Dagblaðið Vísir - DV - 19.07.1985, Blaðsíða 15

DV. FÖSTUDAGUR19. JUU1985.
15
Snyrtilegt um afl litast I Búrfellsvirkjun sem og Hrauneyjafoss- og Sigöldu-
virkjun. Viö sjöum hör vólasamstæðurnar í Búrfellsvirkjun.

Landamæri Austur- og Vestur-Þýskalands? Nei, það er stíflan fyrir ofan
Búrfell, sú sem ræður því hve mikið vatn streymir inn í virkjunina. Þarna
var oft mikill is ö vetrum, áður en Sultartangastif lan var gerð.
Þessi spennistöð er hefðbundin og fyrir utan Búrfellsvirkjun. Hún er öllu
fyrirferðarminni en herbergið uppi i Hrauneyjafossvirkjun sem geymir slika
stöð. Það er nýtilkomið að innanhússtöðvar urðu samkeppnisfærar við ut-
anhússtöðvar í verði.
bÍ^fSI Égfyein,>"*
3 hiicii
Fréttir af
AIDS eru
vandmeð-
famar
V«,?
AIDS
A'DS - Hvað ef óunntn
önœmlsbœWun?
Hvaða vomofoð-.
gerdlf eru I bígefð
ú [slandl

Smávægileg
stökkbreyting
ógnar mannkyni:
AlDSsömu
ættarog
mæðiveiki
flrVóVd
WWfSðsVtt ^

V _... nar^W'3 LEtÐAt
tVíieV
ErAIDS tilviijUn?
iTe FrMl^
Znl' fsbylti„ .

