Dagblaðið Vísir - DV - 23.02.1982, Side 14

14
DAGBLAÐIÐ& VlSIR. ÞRIÐJUDAGUR 23. FEBRÚAR 1982.
Menning
Menning
Menning
Menning
Sigurmars
meðal-
mennskunnar
með upprisu
úröskustó
óperan Aida eftjr Giuseppe Verdi f konsert-
uppfœrslu.
Stjórnandi: Jean-Pierre Jacquillat
Einsöngvarar: Sieglinde Kahmann, Anna
Júlíana Sveinsdóttir, Elín Sigurvinsdóttir,
Corneliu Murgu, Guðmundur Jónsson, Jón
Sigurbjörnsson, Kristinn Hallsson, Mór
Magnússon.
Sinfóníuhljómsveit íslands, Söngsveitin
Filharmónía, fólagar úr Karlakór Reykjavikur
og fólagar úr Lúörasveitinni Svaninum.
Konsertuppfærslur ópera eru dá-
lítið sérstæður þáttur íslenskrar tón-
menningar, og mun ríkari en með
öðrum þjóðum. Er þar um að kenna
leikrými, fjárskorli og þeirri stað-
reynd að óperuflulningur er niður-
setningur á leiklistarsveit. En þökk sé
þeim ódeigu frumkvöðlum íslensks
tónlistarlífs að hafa heldur konsert-
uppfærslur en ekki neitt. Konsert-
uppfærslan er að því leyti jafngildi
útvarpsflutnings að leik og ytri
ramma verður að fella niður og þvi
reynir meira á músíkölsku hliðina en
ella. Ekki veit ég hvort tilgangur
konsertuppfærslunnar á Aidu hefur
verið annar og meiri en að sýna fram
á að islenskt tónlislarfólk gæti valdið
svo viðamiklu verkefni. Og ekki
verður annað sagt en að flutningur á
Aidu hafi siður en svo gefið eftir upp-
færslum við miðlungsóperur, sem
ekki smala stjörnum úr öllum heims-
hornum til að fríska upp á myndina,
heldur treysta á eigin liðsafla til átak-
anna. I sjálfu sér má maður vera
hæstánægður með slíkan árangur og
kæmi það þeim sem ókunnugur væri
íslensku músiklífi á óvart að slíkt
væri mögulegt í þvílíku fámenni.
Engin errós
ánþyrna
Nokkur atriði, og það grundvallar-
atriði, voru mér síður en svo að skapi
varðandi þennan flutning og urðu
þau til þess að eyðileggja að stórum
hluta ánægju mína yfir því sem vel
var gert.
Undirtónn sögunnar og tónlistar
Verdis er grimmd, sem af sér leiðir að
við flutninginn ber að hafa mottóið
— ,,að þar hitti stálið stciniim”. Hér
var stálið deigt og steinninn inóberg
(af þeirri gcrð, sem lúfl et kallað).
Skulu hér tilfærð tvö dæmi um hátt
þennan. Söngsveitin Fílharmónía var
látin ganga á hálfum dampi. Hún er
kannski orðin svo vön þvi frá flutn-
ingi annarra ópera að mega ekki gefa
í, að hún þori ekki þegar hún má.
Tónlist
Eyjólfur Melsted
Þekkir maður hana þó á þvi að valda
söng á fullum styrk með prýði. Og í
fyrsta sinn fékk maður að heyra
ósamtaka söng af munni liðsmanna
hennar.
Ungmennafélag eða
frækinn her
Þáttur sviðshljómsveitarinnar var
hörmung. Fanfare hennar i Sigur-
marsinum er eitt af því sem best er
fallið til að lyfta huganum og bæta
áheyrendum upp skortinn á glysinu
og öðru því sem gleðja skal augað í
sýningunni. En pækiltunga blásar-
anna, innbyrðis falskur og ósamtaka
leikur leiddi huga minn fremur að
inngöngu ungmennafélags á út-
kjálkahéraðsmóti en sigurgöngu
egypska hersins á velmektardögum
hans.
