Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1887, Side 14

14
af sjálfu sjer, og síðan verið hitað þar til er lá við suðu. Saman-
setning þeirrar ösku set jeg hjer i töflu, og til samanburðar sam-
ansetningu á matarsaltslausri skyrösku og ösku hvíta efnisins úr
krukkunni nr. i, þegar leirjörð, járnsýringur og sandur er ekki
talið i henni (sjá töflu III.):
Tafla III.
Rannsókn á ösku úr :
Ostefniúr mjólk, sem súrnað hefir af sjálfri sjer. j íslenzku skyri matarsaltslausu. hvíta efninu í krukkunni nr. 1, að fráskildum leir og sandi.
Fosforsýra 5704 °/o 4405 % 59.52 7o
Kalk 29,07 19,10 39.36
Magnesía 2,44 3,l8 0,29
Kalí 14,34 22,46 0,18
Natron 6,76 0,20 0,23
Járnsýringur .... — 0,17 —
Brennisteinssýra . . . 0,10 9-94 0,42
Kísilsýra 0,15 0,80 —
J>egar bornar eru saman þessar öskurannsóknir, verður manni
ósjálfrátt að hugsa, að hvíta efnið eigi öllu fremur uppruna sinn að
rekja til ostefnis úr mjólk, er súrnað hefir af sjálfri sjer, en til skyrs;
því askan af osti, sem þannig er tilkominn, inniheldur hjer um bil
jafnmikið af fosforsýru og hin óblandaða (leir og sandlausa) aska
af hvíta efninu í krukkunni nr. i, og í báðum er fosforsýran fullur
helmingur af þyngd öskunnar. Askan af ostinum inniheldur þar á
móti að eins hálfu minna kalk, en óblandaða askan af hvíta efninu í
krukkunni nr. 1, en aptur þess meira af magnesíu, kalí og natron.
Setjum nú svo, að magnesía, kalí og natron komi fyrir sem neutr-
öl fosforsúr sölt, verður þá hlutfallið milli þess, sem eftir er af fos-
forsýru, og kalksins svo sem nú skal greina:
Til 100 parta af fosforsýru svarar í öskunni úr :
ostefni úr skyri hvíta efninu í
súrri mjólk krukkunni nr. 1
Kalk 45,5 66, o 66,3
Á þessu má sjá, að askan úr osti, sem þannig er til kominn
hefir tiltölulega miklu meiri sýru inni að halda en aska af skyri
eða hvíta efninu í krukkunni nr. 1, en hlutfallið í skyrinu og hvíta
efninu aptur hið sama milli fosforsýrunnar og kalksins. Að svo
mikil fosforsýra skuli vera í ostefni úr mjólk, sem súrnar af sjálfri
sjer, og eins í ostefni, sem tilbúið er með sýrugerð og hleypi, að í