Dagblaðið Vísir - DV - 17.07.1984, Qupperneq 10

10 •
dv, í-bípjudagur n.jmm*<Tn
OV
Frjálst, óháð dagblað
Útgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Stjórnarformaöurog útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON.
Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: HÖRÐUR EINARSSON.
Ritstjórar: JÓNAS KRISTJÁNSSON og ELLERT B. SCHRAM.
Aöstoðarritsijórar: HAUKUR HELGASON og ELÍAS SNÆLAND JÓNSSON.
Fréttastjórar: JÓNAS HARALDSSON og ÓSKAR MAGNÚSSON.
Auglýsingastjórar: PÁLL STEFÁNSSON og INGÓLFUR P. STEINSSON.
Ritstjórn: SÍÐUMÚLA 12—14. SÍMI 686611. Auglýsingar: SÍÐUMÚLA 33. SÍMI
27022.
Afgreiösla.áskriftir, smáauglýsingar, skrifstofa: ÞVERHOLTI 11. SÍMI 27022.
Sími ritstjórnar: ,686611.
Setning, umbrot, mynda-og plötugerö: HILMIR HF„ SÍÐUMÚLA 12.
Prentun: Árvakur hf., Skeifunni 19.
Áskriftarverð á mánuði 275 kr. Verö í lausasölu 25 kr. Helgarblað 28 kr.
Röngum aðferðum beitt
Fyrsta áratug þessarar aldar haföi íslandsráðherra
sextánföld verkamannalaun og sæmilegur kaupmaður
hafði tuttuguföld verkamannalaun í hreinar tekjur. Þá
voru árstekjur verkamannsins 500 krónur, ráðherrans
8.000 krónur og kaupmannsins 10.000 krónur.
Með vaxandi velmegun á þessari öld jöfnuðust tekjur
manna og stéttaskipting minnkaði. Þjóðfélagið varð
smám saman að einni stórri miðstétt. Sárafáir voru bón-
bjargamenn og sárafáir ofsaríkir í þeim stíl, sem þekktist
í útlöndum. Islendingar urðu jafningjar.
Líklega hefur þessi þróun náð hámarki snemma á sjö-
unda áratugnum. Sá tekjumunur, sem áður var tuttugu-
faldur, var þá ekki orðinn nema fimmfaldur. íslendingar
voru stoltir af því að hafa komið sér upp þjóðfélagi, þar
sem stéttaskipting var að mestu úr sögunni.
Síðustu árin hafa svo sézt merki þess, að tekjuskipting
og stéttaskipting fari vaxandi á nýjan leik. Hún felst ekki
í, að hinir bezt stæðu hafi stungið fjöldann af, heldur í
hinu, að hinn vel stæði fjöldi hefur skilið eftir um 10%
þjóðarinnar í lífsgæðakapphlaupinu.
Breytingin varð hraðari eftir að þjóðartekjur fóru að
minnka fyrir svo sem tveimur árum. Á þessum samdrátt-
artíma hefur hinum vel stæðu tekizt að halda sínum lífs-
kjörum, en samdrátturinn komið í auknum þunga niður á
þeim, sem minnst mega sín í þjóðfélaginu.
Gagnaðgerðir stjómvalda og aðila vinnumarkaðarins
hafa mistekizt. Tilraunir til að þrengja launastiga hafa
ekki borið árangur. Og samningsbundin eða lögbundin
lágmarkslaun hafa gersamlega brugðizt þeim vonum,
sem góðviljaðir menn hafa bundið við þau.
Enginn hefur ráðið við launaskriðið, sem eflist sjálf-
krafa við þær aðstæður, sem verið hafa í tvö ár. Hinir bet-
ur settu hafa fengið kjarabætur umfram aðra, af því að
fyrirtækin vilja ekki missa þá. Þeir halda sínum lífskjör-
um meðan lífskjör annarra rýma.
1 Þjóðhagsstofnun er áætlað, að launaskrið verði um
4% á þessu ári. Þar sem sumir njóta einskis launaskriðs,
er prósentan í raun hærri hjá þeim, sem skriðsins njóta.
Og þetta launaskrið gerir meira en að éta upp möguleika
atvinnulífsins á að bæta lífskjörin.
