Morgunblaðið - 24.02.1999, Blaðsíða 6

6 MIÐVIKUDAGUR 24. FEBRÚAR 1999
MORGUNBLAÐIÐ
FRÉTTIR
Borgarafundur um snjóflóðahættu í Bolungarvík
Vilja kanna möguleika
á minni varnarvirkjum
RÁSIN sem gleypa á snjóflóðin úr Traðarhyrnu er niikið mannvirki eins og sést á viðmiðun við bílinn sem
teiknaður er á botn hennar. Skurðurinn er tæpur kílómetri að lengd og 20-40 metrar á breidd. Fjallsmegin
er dýpt hans 30-40 metrar og á neðri brún er varnargarður en fyrir neðan hann sjást húsin við Dísarland.
Gert er ráð fyrir stöllum til hliðanna, eins og sést á tölvuteikningu hönnuða varnarvirkisins.
SNJÓFLÓÐ úr Traðarhyrnu geta náð langt niður fyrir innri hluta
byggðarinnar í Bolungarvík, eins og sést á neðri línunni sem sýnir
áætlaða skriðlengd aftakaflóða. Efri línan sýnir hvar áætlað er að
snjóflóðin gætu byrjað að hægja á sér en reynslan sýnir að smærri
snjóflóð stöðvast gjaman öðrum hvorum megin við þá línu. I Bolung-
arvík liggur sú lína um Dísarland og Traðarland.
Bolvíkingar standa
frammi fyrir erfíðum
ákvörðunum. Nýtt
hættumat gefur til
kynna að nærri því
helmingur bæjarbúa
búi við snjóflóða-
hættu og sérfræð-
ingar telja að hefð-
bundnar varnarað-
ferðir dugi ekki til
að verja byggðina
fyrir hugsanlegum
aftakaflóðum. Helgi
Bjarnason fylgdist
með borgarafundi
um snjóflóðamálin.
LENGST af hefur verið tal-
in lítil snjóflóðahætta í
Bolungarvík. Snjóflóða-
saga í bænum er stutt og
slitrótt. Eftir snjóflóðin miklu í
Súðavík og á Flateyri á árinu 1995
jukust áhyggjur af snjóflóðahættu
í Traðarhymu og eftir það hefur
verið fylgst vandlega með snjóalög-
um. Síðan hafa fallið nokkur snjó-
flóð niður undir byggðina og í febr-
úar 1997 féllu flóð á þrjú hús við
Dísarland, götu í fjallsrótunum, og
skemmdust tvö þeirra nokkuð.
„Flestir Bolvíkingar töldu að lítil
sem engin hætta væri á snjóflóðum
úr Traðarhyiiiu, fram til þessa
tíma,“ sagði Ólafur Kristjánsson
bæjarstjóri þegar hann sagði bæj-
arbúum frá aðdraganda þeirrar
vinnu sem nú stendur yfir á mati á
snjóflóðahættu í bænum og við
hönnun á snjóflóðavömum.
Fjölmenni var á borgarafundi í
félagsheimilinu Víkurbæ um snjó-
flóðamálin, nokkuð á annað hund-
rað manns. Það setti mark sitt á
andann í fundinum að daginn áður
höfðu íbúar nokkurra húsa við Dís-
arland og Traðarland fengið að
flytja í hús sín á ný eftir að þau
höfðu verið íýmd vegna snjóflóða-
hættu í þrjá daga. Hluti íbúanna
var afar óánægður með að þurfa að
yfirgefa hús sín seint um kvöld án
þess að þeir teldu verulega snjó-
fióðahættu yfirvofandi og létu
ganga á eftir sér með að fara.
í framsöguerindi sínu lagði bæj-
arstjórinn áherslu á að Islendingar
hefðu vanmetið hættu af snjóflóð-
um og skriðuföllum, allt þar til
snjóflóðin féllu á ísafirði, í Súðavík
og á Flateyri á árunum 1994 og
1995. Nú stæðu Bolvíkingar
frammi fyrir meiri vanda en þeir
hefðu gert ráð fyrir og hefði það
slæm áhrif á ímynd bæjarins og
þar með búsetu fólks. A árinu 1995
var gert hættumat og rýmingará-
ætlun. Rifjaði bæjarstjóri upp að á
þeim tíma hefði í frumathugun á
vömum verið gert ráð fyrir bygg-
ingu þvergarðs til að verja byggð-
ina. Kostnaður við hann hefði verið
áætlaður 130 milljónir kr. auk þess
sem hugsanlega þyrfti að kaupa
upp nokkur hús sem efst stæðu að
verðmæti 130 milljónir kr. Kostn-
aður alls hefði verið áætlaður 260
milljónir kr. til að verja eignir að
verðmæti um 710 milljónir kr.
Framkvæmdir hefðu verið áætlað-
ar árið 2006 en eftir snjóflóðið 1997
hefði bæjarstjóm óskað eftir flýt-
ingu á hættumati.
