Morgunblaðið - 11.08.1998, Síða 30

30 ÞRIÐJUDAGUR 11. ÁGÚST 1998
MORGUNBLAÐIÐ
MENNTUN
Foreldrar Góður skóli setur nemendur í öndvegi. Aslaug Brynjólfsdóttir hefur gert rannsókn á foreldrasam-
starfí í grunnskólum. Hún sagði Gunnari Hersveini að skóli gæti varla talist góður ef samstarfíð við foreldra
væri lélegt. Betri árangur og líðan nemenda er mælanlegt ef foreldrar eru áhugasamir um skólamál.
Vilj a nána
samvinnu
við skólana
• Flestir eru hlynntir heimanámi en
vilja ekki að það sé upptalning
• Foreldrar kvarta undan snöggri af-
greiðslu í foreldraviðtölum kennara
KENNARINN er fagmað-
urinn. Hann er sérfræð-
ingurinn og býr yfir
þekkingu á kennslufræði
faggreina. En foreldrar? Geta þeir
kennt? Rugla þeir ekki bara börnin
ef þeir fara að skipta sér af skóla-
náminu?
Nei.
Hversu illa sem íhaldssömum
skólamönnum er við afskipti for-
eldra af skólastarfinu sýna bókstaf-
lega allar rannsóknir betri árangur
nemenda og líðan fylgist foreldrar
þeirra með náminu.
En hvemig á samstarf heimila
og skóla að vera? Hvernig eiga for-
eldrar að bera sig að og hvað eiga
kennarar að gera? Ef til vill er ekki
úr vegi að leita svara við þessum
spurningum áður en næsta skólaár
hefst. Hér verður rýnt í meistara-
prófsverkefni Áslaugar Brynjólfs-
dóttur í uppeldis- og kennslufræði
við Kennaraháskóla Islands, og
rætt við hana en hún er umboðs-
maður foreldra og skóla í Reykja-
vík.
Það sjónarmið að barnafræðsla
sé alfarið á hendi kennara er á
undanhaldi og margir taka nú und-
ir þá skoðun að samstarf við for-
eldra sé grunnurinn að góðu skóla-
starfi. Aftur á móti er mönnum
ekki alveg ljóst hvemig samstarfið
á að vera og kannaði Áslaug m.a.
viðhorf foreldra til að komast að
því.
„Foreldrar og kennarar em í
raun samherjar um menntun barn-
anna og það þarf að vinna að leið-
um til að gera þeim kleift að vera
það,“ segir Áslaug. „I Danmörku
er t.d. litið svo á að foreldrasam-
starf snúist um femt: 1) Hvert ein-
stakt barn, 2) hvern einstakan
bekk, 3) foreldra og kennslu, 4)
verksvið skólastjómunar. Svipaðar
áherslur hafa einnig verið lagðar
hér á landi hjá landssamtökunum
„Heimili og skóli“.“
„Farðu að læra!“
Viðmót foreldra til skóla og náms
skiptir miklu máli og í ljós hefur
komið að viðhorf bama
til skólans er iðulega líkt
viðhorfum foreldra.
Hlutverk foreldra í námi
bama er ekki aðeins að
skipa: „Farðu að læra,“
eða spyrja: „Ertu búinn
að læra?“ „Þeir þurfa að sýna
áhuga á náminu og spyrja barnið
hvað það sé að læra,“ segir Áslaug
og vitnar í rannsókn sem sýnir að
ef foreldrar fylgist reglulega með
hvað er að gerast í skóla barns síns,
spyrjist fyrir um námsáætlanir ár-
gangsins og ræði námið framund-
an, skili það betri námsárangri
heldur en þegar foreldrar eru af-
skiptalausir. Vissulega kemur það
ekki á óvart en verkefnið hlýtur að
vera að láta þetta eiga sér stað á
sem flestum heimilum og til að svo
verði þurfa bæði kennarar og for-
eldrar að leggja sig fram.
Heimanám handa börnum
og foreldrum þeirra
Rannsókn Áslaugar sýnir að for-
eldrar vilja hafa meira samstarf við
skólana, þeir vilja betra upplýs-
ingastreymi og að þeir séu spurðir
um bamið einfaldlega vegna þess
að þeir þekkja börnin best. Það er
því ævinlega kostur ef kennaii
þekkir foreldra bamsins og heimil-
isaðstæður þess.