Launaskrið er ekki hægt að banna. Það gerist af sjálfu
sér, af því að sumir eru fyrirtækjunum mikilvægari en
aðrir. Það getur verið vegna verðleika, menntunar,
reynslu, forréttinda eöa tilviljunar. Fyrirtækin sjá um, að
þetta fólk fari ekki til starfa hjá öðrum.
Gagnaðgerðir stjórnvalda og aðila vinnumarkaðsins
hafa ekki byggzt á niðurstöðum könnunar Kjararann-
sóknanefndar í vetur. Þar kom í ljós, að vandamálið var
félagslegt. Hin fátæki tíundi hluti þjóðarinnar fólst í fjöl-
skyldum einstæðra foreldra og barnmörgu fjölskyldun-
um.
Ef frá eru taldir öryrkjar og ellilífeyrisþegar, geta
aðrir haldið sér í hinni vel stæðu miðstétt, annaðhvort
vegna verðleika, menntunar, reynslu, forréttinda og til-
viljunar, — eða með aukavinnu, — eða með því að fyrir-
vinnur fjölskyldunnar eru fleiri en ein.
Bæði hér og annars staðar hefur margoft verið bent á,
að vænlegasta leiðin til að bæta kjör undirstéttarinnar er
annars vegar að auka elli- og örorkubætur og hins vegar
að breyta niðurgreiðslum í fjölskyldubætur. Á þann hátt
megi minnka stéttaskiptingu á nýjan leik.
Jónas Kristjánsson.
LAXVEIDI
FYRIR
BORGUN
Um helgina var fremur sérkenni-
legt veðurlag ó Islandi, því veður-
guðimir urðu uppiskroppa með regn
og sudda í Árnes- og Rangárvalla- j
sýslu, en á öðrum samlagssvæðum
mun þó hafa verið drungalegt veður,
og þá um leið sú þjáning er grípur
fólk í helgarregni á sumrin, eða
öðrum dumbungi.
Veðraskil voru svo að segja á
sýslumörkum, hefi ég fyrir satt.
Allavega beið sólin bana um kvöldiö
á Hellisheiöinni frá okkur séð út viö
Suðurströndina. Skreflóðið renndi
niður seinustu geislunum snemma,
og hafði í kvöldskatt.
En þrátt fyrir staðbundna ham-
ingju á föstudag var mikil ferö á
.fólkinu, þvi nú fara menn í lax og
aðra veiði og sumarleyfin standa
semhæst.
Umræðuefni manna voru líka
mörg, einkum hjá þeim er lesið höfðu
alla blaðagorru helgarinnar, er
sífellt virðist aukast aö umfangi.
Heyskap er nú lokið hjá betri
bændum á Norðurlandi, sagöi
áreiöanlegur athafnamaður mér í
sima, og það stefnir í mikla
kartöfluuppskeru í haust. Bóndi fyrir
norðan, sem gjörði eignakönnun í
akri sínum, mældi þvermál
kartaflna um 30 millimetra, Gjöra
má ráð fyrir nýjum islenskum i
verslanir um mánaðamót.
Milljónatekjur af laxi
Þrátt fyrir þjóðarvoða á fiestum
sviðum, þá virðist sem ein íþrótt lifi
áfram og hafi fuila heilsu, en það eru
laxveiðar á stöng. Nýverið var frá
því greint aö Vatnsdalsá hefði verið
leigð fyrir rúmar 6 milljónir króna
næsta sumar, og þá aðeins göfugasti
hluti árinnar, þar sem aðeins hefur
verið veitt með réttum tilburðum,
réttri flugu, réttum stöngum og
amboðum. eða með öðrum orðum í
þeim veiðistíl, _þar sem ánamaðkar
og fleskbitar heyra undir helgispjöll,
fremur en þá listgrein sem nefnd er
laxveiði á stöng.
Og það virðist vera sama góðærið í
laxveiðinni sem í öðrum landbúnaöi,
nema hvað lítið mun hafa veiðst í
Borgarfirði og á Vesturlandi. Eigi
skiptir það þó sköpum, því þegar
veiðileyfi eru komin á þá prísa að 100
þúsund krónur hrökkva ekki fyrir
stöng í viku, er það ljóst að þar fara
ekki menn, sem ætla að hafa fyrir
kostnaði með sínum veiðiskap, eins
og útgerðin verður að gjöra. Þó
steðjar að vísu nokkur voði að þeim
laxveiðiám, er bregðast.mörg ár í
röð.
