari þróun-
ar skólans með nýju sldpi og bættri
aðstöðu til kennslu og þjálfunar og
hlakkað til að fylgjast með fram-
vindu skólans, en enginn má sköp-
um renna.
Islenskir sjómenn hafa misst
dugmikinn málsvara sem aldrei
sparaði sporin í þeirra þágu en
sárastur er missir eiginkonu, barna
og fjölskyldu. Eg sendi Sigrúnu,
börnum þeirra og öðrum ættingjum
innilegustu samúðarkveðjur. Minn-
ingin um góðan dreng og samferða-
mann mun lifa.
Magnús Jóhannesson.
Andlátsfregn Hannesar vinar
míns Hafsteins kom mér á óvart.
Síðast þegar við hittumst var hann
hress að vanda og við ræddum mál-
in með þeim hætti sem einkenndi
áralöng samskipti okkar, af hisp-
ursleysi og ákveðni. Eg man ekki
glöggt hvenær ég hitti Hannes
fyrst, en þegar ég annaðist þátt í
Ríkisútvarpinu um Slysavarnafélag
Islands í tilefni af 50 ára afmæli
þess merka félags árið 1978 kynnt-
ist ég Hannesi vel og þau góðu
kynni héldust æ síðan.
Nú þegar Hannes er allur koma
upp í hugann fjölmargar minning-
ar, en eins og allir vita sem kynnt-
ust Hannesi var hann mikill hug-
sjónamaður og eldhugi í slysavarn-
armálum, bæði til sjós og lands.
Einkum voru það umferðarmálin
sem eðlilega voru samskiptamál
okkar. Hannes þekkti vel til þeirra
og hafði á þeim mikinn áhuga. I
tengslum við breytingu í hægri um-
ferð árið 1968 ferðaðist hann um
land allt og stofnsetti umferðarör-
yggisnefndir, en þær nefndir
gegndu mikilvægu hlutverki í stað-
bundnum aðgerðum hægri-breyt-
ingarinnar. Mér er minnisstætt
þegar Hannes rifjaði þetta upp á
fundi sem við héldum á Selfossi
hinn 26. maí 1993, þegar 25 ár voru
liðin frá því að hægri umferð varð
hér að veruleika. Og sagan endur-
tekur sig. A þessum fundi var
einmitt verið að fara af stað með
stofnun umferðaröryggisnefnda á
nýjan leik. Nefndir hafa nú verið
stofnaðar víða um land á vegum
Umferðarráðs, m.a. með þátttöku
Slysavarnafélags Islands.
Fyrir hönd Umferðarráðs þakka
ég Hannesi ómetanlegt framlag
hans til umferðaröryggismála.
Sjálfur þakka ég honum fyrir góð
og gjöful kynni. Það er skarð fyrir
skildi að heyra ekki í honum oftar.
Símtölin við hann voru eftirminni-
leg. Skorinorðar athugasemdir og
ábendingar um allt það sem betur
mátti fara í umferðarmálum. Sama
átti við þegar við hittumst, þar var
ekki lognmolla svífandi yfir vötn-
um. Það var oft hvasst í kringum
Hannes Þ. Hafstein. En í stormin-
um var hlýja og skjól alveg eins og í
afdrepi þeirra sem notið hafa starfs
Slysavarnafélags Islands í áranna
rás.
Eiginkonu, börnum og öðrum að-
standendum Hannesar sendi ég
hugheilar samúðarkveðjur. Blessuð
sé minning hans.
Óli H. Þórðarson.
„Fraulein Schwarzwald, hvað er
að frétta og hvernig hefur þú það?“
Tók utanum mig, kreisti og kramdi
og lét mig finna að við vorum vinir.
Þannig var Hannes sem ég hef
þekkt í nálega aldarfjórðung, frá
því við Sigrún dóttir hans og Sirru,
urðum vinkonur 12 ára, alltaf ein-
staklega hlýr og góður, hreinn og
beinn og ávarpaði mig alltaf svona
eftir að ég hóf nám í Svartaskógi í
Þýskalandi.
Eitt sinn bauð hann mér til sætis
á móti sér við skrifborðið í stofunni
á Skeiðarvoginum, tróð í pípuna og
horfði beint í augun á mér. „Stína
mín,“ sagði hann, skaut augunum í
átt að dyrunum, og spurði „er ekki
Sigrún örugglega frammi?" Svo
kom það: „Segðu mér eitt, í fullum
trúnaði, er Snæi ekki fínn strákur?"
„Jú, heldur betur,“ svaraði ég.
„Fínt, ég sá það sjálfur, auk þess
treysti ég henni Sigrúnu minni.“
Sigrún, pabbastelpan, var í góðum
málum og Hannes skipti um um-
ræðuefni. Hér með er trúnaðurinn
rofinn, en frá samtalinu eru liðin
tæp tíu ár. Snæi þessi er auðvitað
maður Sigiúnar í dag.
