Dagblaðið Vísir - DV - 11.03.1987, Síða 18

18
MIÐVIKUDAGUR 11. MARS 1987.
Menning
„Skemmtikonsert
par excellence“
Tónleikar Sinfóníuhljómsveitar íslands i
Háskólabíói 5. mars.
Stjómandi: Páli Pampichler Pálsson.
Einleikari: Oddur Bjömsson.
Efnisskrá: Franz Schubert: Sinfónía nr. 2
í B-dúr, D. 125; Lars-Erik Larsson: Consert-
ino fyrir básúnu og strengjasveit op. 45
nr. 7; Atii Heimir Sveinsson: „Júbilus" fyr-
ir básúnu og blásarasveit; Pjotr lllitsch
Tschaikowsky: Capriccio italien op. 45.
Löngum hafa menn litið á æskus-
infóníur Franz Schubert sem
ungæðislegar þreifingar, þótt þær
viðvaningslegar og gisið hljóðfæra-
settar. Það verða þær víst að teljast
ef þær eru miðaðar við sinfóníur
Beethovens, en þó gjalda þær þess
líka að vera bomar saman við sinfó-
níur rómantíkeranna sem á hæla
Schubert komu. Þeir karlar höfðu
yfirleitt við snöggtum stærri hljóm-
sveitir að miða en Schubert. Hann
var kannski litlu betur staddur en
Mozart sem upplifði víst fæsta
píanókonserta sína, til dæmis, í
stærra formi en að leika þá með
strengjakvartett, í besta falli kvint-
ett. Svo komu kumpánar á vegum
útgefenda eftir að tónskáldin vom
komin undir græna torfu og bömuðu
verkin blásararöddum og alls kyns
krúsidúllum. Mér þótti því vænt um
að heyra af hve mikilli einlægni
hljómsveitin okkar spilaði Aðra
Schubert og dró það músíkalskt
fagra í henni fram.
Síst var dregið úr sveiflubroti
Þótt Lars-Erik Larsson sé eitt af
merkilegri tónskáldum Svía á þess-
ari öld er nafn hans ekki á hvers
manns vörum hérlendis, reyndar
aðallega þekkt meðal fámenns hóps
músíkgeggjara. Litlu konsertamir,
sem hann samdi fyrir ýmis einleiks-
hljóðfæri, hafa þó átt drjúgan þátt í
að halda nafni hans á lofti. Þeir em
hressileg músík og mönnum þykir
yfirleitt gaman að spila þá, en líka
að hlusta á þá. Oddur Bjömsson blés
konsertinoið líflega með strengjun-
um og dró síst úr því sveiflubroti sem
í verkinu leyndist.
Tónlist
Eyjólfur Melsted
Eins og hjá þeim sem spila
aðeins beint frá hjartanu
Júbilíus, konsert Atla Heimis fyrir
básúnu og blásara, er innan við fjög-
urra ára gamalt verk, en birtist hér
í gjörsamlega óþekkjanlegri mynd
frá því sem uppmnalega var. En við-
og ofaná-byggingin hefur tekist
harla vel. Meðal annars beitir Atli
Heimir svipuðum vinnubrögðum og
í Silkitrommunni, að fjölfalda radd-
ir, bæði einleikara og annarra, og
spila með og gegn þeim. Að svoleiðis
löguðu er býsna gaman þegar vel er
gert, eins og í þessu tilviki. Oddur
spilaði básúnuhlutverkið frábærlega
og hljómsveitin að baki var viss í
sinni sök undir rökvissu og einbeittu
slagi Páls Pampichlers. En það sem
gerði útslagið á að ég skemmti mér
svo konunglega við að hlýða á verk-
ið var hversu mjög Atli Heimir
byggir viðamikinn slagverksþátt
verksins á þeim leikaðferðum sem
maður beitir dags daglega með þeim
sem ekki em taldir geta lært nóg til
að festast undir oki reglna og mynst-
urs hinnar svokölluðu æðri „tónlist-
ar“ heldur verða að spila allt beint
frá hjartanu.
