Dagblaðið Vísir - DV - 31.05.1988, Qupperneq 14

14
ÞRIÐJUDAGUR 31. MAÍ 1988.
Frjálst.óháð dagblað
Útgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Stjórnarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON
Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: HÖRÐUR EINARSSON
Ritstjórar: JÓNAS KRISTJÁNSSON og ELLERT B. SCHRAM
Aðstoðarritstjórar: HAUKUR HELGASON og ELlAS SNÆLAND JÓNSSON
Fréttastjóri: JÓNAS HARALDSSON
Auglýsingastjórar: PÁLL STEFANSSON og INGÓLFUR P. STEINSSON
Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaðaafgreiðsla, áskrift,
ÞVERHOLTI11, SÍMI 27022
Setning, umbrot, mynda- og plötugerð:
PRENTSMIÐJA FRJÁLSRAR FJOLMIÐLUNAR HF„ ÞVERHOLTI 11
Prentun: ÁRVAKUR HF. - Áskriftarverð á mánuði 700 kr.
Verð I lausasölu virka daga 65 kr. - Helgarblað 80 kr.
Glæfrar í vaxtakukH
Fát og fum er ekki traustvekjandi, allra sízt þegar
það er öllum sýnilegt. Endurteknar tilraunir ríkisstjórn-
arinnar til bráðabirgðalaga hljóta að efla fyrri kröfur
um, að hún segi af sér, þar sem fólki er ljóst, að hún
gerði sér litla grein fyrir afleiðingum gerða sinna.
Forsætisráðherra tók af skarið hér í blaðinu á fóstu-
daginn og sagði öllum ráðherrum það mátt vera ljóst,
að ákvæði laganna um afnám verðtryggingar átti að
gilda bæði um innlán og útlán. Enda er ekki auðvelt
að sjá, að unnt sé að verðtryggja bara aðra áttina.
í þessu tilviki er meiri ástæða til að trúa forsætisráð-
herra en utanríkisráðherra, sem gerði sér upp fákænsku
eins og stundum áður, þegar hann hefur sagt sig gabbað-
an og komizt upp með það. Ófært er, að hann geri sér
tilbúna einfeldni hvað eftir annað að skálkaskjóli.
Ekki er góð lykt af fullyrðingu utanríkisráðherra um,
að Framsóknarflokkurinn hafi alls ekki lagt til, að verð-
trygging yrði afnumin strax. Allt fikt ríkisstjórnarinnar
við afnám verðtryggingar er upprunnið hjá hinum póh-
tíska armi Sambands íslenzkra samvinnufélaga.
Framsóknarflokkurinn hefur þann megintilgang í líf-
inu að vernda Sambandið og fyrirtæki þess, svo og land-
búnaðinn og nokkra fleiri skuldara, sem eiga erfitt með
að standa undir vöxtum. Þessir aðilar eru góðu vanir
og heimta alhr, að þjóðin borgi fyrir þá vextina.
Allt frá 1982 hefur verið reynt að koma á raunvöxtum
í landinu. í fyrra náðist svo góður árangur, að spariinn-
lán voru ekki með nema tæpt 1% í öfuga vexti. Þetta
hefur aukið sparnað í landinu frá 1982 úr sem svarar
50% af landsframleiðslu í sem svarar 80% af henni.
Vaxtabjörgun Sambandsins og annarra gæludýra
Framsóknarflokksins hefði dregið á nýjan leik úr sparn-
aði þjóðarinnar, minnkað framboð á lánsfé á innlendum
vettvangi og bundið þjóðarhag í hnút. Bankamenn sáu
fram á hrun hinna margauglýstu sparireikninga.
Athyglisverður og ömurlegur er þáttur hagfræðings-
ins, sem Alþýðuflokkurinn hefur gert að bankaráðherra
ríkisstjórnarinnar. Hann lét hinn pólitíska arm Sam-
bandsins vaða á skítugum skónum yfir sig og málaflokk-
inn, þar sem hann ber hina stjórnarskrárlegu ábyrgð.
Þegar allt kerfi fjármálastofnana og hagfræðikunn-
áttu í þjóðfélaginu rak upp ramakvein, faldi bankaráð-
herrann sig í tæpa viku. Þegar hornsteinn peningamál-
anna var að molna, fannst hvergi ráðherra þeirra mála
og hafði ekkert um máhð að segja í tæpa viku.