Hin hliðin, hin opinbera, var ekki
síður heillandi. Sjómenn í hættu,
skipa saknað og Hannes, persónu-
gervingur öryggismála sjómanna, í
miðpunkti. I augum unglingsins var
hann allt í senn almannavarnir,
björgunarsveitir og slysavarnir.
Stjórnaði aðgerðum heiman frá sér
úr stjórnstöðinni í stofunni - á tím-
um snúrusíma - og tæpast vegur
fyrir unglingsstelpur að þvælast
mikið um stofuna. Fjölskyldan stóð
þétt saman á þessum tímum og
gerir enn. Aldrei fjasað þótt nætur-
svefn væri lítill: „Þeir eru í verri
málum úti á sjó í þessu veðri.“ Því
þó Hannes Þ. Hafstein væri lands-
kunnur fyrir störf í þágu slysa-
varna, var hann fyrst og fremst
umhyggjusamur faðir og eigimað-
ur. Mestur er því missir eiginkonu
hans, barna, tengdabarna og barna-
barna, nú þegar ævi hans er öll.
Elsku Sirra, Sigrún, Snæi, Stef-
án, Guðrún, Þórunn, Hildur, Stef-
án, Hannes, Habbý og stelpuskott-
urnar fjórar; ég og mitt fólk vottum
ykkur innilega samúð.
Kristín S. Hjálmtýsdóttir.
Enn á ný hefur Hannes Þ. Haf-
stein ýtt úr vör, nú í ferðina löngu
sem við fórum öll að lokum. Oftar
en ekki finnst okkur þessi brottfór
ótímabær og víst er að í starfi hans
hjá Slysavamafélaginu þurfti hann
oft að horfa á eftir fólki með fulla
starfsorku í blóma lífsins. Það var
einmitt hjá Slysavarnafélagi íslands
sem við kynntumst íyrir tuttugu og
fjórum áram. Eg var þá nýkominn
til liðs við björgunarsveit Ingólfs í
Reykjavík og var að stíga mín
fyrstu skref að sjálfboðastörfum
fyrir félagið. Sem ungum manni
þótti mér það forréttindi að fá að
kynnast Hannesi og hans störfum,
en fljótlega sá ég að svo var ekki,
allir sem áhuga höfðu áttu greiðan
aðgang að honum og félaginu. En
Hannes gerði kröfur, ekki bara til
sjálfs sín heldur til allra sem ætluðu
sér að starfa að slysavarna- og
björgunarmálum. Þær kröfur
byggðust á heiðarleika, að menn
legðu sig fram og gætu starfað sem
liðsheild dags daglega og ekki síst
þegar á reyndi. Þeir sem í vanda
rötuðu hvort sem var á sjó eða landi
áttu Hannes allan að, það var aldrei
slakað á fyrr en verkefninu var lok-
ið. Hann var kallinn í brúnni sem
stjórnaði af röggsemi og ákveðni, en
var jafnframt félagi og jafningi
þeirra sem voru úti á vettvangi.
Samstarf okkar Hannesar jókst
til muna þegar ég starfaði með
björgunarsveit félagsins á Akranesi
og óhætt er að segja að óslitinn vin-
skapur okkar hafi staðið frá því að
ég hóf störf sem erindreki hjá höf-
uðstöðvum félagsins fyrir um ellefu
árum. Þá kynntist ég einnig Sig-
rúnu, eftirlifandi eiginkonu hans,
og sjaldan hef ég fyrir hitt jafn
samrýnd hjón, og ég veit að það á
við um alla fjölskyldu þeirra. Þarna
naut ég leiðsagnar Hannesar og
fleiri góðra manna sem áður höfðu
sinnt því starfi sem ég hafði nú tek-
ið að mér. Verkefnin vora mörg og
mismunandi eins og jafnan hjá svo
stóru félagi, en hjá Hannesi var far-
sæl starfsemi sjálfboðaliðanna út
um allt land sett ofar öllu öðru.
Hann lagði mikla áherslu á að við
héldum góðu sambandi við fólkið
okkar til að viðhalda lífi félagsins.
Þegar mikið lá við var Hannes í
essinu sínu, fljótur að taka ákvarð-
anir og stóð fast á þeim. Það kom
fyrir að menn voru ekki alltaf sam-
mála um leiðir að markinu enda oft
við flókin vandamál að fást. Aldrei
man ég þó eftir að við næðum ekki
lendingu að lokum, enda var okkur
ekki stætt á öðra.