Það eru einkum útlendingar, sem
standa undir göfugum veiðiskap í
frægum laxám á Islandi. Því er þaö
mikil og góð tekjulind fyrir land-
búnaðinn að fá auðmenn á hverju óri
til að eyða peningum í laxveiöar.
Aðrir njóta síðan góðs af, flug-
félög, bílaleigur, hótel og betri verts-
hús, þótt allmargir kjósi fremur aö
koma til landsins á eigin þotum. En
þá þarf að hýsa flugstjórana og
annað fylgdarliö, og það gefur einnig
nokkuðíaðrahönd.
Sagkyndugur maður tjóði mér t.d.
að reikna mætti meö aö fólk af betra
tagi eyddi um 150—200 þúsund
krónum í hverja Islandsför til lax-
veiða og þetta væru því ekki neinir
sagháfar, sem þama væru á ferð,
þótt einn og einn liföi kannske um
efnifram.
Því er heldur ekki að leyna, að
margir Islendingar, sem ónægju
hafa af laxi á stöng, og það talsvert
meira en ieggjandi er á launavinnu-
JÓNAS
GUÐMUNDSSON
RITHÖFUNDUR
menn, eða aðra i innvolsi lífsins, eru
ekkert sérlega hrifnir af þotufólkinu,
sem leggur undir sig hinn dýpsta og
fegursta hyl á besta tima hvert ár,
þar sem ekki verður séð hvor sýnir
meiri háttvísi, veiðimaðurinn prúði
með sinn Black Doctor og Sweep, eða
lúsugur, nýgenginn laxinn, er aðeins
borðar slíkar flugur í kurteisisskyni.-
Vill heldur maðk.
Laxinn auðlind
sveitanna
En þótt maður hafi ríka samúð
með sínu fólki, megum viö ekki
gleyma því, að þetta eru mikiis-
verðar tekjur, sem sveitaheimilin
verða að halda. Aleigan er í veði.
Ekki veit ég hversu margar
bújarðir hafa umtalsverð laxveiði-
réttindi á Islandi, nema ég hefi heyrt
að um 40 laxabændur séu í einu
prófastsdæmi á Vesturlandi, og eru
þá þeir einir taldir, sem byggja á
stangveiði og góðum beina. Aðrir
veiða í net á kláfum, er einnig gefur
tekjur, þótt misjafnar séu fró óri til
árs, því þær eru alfarið háðar a|Ia,
en ekki réttu látbragði og búnaði.
Ekki hefi ég heldur á hraöberg.i
tölur yfir peningamál veiðifélaga,
enda eru veiðileyfi ekki verðlögð af
sexmannanefnd, né heldur af Fram-
leiðsluráði, er gjaman sendir vís-
bendingar um prisa og kostnað um
landið. En tekjur af laxveiði hljóta
þó að skipta hundruðum milljóna á
ári hverju og fara hækkandi, gagn-
stætt öðru úthaldi hér i landi.
Venjulegt fólk verður því að sætta
sig við hin lakari veiðitímabil,
ellegar silung, sem líka er umtals-:
verð auðlind, ef marka má að maður-
inn sem ó Arnarvatnsheiöina, verður
að nota flugvélar til að verja sinn
fiskogsín vötn.
Og enn sem komið er, þá er
laxveiði eina búgreinin sem ekki ó
allan sinn hag undir kjamfóður-
gjaldi og útflutningsbótum og er iaus
við kaun eins og búmark og riöu.
Það var því ekki alveg sársauka-
laust að sjá norska tankskipið, sem
hingað kom til aö lesta útsæði, eða
laxaseiði. Þau hefðu betur verið
komin i eldisstöð, ellegar innan um
annan hamingjufisk, sem veiddur er
á fiugu fyrir stóra borgun í erlendri
mynt. Gjaldeyri í aðra hönd.
Sólin kom upp í Bræðratúngu um
klukkan fjögur og svo virtist, sem
veðurguðinn hefði nú hætt fráfærum
með sólskin á samlagssvæöinu, í bili
að minnsta kosti. Mófuglinn þagnaöi,
þegar traktorarnir ræsktu sig í gang
ítúninuheima.
Jónas Guðmundsson
rithöfundur.