Einnig er slæmur þáttur forsætisráðherra, sem hefur
látið meira en aðrir shkir undan þeirri þróun, að starf
hans verði valdalítið embætti fundarstjóra, er reyni að
bræða saman einhverja niðurstöðu, sama hverja, úr
þverstæðum kröfum sérkónganna í ráðherrastólum.
Ekki er málinu lokið, þótt samin hafi verið ný bráða-
birgðalög til að afnema hluta hinna fyrri. Eftir lagfær-
inguna er komið hið sérkennilega ástand, að fjárskuld-
bindingar eru verðtryggðar inn, en ekki út. Lítih hag-
fræðhjómi er af því skyni skroppna ráðalagi.
Misræmið milh peningahreyfmga út og inn mun leita
jafnvægis í hækkuðum nafnvöxtum útlána. Sambandið
og önnur gæludýr munu þá reka sig á, að til skamms
tíma er þyngra að búa við háa nafnvexti en verðtrygg-
ingu. Framsókn mun því fljótt ókyrrast á nýjan leik.
Komið hefur i ljós, að ríkisstjórnin er skipuð ábyrgð-
arlitlum kuklurum, sem hneigjast th glæfra í fjármálum
og ættu að hætta, áður en þeir hafa bakað meira tjón.
Jónas Kristjánsson
Milliþinga
nefnd II

((
Húsnæðismálin eru komin í gam-
alkunnan farveg. Tími hinna stóru
nefnda sem ætlað er að finna alls-
herjarlausn á húsnæðismálunum
er runninn upp á ný. Fyrir réttum
3 árum skipaði félagsmálaráðherra
„milliþinganefnd" sem ætlað var
að skila tillögum að lausn hús-
næðisvandans fyrir upphaf næsta
þings. Þessi nefnd hefur nú verið
endurvakin í örlítið breyttu formi.
Milliþinganefnd 1988
Félagsmálaráðherra hefur ný-
verið skipað nefnd. í henni eiga
sæti fulltrúar allra stjómmála-
flokka sem sæti eiga á Alþingi
ásamt fulltrúum ASf og VSÍ.
Nefndinni er falið að gera tillögur
um framtíðarlausn húsnæðisvand-
ans. Niöurstöður hennar á aö
KjaJlarinn
Stefán Ingólfsson
verkfræðingur

„Innan árs frá því að „nýja“ húsnæðislánakerfið var samþykkt á Al-
þingi var það sprungið“, segir hér m.a.
leggja til gnmdvallar við lagasetn-
ingu. Félagsmálaráðherra stefnir
að því að fá ný húsnæðislög sam-
þykkt fyrir árslok.
Með tilkomu þessarar nýju
nefndar eru húsnæðismálin enn á
ný komin í gamalkunnan farveg.
Sú aðferð að leita með þessum
hætti víðtækrar samstöðu um
„allsherjarlausnir" í húsnæðis-
málum hefur hingað til ekki skilað
árangri. Fyrrverandi félagsmála-
ráðherra, Alexander Stefánsson,
setti niður nefndir í sama tilgangi.
Tvær þeirra eru ótrúlega hkar
þeirri nefnd sem núverandi félags-
málaráðherra hefur fahð að útbúa
fyrir sig tillögur.
Milliþinganefnd 1985
Vorið 1985 skipaði Alexander
svonefnda „milhþinganefnd" um
húsnæöismál. í henni áttu sæti
fuhtrúar ahra stjómmálaflokka
sem áttu sæti á Alþingi. Milhþinga-
nefndin átti að starfa um sumarið
og skila tillögum til ráöherrans fyr-
ir haustið. Með skipan nefndarinn-
ar var leitað eftir breiðri póhtískri
samstöðu um leiðir í húsnæðismál-
um. Árin 1983, 1984 og 1985 var
hörö umræða um húsnæðismáhn.
Misgengi lánskjara og launa hafði
skapað mikinn vanda. Einnig hafði
söluverð íbúðarhúsnæðis lækkað
mikið.
Húsnæðiskaupendur sem lentu í
vanskilum neyddust oft til að selja
eignir sínar. Margir töpuðu aleig-
unni. Einnig hækkuðu vextir af
húsnæðislánum mikið. AUir þessir
þættir höfðu valdið húseigendum
miklum erfiðleikum. Ráðamönn-
um var legið á hálsi fyrir að hafa
ekki lausnir á reiðum höndum. í
áratugi höfðu íslendingar ekki
kynnst hliðstæðum vandamálum.