Hefðbundnar aðferðir
duga ekki
Síðastliðið haust gerðu Ofan-
flóðasjóður, Framkvæmdasýsla
ríkisins og Bolungarvíkurkaup-
staður samning við verkfræðistof-
una Hnit hf. um að vinna fmmat-
hugun á snjóflóðavörnum fyrir bæ-
inn og stjómar Arni Jónsson verk-
fræðingur verkinu. Til ráðgjafar er
Erik Hestnes hjá norsku jarð-
fræðistofnuninni. Arni Jónsson
gerði grein fyrir athugunum sín-
um. Við vinnuna er stuðst við lög
og reglugerðir, leiðbeiningar um-
hverfisráðuneytisins, snjóflóðaan-
nál, veðurfarsgögn og fleira. Fram
kom hjá Árna að ekki era til mörg
skráð snjóflóð í Bolungarvík og
þau eru öll á tiltölulega stuttum
tíma. Flest niður að byggðinni í
kringum Dísai'land en einnig era
dæmi um flóð niður undir þjóðveg.
Við mat á hættunni hafa aðstæður í
Traðarhymu verið athugaðar og
snjóalög. Gert er ráð fyrir að snjó-
flóð geti fallið tiltölulega oft niður
að efstu húsum eða á 2-5 ára fresti.
Lýsti Arni þeirri skoðun sinni að
efstu húsin stæðu allt of ofarlega
og erfitt væri að verja þau. Jafn-
framt vora kannaðar líkur á stærri
snjóflóðum, svokölluðum aftaka-
flóðum. Ami og sérfræðingar Veð-
urstofunnar telja að hætta sé á
slíkum flóðum á nokkur hundrað
ára fresti og að þau geti rannið
langt niður fyrir þjóðveg. Við það
mat vora aðstæður í hlíðinni meðal
annars bornar saman við aðstæður
á Flateyri og í Súðavík og kom í
ljós að þeim svipar mjög saman.
Því er niðurstaða sérft-æðinganna
sú að 480-500 íbúar Bolungarvíkur
búi í húsum á snjóflóðahættusvæði,
eða tæplega helmingur bæjarbúa.
Nú vandaðist málið hjá verk-
fræðingnum. í upphafi hafði verið
talið að verkefnið væri að verja
svæðin við Dísarland og Traðar-
land og kanna lauslega svæðið við
Stigahlíð og hafði Árni sett sér það
markmið að verja öll húsin með
leiðigarði og þvergarði. Þegar
hættan hafði verið metin kom í ljós
að ekki var raunhæft að verja
byggðina með þeim hætti, ekki síst
vegna hraða hugsanlegra aftaka-
flóða. Færsla garðs neðar í byggð
leiddi svo í ljós að virði varinna
húsa er minna en nemur bygging-
arkostnaði varnargarðs. Einnig
kom í Ijós að aðrar hefðbundnar
aðferðir við snjóflóðavarnir, svo
sem svokölluð upptakastoðvirki í
giljunum, era ekki nægilega ör-
uggar.
Árni sagðist aldrei hafa staðið
frammi fyrir þeirri staðreynd að
hefðbundnar aðferðir dygðu ekki.
Kom þá Óskar Valdimarsson,
starfsmaður Framkvæmdasýslu
ríkisins, fram með þá hugmynd að
grafa gríðarstóra rás ofan við bæ-
inn, skurð sem myndi geta gleypt
snjóflóðin. Gerði Árni athuganir á
slíkri rás og telur að virkni hennar
sé góð. Hann tekur þó fram að hér
sé um að ræða óhefðbundna varn-
araðferð og gera þurfi frekari
rannsóknir á virkni hennar áður en
mannvirkin verði fullhönnuð.
Sambland af vörnum
og rýmingu
Skurðurinn yrði 960 metra lang-
ur, 20 til 40 metra breiður og 30-40
metra djúpur fjallsmegin. Skurður-
inn er breiðastur neðan við gilin
þar sem hætta er á stærstu flóðun-
um. Á neðri brún hans er gert ráð
fyrir 10-12 metra háum garði.
Kostnaður við mannvirkið er áætl-
aður liðlega milljarður króna og
verðmæti varinna eigna er liðlega
800 milljónir kr. í ræðu sinni á
borgarafundinum lagði Árni á það
áherslu að þetta væri niðurstaða
sín. Það væri síðan annarra að
veita um það svör hvort halda ætti
áfram við hönnun þessa mannvirk-
is eða huga að öðram leiðum.
Ólafur bæjarstjóri sagði að nið-
urstaða sérfræðinganna væri dökk,
dekkri en nokkurn hefði órað fyrh'.
svo ekki væri talað um kostnaðinn.