„Foreldrar treysta kennurunum
og vilja alls ekki taka af þeim ráð-
in,“ segir Áslaug. „Þeir vilja að
þeir séu spurðir um hvað gæti
hentað barninu. I rannsókn minni
kom í ljós að flestir eru hlynntir
heimanámi en þeir vilja ekki að það
sé endurtekning á því sem gert er í
skólanum, heldur að verkefnin kalli
á samvinnu barnsins og foreldra til
að finna lausnir á þeim.“
Foreldrar telja samkvæmt rann-
sókn Áslaugar að þeir séu of lítið
hvattir til að hjálpa börnunum með
námið. Einnig að þeir fái of lítinn
tíma til að ræða við kennara í
svokölluðum foreldraviðtölum. Þeir
þurfa að bíða í biðröð til að heyra
10 mínútna vitnisburð kennara um
hvert bam. Þeir telja einnig að of
seint sé gripið inn í ef vandamál
eru á ferðinni. Gagnkvæmt upplýs-
iningastreymið virðist því minna
en æskilegt væri.
Þess má geta að þá daga sem
foreldraviðtöl em er börnunum
gefið frí í skólunum og foreldrar
beðnir um að mæta í vinnutíma sín-
um.
Fjölþættur
ávinningur samstarfs
Fjölmargar rannsóknir á sam-
starfi foreldra og skóla sýna feiki-
lega góðan ávinning þess. I skólum
þar sem foreldrar em virkir þátt-
takendur í skólastarfi hafa rann-
sóknir leitt í ljós að nemendur skila
betri námsárangri, að foreldrar
öðlast betri skilning á
málefnum skólanna, að
kennarar verði starfs-
glaðari, að andrúmsloftið
í bekkjum batni, mögu-
leikar þeirra bama, sem
búa við einhverskonar
vandamál, aukist, fjarvistir nem-
enda úr skóla minnki, brottfalls-
hlutfall lækki og viðhorf og sjálfs-
mat nemenda verði jákvæðara.
Þetta gerist ekki nema skólinn
sé sniðinn í þágu nemenda og for-
eldra. Góður skóli setur nemendur
í öndvegi, að mati Áslaugar, líkt og
verslun viðskiptavinina. Það er því
eitt af verkefnunum að kennarar
hljóti þálfun í samstarfi við for-
eldra.
Rugla
foreldrar
börnin f
heimanámi?
Morgunblaðið/Amaldur
NIÐURSTÖÐUR rannsóknarinnar sýna að foreldrar hafa ekki þau áhrif sem þeir vilja. „Þeir vilja aukin áhrif
á skólastarf barna sinna á mörgum og mismunandi sviðum," segir Áslaug.
„Foreldrar eru jákvæðir í garð
kennara og þeir vilja vera með og
að vitneskja þeirra um börnin eigi
greiða leið til skólans,“ segir Ás-
laug. „Þeir þekkja börnin og geta
stuðlað að því að kennarar láti þau
fá verkefni við hæfi og í samræmi
við áhugamál þeirra. Þannig er
einmitt hægt að fyrirbyggja vanda-
mál sem skapast oft bæði hjá börn-
um sem eru fljót og bömum sem
eru sein. Foreldrum má nefnilega
líkja við aukakennara. Námskrá
skólans er formleg og námskrá
heimilanna dulin en þær skarast."
Ráð handa foreldrum
í ritgerð Áslaugar er m.a. vitnað
til rannsókna J.L. Epsteins en hún
bendir á eftirfarandi þætti sem sé
mikilvægt fyrir foreldra að hafa í
huga: 1. Spyrja sig: Hvemig get ég
best tekið þátt í menntun bamsins
míns? 2. Lesa fyrir böm, hafa
margskonar lestrarefni á boðstól-
um handa þeim og fara með þau á
bókasafn. 3. Hvetja bamið til að
sækja skólann og bi-ýna fyrir því
að fjarvistir séu óheimilar. 4. Hafa
stjóm á því hvenær og hve lengi
bamið horfir á sjónvarp. 5. Sjá til
þess að barnið hafi frið til að sinna
heimaverkefnum sínum og veita
því hjálp við heimavinnuna eða líta
eftir að hún sé unnin daglega. 6.
Örva börn til þátttöku í ýmiskonar
tómstunda- og fræðandi störfum í
lengri skólafríum. 7. Hvetja bömin
til að leggja að sér við námið. 8.
Hjálpa nemendum til að velja við-
eigandi námsgreinar, þegar slíkt er
í boði. 9. Foreldrar missi ekki
áhugann á foreldrasamstarfi þótt
bömin séu komin á unglingastigið.