Sú fjandans kenning stóðst
Það má með sanni segja að á dag-
skrá þessara tónleika hafi verið
skemmtitónlist. Það er Júbílus í
bestu merkingu þess orðs og þegar
slagverkamenn höfðu fírað verkinu
af tók við annað skemmtistykki,
nefhilega Capriccio italien. Undir
myndrænu slagi Páls Pampichlers
lék hljómsveitin okkar þetta létt og
skemmtilega, án þess að yfirdrífa eða
gera smeðjulegt eins og hún hefur
stundum spilað Tschaikowsky á
undanfömum árum. Ég hef áður
haft orð á því að lygilega margir
fastagestir láti sig vanta þegar sam-
an fer íslenskur stjómandi, íslenskur
einleikari og íslenskt verk á efnis-
skrá, jafnvel að allt þrennt þurfi
ekki til. Sú fjandans kenning stóðst
í þetta sinn - því er nú verr. En
mátulegt á þá sem ekki nenntu, því
þeir misstu af einhverjum best
Oddur Bjömsson básúnuleikari.
heppnaða skemmtikonsert sem „skemmtikonsert par excellence*
hljómsveitin okkar hefur leikið - -I
Fundur Reagans og Gorbatsjovs
Guðmundur Magnússon:
Leiötogafundurínn i Reykjavik
Almenna bókafélagið, Reykjavík 1986.
Þriðjudaginn 30. september 1986
komst Island skyndilega í heimsfrétt-
imar, þegar tilkynnt var, að þeir
Ronald Reagan Bandaríkjaforseti og
Mikael Gorbatsjov, aðalritari Sam-
eignarflokks Ráðstjómarríkjanna,
ætluðu að hittast í Reykjavík tíu dög-
um síðar. Öllum Islendingum em
fundardagamir tveir líklega enn í
fersku minni. Nú hefur Guðmundur
Magnússon, sagnfræðingur og blaða-
maður á Morgunblaðinu, tekið saman
stutt og aðgengilegt rit um leiðtoga-
fundinn í Reykjavík, prýtt fjölda
mynda úr hinu umfangsmikla safni
Morgunblaðsins, og hyggst ég hér fara
örfáum orðum um þetta rit.
Guðmundur segir skilmerkilega frá
tildrögum leiðtogafundarins og til-
gangi, lýsir gangi hans og mörgum
þeim hliðarsporum, sem einstakir
menn tóku í sambandi við hann. Hann
reynir að lokum að meta gildi fundar-
ins og hugsanlega framvindu. Skipti
hann einhverju máli? Þótt Reagan og
Gorbatsjov næðu ekki samkomulagi
hér í Reykjavík, voru þeir miklu nær
því eftir hann en þeir höfðu áður ve-
rið, eins og Guðmundur bendir á. Sem
kunnugt er ræddu þeir í fullri alvöru
um mjög róttækar tillögur um um-
fangsmikla afvopnun í Norðurálfunni,
meðal annars allsheijareyðingu
skammdrægra og langdrægra kjam-
orkueldflauga. Gorbatsjov setti þó það
skilyrði, að Bandaríkjamenn hættu
við geimvamaáætlun sína, en Reagan
hafnaði því alfarið.
Sáraeinföld
Stöldrum snöggvast við þennan
helsta ásteytingarstein Kremlverja.
Einn kosturinn við rit Guðmundar
Magnússonar er, að þar er talað af
meira viti um geimvamaáætlun
Bandaríkjamanna en algengast er í
ræðu og riti á Vesturlöndum. Þessi
áætlun er í rauninni sáraeinföld.
Bandaríkjamenn ætla að re>ma að
granda kjamorkueldflaugum, sem
Reagan og Gorbatsjov i Reykjavík.
skotið er á land þeirra, áður en þær
komast þangað. Núverandi vamir
þeirra og annarra vestrænna þjóða
hvíla hins vegar á ógnarjafhvægi
kjamorkuvopnanna. Bandaríkjamenn
hóta nú Kremlverjum því, að þeir ráð-
ist á lönd þeirra með kjamorkuvopn-
um og leggi þar allt í rúst, ef
Kremlverjar ráðist á þá. Ég skal fús-
lega játa, að mér finnast þær vamir,
sem felast í að granda aðeins árásar-
flaugum, miklu skynsamlegri en hinar,
sem hvíla á hótunum um gagnárásir
á heilar þjóðir.