Hljómsveitin skilaði sínu hlutverki
mjög þokkalega, en þó hafði maður á
tilfinningunni að hún hefði gjarnan
mátt fá að æfa betur saman.
Stundum væri
réttlætanlegt að
hefta ferðafrelsi
Nú spyrja menn líkast til hvort allt
hafi þetta verið ómögulegt og áheyr-
endur narraðir á slæman tónleik vest-
ur i Háskólabíó. Nei, svo var ekki.
Einsöngvaraliðið sá fyrir því.
Corneliu Murgu er söngvari, sem
mann langar til að fá kyrrsettan eftir
að hafa hlýtt á söng hans. En þar eð
maðurinn hefur ferðafrelsi, er ekki
annað til ráða en að fá hann við
fyrsta tækifæri aftur. Radames söng
hann stórkostlega. Sieglinde Kah-
mann átti stóran dag i hlutverki Aidu
og Anna Júlíana Sveinsdóttir söng sig
upp í hlutverki Amnerisar. Ég verð
að játa að fyrirfram áleit ég að Sieg-
linde væri of fullorðin fyrir Aidu og
Anna Júlíana of ung fyrir Amneris.
En svona getur maður vanmetið góða
söngvara fyrirfram. Og svo má ekki
gleyma Guðmundi Jónssyni í hlut-
verki Amonasro Abbysiniukóngs.
Eftirminnilegasti kafli flutningsins
var þegar hann, Murgu og Sieglinde
hreinlega tóku völdin í þriðja þætti.
Var þá sem Aida (óperan) risi úr
öskustó. Þann þátt og atriðin sem á
eftir fóru ætla ég að muna vel og
lengi en vona jafnframt að afgangur-
inn'fái að liggja í saltstabba meðal-
mennskunnar. rw
Tormod Haugen
og Náttfuglarnir
Á nýliðnu ári kom út í íslenskri
þýðingu hjá lðunni bókin Nátt-
fuglarnir eftir norska barna-
bókahöfundinn Tormod Haugen.
Hann ætti að vera kunnur út-
varpshlustendum, þar sem bók hans,
Zeppelín, var lesin í morgunstund
barnanna síðastliðið haust í þýðingu
Þóru K. Árnad. og reyndar gerði
undirrituð útvarpsþátt um þá bók og
. höfundinn vorið 1979.
Náttfuglarnir kom út i Noregi
1975. Má segja að með henni hafi
Tormod Haugen orðið viðurkenndur
höfundur og hlaut hann verðlaun
norskra bókmenntagagnrýnenda
fyrir hana en enn betri dóma fékk
bók Zeppelín árið eflir.
Sannarlega var mál til komið að
bók eftir Haugen kæmi á íslenskan
markað en bækur hans hafa verið
þýddar á mörg lungumál og verið
verðlaunai ar viðar en í Noregi.
Hann er laltnn einn eftirtektar-
verðasti höfundur barnabóka sem
fram hefur komið á Norðurlöndum
síðari ár bæði hvað varðar efnisval
og efnistök. Stíll hans er mjög sér-
stæður og einkennist af stuttum, oft
Ijóðrænum setningum og dular-
fullum blæ. Sagan er aldrei sögð að
fullu heldur er ímyndunarafli lesand-
ans ætlað rúm í frásögninni. Haugen
cr mjög raunsær og skrifar mest um
hversdagsleg vandamál barna 1
samhengi við vandamál foreldranna.
Tilgangur hans er samt ekki sá að
koma með lausnir á vandamálunum
heldur segja frá þeim þannig að les-
endur hugsi um þau. Hann segir að
bækur eigi ekki að gefa svör þvi þá sé
of auðvelt að leggja þær frá sér
umhugsunar- og áhyggjulaust.