AIDS og fjölmiðlarnir
Mótufni AIDS-veiru f blóðsýni hér á landú
NorðurlandaþjóÖimar hafa ákteðið að taka sýni dr blóðgjöfum
ALNÆMI
Spurningar og svör
Embætti landlæknis hefur gefið út bækling sem ber heitið: Alnæmi — spurningar og svör.
„Mikilvægt er að allir leggist nú á eitt til þess að hefta útbreiðslu alnæmis. Verður það best gert með
þvi að fylgja þeim ráðum, sem eru gefin i þessu riti", segir i bæklingnum.
Hór fara ö eftir spurningar og svör landlæknisembættisins um alnæmi.
Hvað er alnæmi?
Alnæmi (Acquired Immune
Deficiency Syndrome — AIDS) er loka-
stig veirusýkingar sem hefur eyöilagt
ónæmiskerfi likamans og leitt til þess
aö sjúklingurínn veröur berskjaldaöur
fyrir ýmsum sýkingum og illkynja
sjúkdómum. Veiran (HTLV-III/LAV,
Human T-Lymphotropic Virus-
III/Lymphadenopathy Associated
Virus) getur valdiö smiti meö ýmsum
hætti. Eftir að smitun á sér staö líöa í
flestum tilvikum nokkrar vikur eöa
mánuðir þar til líkaminn myndar mót-
efni gegn veirunni. Fjórðungur þeirra
sem smitast fær á næstu mánuðum eöa
árum forstigseinkenni alnæmis.
Enginn veit ennþá með vissu hversu
hátt hlutfali smitaöra fær lokastig
sjúkdómsins, til þess er of skammur
tími liðinn frá því að sjúkdómurinn
uppgötvaðist. Talið er aö á næstu fimm
árum frá smiti fái 5—20% smitaöra
lokastig alnæmis.
Hvenær smita
menn?
Telja veröur aö allt frá því ein-
staklingur smitast geti hann smitaö
aðra. Ekkert bendir til að myndun
mótefna komi í veg fyrir aö menn
smiti. Því ber aö líta svo á aö allir, sem
mótefni mælast hjá, geti veriö smitber-
ar.
Hvernig smitast
sjúklingurinn?
Veiran hefur fundist í blóöi, sæði,
munnvatni, brjóstamjólk og öörum
líkamsvessum. Mestar líkur eru á
smiti þegar blóöblöndun á sér stað, t.d.
við blóögjöf. Þá er hætta á blóðblöndun
þegar margir eiturlyf janeytendur nota
sömu nálarnar og einnig getur viss
blóðblöndun átt sér stað við samfarir.
Hugsanlegt er að smit geti borist með
sæðisvökva. Enda þótt veiran hafi
fundist í munnvatni, er engin vissa
fyrir því að hún berist milli manna
með því. Sjúkdómurinn er því ekki
bráösmitandi og smitast ekki við dag-
lega umgengni eins og t.d. venjulega
snertingu, hósta eöa hnerra og ekki
heldur í matvælum, eða drykkjar-
vatni.
Hver eru einkenni
sjúkdómsins?
Forstigseinkenni alnæmis eru eitla-
stækkanir, langvarandi hiti, nætur,
sviti, megrun, þrálátur niðurgangur og
sveppasýkingar í munni. Þegar sjúk-
dómurinn er kominn á lokastig, geta
komið skyndilegar húðbreytingar,
langdreginn þurr hósti og andnauð
með eða án hita, mikil þreyta og slapp-
leiki. Hafa ber í huga að öll þessi ein-
kenni geta einnig átt við marga aðra
sjúkdóma.
Hverjir fá alnæmi?
Þeir sem eru í mestri hættu að fá
þennan sjúkdóm eru þeir sem hafa
kynmök við marga, eiturlyfjaneyt-
endur sem sprauta sig, blóðþegar,
einkum dreyrasjúkiingar sem þurfa á
storkuþáttum að halda, og böm mæðra
sem hafa sýkst.
Hver er útbreiðsla
sjúkdómsins?
I ársbyrjun 1985 höföu greinst um
11.000 sjúklingar með alnæmi. Yfir-
gnæfandi meirihluti þeirra eru í
Bandaríkjunum, en sjúkdómurinn hef-
ur fundist i a.m.k. 40 löndum í öllum
heimsálfum. Sýkingin er þó mun út-
breiddari en tölur þessar gefa til
kynna.
Er hægt að lækna
alnæmi?
Engin lækning er til enn sem komið
er. Verið er að kanna virkni nokkurra
lyfja gegn sýkingunni og fylgisýk-
ingum hennar, en of snemmt er að spá
um árangur.
Er til bóluefni
gegn alnæmi?
Ekkert bóluefni er til enn sem komið
er og ekkert er vitað hvort eða hvenær
svo verður.
Hvað er til varnar?
Hættu á smitun með blóði má
minnka með því aö nota ekki blóð til
blóðgjafa sem að mótefni hafa mælst í.
Þar sem sumir einstaklingar mynda
trúlega ekki mótefni gegn veirunni, er
mikilvægt að allir þeir, sem hugs-
anlega geta verið smitaðir gefi ekki
blóð. Nýlega er hafin hitun á storku-
þáttum sem dreyrasjúklingar þurfa á
að halda og er talið að það geti komið í
veg fyrir smit.
Hvernig má forðast
smit?
Með því að forðast kynmök við
marga, sérstaklega ókunnuga. Sér-
staklega ber að forðast vændi. Notkun
á smokkum minnkar smithættu. Farðu
mildum höndum um ástkonu eöa ást-
mann og forðastu að særa eða meiða,
til að minnka líkur á blóðblöndun.
Hvað á ég að gera
við grun um smit?
Leitaðu læknis. Hægt er að mæia
mótefni gegn veirunni í blóöinu og
ástand ónæmiskerfisins.
En ef mótefni
finnast?
Þú þarft reglulegt eftirlit hjá sér-
fræðingum þar sem fylgst er með
ástandi ónæmiskerfisins og athugað
hvort nokkur einkenni sjúkdómsins
séu að koma fram. Þér ber að gæta
ítrustu varkárni í kynmökum og upp-
lýsa rekkjunaut eða rekkjunauta um
að þú hafir mótefni gegn veirunni. Haf-
ir þú samfarir, eru verjur vörn gegn
smiti.