10. Vera ætíð í góðu sambandi við
kennara bamsins. 11. Vera tilbúin
að taka þátt í sjálfboðastarfi í skól-
anum sé eftir því leitað. 12. Taka
þátt í tilraunum sem lúta að bættu
skólastarfi og taka þátt í ýmsum
nefndarstörfum, sem verða til þess
að bæta og endurskipuleggja
skólastarfið.
Epstein er einnig með ráðlegg-
ingar handa kennurum og vinnu-
veitendum. Áslaug segir líka frá
hugmyndum um hvemig leggja
megi meiri áherslur á foreldrasam-
starf í kennaramenntuninni.
Kennarar í heimsókn hjá
foreldrum og nemendum
Áslaug segir að betra samband
milli foreldra og skóla geti til dæm-
is unnið á svokölluðu agaleysi í
skólunum, því það haldist í hendur
við agaleysi á heimilum. „Skólar
ættu að leggja meiri áherslu á að fá
foreldra í lið með sér til að sigrast
á agavandamálum," segir hún og
nefnir tilraun sem gerð hefur verið
í Svíþjóð. „Hún byggist á óvenju-
lega nánu sambandi við heimilið.
Þar fer umsjónarkennari í heim-
sókn á heimili nemenda áður en
þeir byrja í 8. bekk eða í upphafi
unglingastigsins. Tilraunin hefur
verið gerð í nokkur ár og breiðst út
víða í Svíþjóð.“
Kennarinn fer í heimsókn til for-
eldra og nemenda síðustu vikuna í
ágúst og er heimsóknunum deilt á
kvöldin. Þar er m.a. rætt um náms-
lega stöðu nemandans,
hinn félagslega þátt og
áhugamál hans, svo og
um mikilvægi góðs sam-
starfs heimilisins og
skólans og drepið á
námsefnið sem þeir
kalla „Að alast upp saman“ (Vaxa
tilsammans).
Kennarar í Svíþjóð segja að
þessar heimsóknir hafi reynst
mjög árangursríkar og að þeir hafi
kynnst nemendunum og foreldrum
betur en eftir 3 ára dvöl í skólanum
áður fyrr. „I þessari rannsókn er
líka sérstök dagskrá í skólunum
með foreldrum," segir Áslaug, „ég
held að rétta viðhorfið sé að það
eigi ekki að sleppa foreldrum við
samstarf. Það þarf að fræða for-
eldra um að samstarf við þá sé lyk-
ilatriði í námsárangri og vellíðan
barna þeirra í skóla. Eg tel að skóli
geti varla talist góður ef samstarfið
við foreldra er lélegt.“
Hvenær er tími til samstarfs?
Áslaug lagði í rannsókn sinni
bæði fyrir spumingarlista og tók
viðtöl við foreldra til þess að skoða
nánar ákveðnar áherslur. Hér má
nefna að m.a. kom fram að foreldr-
ar telja að ekki sé nægilega vel
tekið á málum í sambandi við nem-
endur sem eiga í erfiðleikum og
trufla mikið í kennslustundum og
eyðileggja fyrir hinum. Hér vantar
úrræði en heillavænlegt samband
foreldra og skóla gæti greitt úr
þessu. „Við þekkjum börnin okkar
best,“ sagði viðmælandi við mig,“
segir Áslaug, en niðurstöður rann-
sóknarinnar sýni að foreldrar hafi
ekki þau áhrif sem þeir vilji á
skólastarf á íslandi. „Þeir vilja
aukin áhrif á skólastarf barna
sinna á mörgum og mismunandi
sviðum.“
Hún leggur í lokin fram nokkrar
tillögur í verkefni sínu sem hún
vonar að geti hjálpað til við að
leysa úr læðingi það afl
sem felst í áhuga for-
eldra til að skólastarfið
verði skilvirkara og ár-
angursríkara. Ein þeirra
hljómar svo:
„Draga þarf úr þeim
hindrunum, sem koma í veg fyrir
samstarf. í þeim efnum þurfa
skólayfirvöld í fyrsta lagi að ætla
kennurum meiri tíma til samstarfs
innan vinnutíma þeirra. í öðru lagi
þarf vinnumarkaðurinn að heimila
foreldrum að vissu marki að sinna
samstarfi heimila og skóla á vinnu-
tíma þeirra. I þriðja lagi þarf að
efla kennaramenntun hvað varðar
tengsl skóla og samfélags og jafn-
framt á sviði foreldrasamstarfs."
Hvernig er
gott samstarf
foreldra og
kennara?