Tormod Haugen var eitt sinn
spurður að því í blaðaviðtali hvers
vegna hann skrifaði bækur fyrir
börn. Hann sagðist gera það vegna
þess að sér þætti æskan svo
mikilvægt æviskeið og raunar verði
litlar breytingar á manneskjunni við
að verða fullorðin. Hún haldi áfram
að hafa sama eðlisfar og líkar til-
finningar, fái aðeins meiri möguleika
á að breyta aðstæðum sér í hag.
Honum finnst of algengt að fullorðið
fólk hafi gleymt æsku sinni. Það hafi
tilhneigingar til að líta á barnið sem
eign sem eigi að uppfylla vissar óskir
og kröfur en ekki einstakling með
eigin vilja.
Aðalviðfangsefni Haugens er
kjarnafjölskyldan, móðir, faðir,
barn. Hann gagnrýnir þetta sam-
býlisform og skrifar einkum um
slikar fjölskyldur sem hafa við
ákveðin vandamál að stríða. Vanda-
mál sem bitna á barninu. Þvi að í
þessu þrönga sambýlisformi eru
einstaklingarnir mjög bundnir hver
öðrum líkt og hlekkir i keðju og í
þeirri keðju er barnið veikasti
hlekkurinn sem mikið mæðir á. Því
er mikilvægt að hver einstaklingur
nái ákveðnu sjálfstæði, einnig
barnið. Haugen skrifar ekki
ævintýra- eða æsisögur fyrir 'börn
vegna þess að hann vill með bókum
sínum hjálpa barninu að ná sliku
sjálfstæði með því að kenna því að
þekkja sig og skilja umhverfi sitt. En
með neyslu eintómra léttbókmennta
telur hann eins og reyndar fleiri að
minnimáttarkennd barna aukist. Þar
Bókmenntir
Hildur Hermóðsdóttir
er ekki lýst tilfinningum.ótta eða ein-
manaleika sem börn eiga við að etja i
meiri eða minni mæli, þvi fer það að
telja sig frábrugðið öðrum ef hetjur
æsisagnanna eru einu persónurnar
sem það kynnist í bókum. Haugen
vill sýna börnum hvernig maður og
heimur eru i raun og veru, veita þeim
raunhæfa reynslu og auka umburðar-
lyndi þeirra. Hann vili líka vekja full-
orðna til umhugsunar um stöðu
barnsins í nútímasamfélagi.
Það vandamál sem flestar per-
sónur Haugens eiga við að glíma er
óttinn. Skoðun hans er að óttinn í
einhverri mynd lami alla að meira eða
minna leyti og eina lausnin sé að
ræða um ótta sinn og grafast fyrir
um rætur hans.
IVáttfuglarnir
í Náttfuglunum er aðalpersónan
átta ára drengur, Jóakim, sem er
einmana og óöruggur. Öryggisleysi
drengsins á rætur að rekja til fjöl-
skyldulifsins. Faðirinn, Eiríkur Þór,
er nýútskrifaður kennari, mjög
taugaveiklaður og rótlaus. Hann
hefur ekki valdið starfinu og hætt
eftir fáa daga og hefur heldur ekki
eirð í sér að vinna heimilisstörfin.
Móðirin, Linda, sér heimilinu far-
borða með því að vinna í verslun og
lenda hússtörfin einnig á henni að
mestu leyti. Hún hefur orðið að
hætta námi og er óánægð I starfinu.
Strákurinn er öryggislaus og verður
að þola stríðni skólafélaganna vegna
þess að hann á „skrýtinn” pabba.
Mæðginin eru bæði mjög þrúguð af
veikleika Eiríks Þórs og lif þeirra
mótast af ástandi hans frá degi til
dags. Þau lifa í sífelldum ótta um
hann, hvort hann sé heima þegar þau
koma heim, hvernig honum líði,
hvort hann hafi mætt hjá sál-
fræðingnum o.s.frv. Ótti drengsins
hefur einnig yfirfærst á ólíklegustu
hluti og leikfélagar hans f.o.f. Sara,
stelpa sem er lítið eitt stærri en
Jóakim og býr líka við erfiðar
heimilisaðstæður, hefur nautn af því
að hræða hann. Hún telur honum trú
um að fólkið í húsinu sé stór-
hættulegt. Kerling ein á t.d. að vera
galdranorn og í kjallaranum á
morðingi að hafa aðsetur.