Starfslok Hannesar hjá félaginu
vora með öðram hætti en ég hafði
vonað. Nýtt fólk var komið til valda
og sumir vildu breytingar, erfiður
tími fór í hönd og þó þörf hafi verið
fyrir ýmsar skipulagsbreytingar þar
sem félagið var að þenjast út, verk-
efni að aukast og áherslur að breyt-
ast, að þá er ljóst að einn mikilvæg-
asti þátturinn gleymdist, en það var
sá mannlegi. Einmitt sá þáttur sem
Hannes og fleiri hugsjónamenn hafa
haldið hvað hæst á lofti, og var og er
í raun forsenda fyrir öflugu og ár-
angursríku starfi félagsins. Hannes
var hugsjónamaðm-, fylginn sér og
umfram allt góður félagi, ef eitthvað
bjátaði á var hann fyrsti maður til að
koma og bjóða fram aðstoð sína. Þau
fræ sem hann sáði með sínu óeigin-
gjarna starfi fyrir félagið og þjóðina
munu lifa og dafna, þau munu
standa af sér allar hremmingai' og
brotsjói.
Kæri vinur, mér er efst í huga
þakklæti, fyrir að fá að kynnast og
starfa með þér, fyrir þann vinarhug
sem þú og Sigrún vorað alltaf tilbú-
in að deila með mér, fjölskyldu
minni og félögum okkar sama hvað
á gekk. Megi Guð vera með þér á
ferð þinni um ókunn höf.
Elsku Sigrún, við Dandý sendum
þér og fjölskyldu þinni okkar
dýpstu samúðarkveðjur og Guð
veri með ykkur um ókomna tíð.
Þór Magnússon.
Sumar sögur verða aldrei sagðar.
Þannig fór með söguna sem þeir
Magnús og Tómas ætluðu að segja
Hannesi vini sínum um fjallaferðina
sem þeir komu heim úr íýrir rúmri
viku. En heimkoman var önnur en
þeir ætluðu. Hannes Þ. Hafstein,
„Hannes, gamli vinur okkar“, eins
og þeir nefndu hann til aðgreining-
ar frá jafnöldranum, var dáinn.
Hvernig þekkið þið Hannes? vor-
um við hjónin eitt sinn spurð. Jú,
hann býr í næsta húsi við okkur, en
fyrst og fremst er hann stórvinur
strákanna okkar.
Þau era margslungin vináttu-
böndin sem mennirnir binda með
sér. AJlt frá því að við fluttum í
Skeiðarvog með þá bræður á öðru
ári tók að þróast vinátta með Hann-
esi og sonum okkar, þótt aldurs-
munurinn væri 65 ár. Sumarið eftir
að við fluttum fór Hannes að kasta
kveðju á þá bræður í gegnum lauf-
þykknið sem skilur garða okkar að:
„Hæ strákar," drundi um hverfið
og þeii' svöraðu um hæl: „Hæ,
Hannes.“ Ævinlega kallaði hann þá
bræður „Tomma og Magga“ og
hafði Hannes einkarétt á því.
Umræðuefni vinanna voru marg-
vísleg, fyrst í stað var það apaklifur
og sjóræningjar en umræðurnar
þróuðust í takt við aukinn þroska
bræðranna. I sumar var helsta um-
ræðuefnið að sjálfsögðu fótbolti,
hvort sem leikvangurinn var garð-
urinn okkar eða þjóðarleikvangur-
inn í París. Eðli vináttu þremenn-
inganna fólst þó ekki endilega í
löngum orðræðum. Einhverju sinni
þótti okkur foreldrunum drengirnir
taka heldur stuttaralega undir
kveðju Hannesar og sögðum að
þeir ættu að gefa sér tíma og hætta
leik sínum augnablik til þess að
ræða við vin sinn. Þetta þótti þeim
fásinna, Hannes skildi sko alveg að
það þyrfti ekki alltaf að tala, hann
vissi hvað þeh’ hugsuðu.
Kæra Sigrún og fjölskylda, það
er kannski fyrst núna að við geram
okkur fyllilega grein fyrir því
hversu djúp og einlæg vinátta
bræðranna og Hannesar var.
Hannesar, „gamla vinar okkar“,
sem var í senn „svo ótrúlega
skemmtilegur og líka svo góður“ er
sárt saknað. Minningin um þessa
einstöku vináttu verður ræktuð um
ókomin ár. Við eram hrærð og
þakklát fyrir þá miklu nærgætni
sem þið hafið sýnt strákunum á
ykkar erfiðu stundum.
Við sendum okkar hlýjustu sam-
úðarkveðjur.
Ágúst Tdmasson, Elísabet V.
Ingvarsdóttir, Tóinas Hrafn
og Magnús Ingvar.
# Fleiri minningargreinar um
Hannes Þórð Hafstein bíða
birtingar og niunu birtast í blaðinu
næstu daga.