Ætlast er til að bæjarsjóður greiði
10% kostnaðar eða 100 milljónir kr.
og sagði bæjarstjóri að Bolungar-
víkurkaupstaður hefði ekki efni á
því. Á fundinum var reyndar upp-
lýst að greiðsluhluti bæjarfélag-
anna væri í flestum tilvikum minni
og hefði hingað til ekki farið upp
fyrir 5%. Samkvæmt því yrði hlut-
ur bæjarsjóðs 50 milljónir í um-
ræddu verki. Ólafur sagði að Bol-
víkingar ættu rétt á fullkomnum
vörnum en velti því jafnframt fyrir
sér hvort þessi mikli kostnaður
væri réttlætanlegur. Varpaði hann
fram þeirri spurningu hvort ekki
væri unnt að draga úr kostnaði við
varnarmannvirki með samblandi af
í-ýmingu og varnargörðum. Lagði
hann áherslu á að það væri kostur
við rásina að samhhða gerð hennar
þyrfti ekki að grípa til mikilla upp-
kaupa húsa með tilheyrandi röskun
á högum fólks og brottflutningi.
Spurningar um
skurðinn
Á borgarafundinum komu fram
ákveðnar efasemdir um að hætta á
snjóflóðum úr Traðarhyrnu væri
jafn mikil og fram kom hjá sér-
fræðingunum. Mikið var spurt um
forsendur hættumatsins og snjó-
söfnun í fjallinu. Tómas Jóhannes-
son, snjóflóðasérfræðingur hjá
Veðurstofunni, sagði að sömu
raddir hefðu verið uppi á sínum
tíma þegar fyrra hættumatið var
gert. Þá hefðu ýmsir heimamenn
fullyrt að snjósöfnun væri ekki
mikil í Traðarhyi-nu. Síðan hefði
verið unnið að mælingum og við að
skýra óljósa hluti í snjóflóðasög-
unni. Sagði Tómas að nú þyrfti
enginn að velkjast í vafa um að
snjóflóð gætu fallið á byggðina
undir giljunum og niður fyrir
byggðina við ákveðnar aðstæður.
Meiri óvissa væri undir Ufsunum, í
ytri hluta bæjarins.
Töluvert var spurt um hugmynd-
ir um snjóflóðavamarskurð og sáu
sumir fyrirspyrjendur ýmsa galla á
þeiiri framkvæmd. Meðal annars
var spurt um slysahættu, náttúra-
spjöll, grjóthran úr hlíðinni og
snjósöfnun í skurðinum. Ekki var
að heyra að mikil stemmning væri
fyrir skurðinum. Höfundur hug-
myndarinnar, Óskar Valdimarsson
frá Framkvæmdasýslu ríkisins,
sagði að mannvirkið væri svo mikið
og dýrt að menn yrðu að hugsa sig
vel um áður en í byggingu þess
yrði ráðist. Sagði hann að það hlyti
að verða niðurstaðan að gera minni
varnarvirki og að íbúamir yrðu þá
að sætta sig við rýmingar vegna
snjóflóðahættu við verstu aðstæð-
ur. Lýsti hann þeirri persónulegu
skoðun sinni að komast mætti af
með helmingi minna mannvirki.
Spurður að því hvenær unnt yrði
að ráðast í framkvæmdir taldi Ósk-
ar að það yrði ekki fyrr en í fyrsta
lagi eftir tvö til fjögur ár.
í umræðunum sagði Árni Jóns-
son verkfræðingur að blönduð að-
ferð varnargarða og rýmingar hlyti
að byggjast á því að garðarnir
tækju öll smærri flóð við Dísarland
og Traðarland en ekki aftakaflóð
sem gætu komið á nokkur hundrað
ára fresti. Til að bregðast við þeim
þyrfti þá að fylgja rýmingaráætl-
unum.
Rætt í bæjarráði og
bæjarstjórn
I lok fundarins lagði Ólafur Kri-
stjánsson bæjarstjóri áherslu á að
rannsaka þyrfti betur hugmyndir
um snjóflóðavamarrás og hvort
nauðsynlegt væri að ráðast í gerð
hennar. Þá sagðist hann vilja
kanna möguleika á því að leggja
fjármagn í að styrkja neðri hæðir
húsa við Dísarland og Traðarland
til að fækka þeim dögum sem íbú-
arnir þyrftu að rýma hús sín. Á
fundi almannavarnanefndar og
bæjaryfiivalda með íbúum Dísar-
og Traðarlands, eftir borgarafund-
inn, kom í ljós að ekki var full sam-
staða um þá aðgerð.
Málið í heild verður nú tekið til
umfjöllunar í bæjarráði og bæjar-
stjóm og lagði bæjai-stjóri á það
áherslu að ákvarðanir yrðu ekki
teknar nema í góðri sátt við íbúa
bæjarins. Fyrir bæjaryfirvöldum
virðist liggja að ákveða hvort
kanna eigi betur skurðvörnina og
hliðaráhrif hennar eða hvort hanna
eigi minni varnir. Samhliða síðari
leiðinni fylgja væntanlega einnig
uppkaup 8-10 húsa og að fram-
fylgja þarf i-ýmingaráætlun við
verstu aðstæður.