ímyndunarafl drengsins er líka
fjörugt í þessum efnum, hann óttast
að undir rúminu leynist bófar en há-
mark skelfingarinnar eru nátt-
fuglarnir. Þegar hann háttar vansæll
og hræddur fær óttinn vængi og fer á
kreik á nóttunni í líki hræðilegra
fugla sem ásækja hann en hreiðra
annars um sig í fataskápnum í her-
bergi hans og láta ekki á sér kræla
þegar Jóakim er rólegur og líður vel.
Bókin gerist á nokkrum drunga-
legum haustdögum og umhverfið er
lítil íbúð i gömlu borgarhverfi. Bæði
tíminn og umhverfið undirstrika þvi
ömurleikann i frásögninni. En þrátt
fyrir ömurleikann sem einkennir
þennan tíma I lífi Jóakims öðlast
hann töluverðan þroska í bókinni.
Hann hættir að trúa hryllingssögum
Söru vegna þess að hann kemst
sjálfur að þvi að þær eru ekki sannar.
Ótti hans er að víkja fyrir rökrænni
hugsun og um leið verður hann
óháðari föður sínum og treystir
meira á sjálfan sig. Náttfuglarnir láta
lika æ sjaldnar á sér kræla.
Eins og áður er sagt er Tormod
Haugen höfundur sem skrifar með
ákveðið markmið fyrir augum. Hann
minnir á ákveðin vandamál án þess
að koma með patentlausnir á þeim
og hann minnir á aðstöðu barna
gagnvart fullorðnum. Svo sem hans
er vandi nær hann hér þeim árangri
sem hann ætlar sér. Það sem hann
vill sýna i Náttfuglunum er sambúð
fjölskyldu þar sem dagleg
lífshamingja veltur á mismunandi á-
standi eins aðila frá degi til dags og
aðrir innan fjölskyldunnar verða að
sætta sig við það ástand sem þessi
tiltekni aðili er í hverju sinni. í Mo-
fjölskyldunni er lífið bærilegt vegna
þess að samskiptin innan hennar
einkennast af skilningi og ástrúð og
ástand Eiríks Þórs er heldur ekki
þannig að aðrir þurfi að óttast hann.
En lestur bókarinnar leiðir hugann að
öðrum heimilum þar sem vandamálin
eru enn alvarlegri og koma harðar
niður á barninu.
Ekki er um að ræða neina
spennandi atburðarás, aðeins lýst
daglegu lifi og í bókarlok er engin
lausn á vanda Mofjölskyldunnar í
sjónmáli en viss bjartsýni ríkir
varðandi drenginn. Hann er að vinna
bug á ótta sínum og jafnframt að ná
töluverðu sjálfstæði gagnvart
félögum sinum og föður. Þvi má
ætla að i framtíðinni geti hann orðið
sjálfstæður, sterkur einstaklingur
sem geti yfirbugað þann lífsótta sem
faðir hans getur líkast til aldrei
losnað við.
Sagan Náttfuglarnir er mjög
dulmögnuð og áhrifarík. Því veldur
ekki síst hinn sérstæði stíll Haugens
sem er hrein nautn að lesa. Hann er i
senn hnitmiðaður, Ijóðrænn og
dularfullur (eins og áður er vikið að)
en nýtur sín þó ekki til fúlls I þýðingu
•Önnu Valdemarsdóttur. Þó að
íslenskan á bókinni sé víðast gallalitil
þá er nokkur þýðingarblær yfir henni
en vafalaust er erfitt að snara máli og
stíl Haugens á eðlilega íslensku.
Að lokum: Náttfuglarnir svikja
engan lesanda og vonandi fáum við
meira að heyra frá Tormod Haugen,
höfundi sem gerir til sjálfs sín
ströngustu listrænar kröfur þótt
hann skrifi „bara” fyrir börn.
-H.H.