Það hefði auðvitað verið fullkomið
glapræði, hefði Reagan Bandaríkja-
forseti skuldbundið þjóð sína hér í
Reykjavík til að hætta við geim-
vamaáætlunina. Ef eitthvað er, þá er
ég sammála Kohl Þýskalandskanslara
Bókmenntir
Hannes Hólmsteinn
Gissurarson
og öðrum leiðtogum Norðurálfuríkj-
anna um, að Reagan hafi gengið of
langt í viðleitni sinni til að ná sam-
komulagi við Gorbatsjov. Hann bauð
gagnkvæma eyðingu kjamorkueld-
flauga. En hefði hann ekki með því
skilið Norðurálfuna eftir án nokkurra
raunvemlegra vama? Því má ekki
gleyma, að vamir álfunnar hvíla enn
sem komið er á hótuninni um sameig-
inlega gagnárás Atlantshafsþjóðanna
á Ráðstjómarríkin, um leið og víg-
drekar Rauða hersins skríða inn fyrir
landamæri Vestur-Þýskalands, Nor-
egs eða Tyrklands.
Ólíkar hugmyndir
Guðmundur Magnússon leggur
áherslu á annað í riti sínu, sem sumum
sést yfir, þegar þeir sjá myndir af bros-
andi leiðtogum á sjónvarpsskjánum.
Það er, hvílíkur reginmunur er á risa-
veldunum tveimur, sem áttu fulltrúa
við samningaborðið í Höfða. Þótt
Bandaríkin séu vitanlega ekki full-
komin, er þetta fijálst land og opið.
En Gorbatsjov og félagar hans í hinni
nýju stétt Ráðstjómarríkjanna virða
einskis almenn mannréttindi, eins og
málsvarar ýmissa minnihlutahópa,
sem eiga þar undir högg að sækja,
minntu okkur á hér í Reykjavík. Þeg-
ar risaveldin deila, takast óneitanlega
á ólíkar hugmyndir: mannréttinda-
hugsjón Johns Locke og skoðana-
bræðra hans annars vegar og
sameignarstefha Karls Marx og fylgi-
fiska hans hins vegar.
En hvers vegna slitnaði upp úr
samningaviðræðunum í Reykjavík
þrátt fyrir það, sem sumir kunna að
kalla óhóflega undanlátssemi Reagans
Bandaríkjaforseta? Var það í raun og
vem vegna þess, eins og margir hafa
haldið, að Kremlveijar óttist geim-
vamaáætlun Bandaríkjamanna, þar
sem þeir hafi ekki fjárhagslegt bol-
magn eða tæknilega getu til þess að
mæta henni með annarri jafiigóðri?
Ekki meirihlutafylgi
Einhver sannleikskjami kann að
vera í þeirri skýringu, þótt Kremlveij-
ar hafi að vísu áratugum saman
stundað svipaðar rannsóknir á geim-
vömum og Bandaríkjamenn.
Mikael Voslenski, höfundur hinnar
kunnu bókar Nómenklatúra og einn
æðsti maðurinn úr Kremlkastala, sem
flpið hefur til Vesturlanda, varpaði
fram annarri skýringu, þegar ég ræddi
við hann á dögunum. Hún er, að Gor-
batsjov hafi ekki ömggt meirihluta-
fylgi í stjómmálanefiid (pólitbúró)
Sameignarflokks Ráðstjómarríkjanna
og ráðin hafi verið tekin af honum á
miðjum fundinum. Ég sel þetta ekki
dýrar en ég keypti það. En það þykist
ég hins vegar vita, að í alþjóðamálum
verðum við enn sem fyrr að vera bún-
ir við hinu versta, þótt við hljótum að
vona hið besta.