Ráðamönnum gekk iha aö átta sig
á vandanum og höfðu ekki lausnir
handbærar. Framlag úr ríkissjóöi
var stóraukið tíl húsnæðismála.
Það hefur ekki verið hærra um
Útreikningar nefndarinnar sýndu
að húsnæðiskerfið gengi upp fjár-
hagslega og mundi leysa húsnæðis-
vandann á fáum árum. Að fengnum
þessum niðurstöðum vann nefndin
drög að breytingum á húsnæðislög-
um. Á Alþingi náðist góð samstaða
um keríið. Það var samþykkt með
þorra atkvæða vorið 1986.
Mestu mistökin
Innan árs frá því að „nýja“ hús-,
næðislánakerfið var samþykkt á
Alþingi var það sprungið. Menn
eru nú sammála um að það hafi
skapað ný vandamál í húsnæðis-
málum án þess að leysa þau sem
því var ætlaö. Senrúlega er „nýja“
húsnæðiskerfið mestu mistök sem
gerð hafa verið í húsnæðismálum
frá stríðslokum. Eins og áður segir
náðist þó víötæk póhtísk samstaða
um það. Við undirbúning þess var
leitað til helstu efnahagsstofnana
landsins. Sérfræðingar frá Seðla-
bankanum, Húsnæðisstofnun og
Hagstofunni framkvæmdu út-
reikninga á ýmsum þáttum þess.
Hagfræðingar ASÍ og VSÍ höfðu
einnig metið þau áhrif sem það
mundi hafa. Þegar allt er talið mun
nálægt því heill tugur „sérfræð-
inga“ hafa lagt hönd á plóginn við
undirbúning „nýja“ húsnæðislána-
kerfisins. Ekki er vitað til að neinn
þeirra hafi varað við þeim vankönt-
um sem urðu því að aldurtila á að-
eins hálfu ári.
„Sérfræóinganefnd“ 1988
Reynslan hefur sýnt að hinar
opinberu hagfræðistofnanir ráða
ekki yfir nægilega mikilh þekkingu
á húsnæðismálum. Þáttur þeirra
við undirbúning þess húsnæöi-
skerfis sem nú er gjaldþrota sýnir
þaö einna gleggst. Fyrir hinni ný-
skipuðu nefnd félagsmálaráðherra
hggja nú tiUögur sérfræðinga-
nefndar sem fahð var í janúar að
gera tillögur um „þá kosti sem fyr-
ir hendi eru um framtíðarskipan
almenna húsnæðislánakerfisins".
Væntanlega munu umræöurnar
snúast að mestu um tiUögur sér-
fræðinganefndarinnar. í henni
sátu fimm menn auk þess aö deUd-
arstjóri í félagsmálaráðuneytinu
„Það er ekki líklegt, að víðtæk sam-
staða náist um þessar hugmyndir frek-
ar en milliþinganefndinni 1985 tókst að
leysa húsnæðisvandann.“
langt árabfi. Allt kom þó fyrir ekki.
Viðþessaraðstæðurskipaðifélags- •
málaráðherra miUiþinganefndina.
í henni sátu fuUtrúar sömu stjórn-
málaafla og nú.
Nefnd útbýr nýja
húsnæðis-
lánakerfið 1986
í samningum VSÍ og ASÍ í mars
1986 komu fram hugmyndir aö því
húsnæðiskerfi sem við búum nú
við. „AðUar vinnumarkaðarins"
lögðu þá fyrir ríkisstjórnina hug-
mynd aö nýju og gjörbreyttu hús-
næðiskerfi. „Nýja“ kerfið var einn
meginþáttur kjarasamninganna.
TU þess aö þeir gætu orðið aö veru-
leika varð ríkisstjórnin að sjá tU
þess að húsnæðiskerfinu væri
breytt samkvæmt forskrift VSÍ og
ASI. TU að útfæra hugmyndimar
skipaði félagsmálaráðherra nefnd.
í henni áttu enn sæti fuUtrúar
sömu stjómmálaafla.
Þáverandi stjómmálaflokkar,
VSÍ og ASÍ áttu fuíltrúa í nefndinni
ásamt nokkrum sérfræðingum.
Hún laut forystu hagstofustjóra.
starfaði með henni. Af þessum sex
sérfræðingum eru þrír reyndar
þekktir að öðm en sérþekkingu á
húsnæðismálum. Aðrir tveir unnu
að undirbúningi þess húsnæðis-
lánakerfis sem nú er dæmt ónýtt.
í fljótu bragði virðist þessi sér-
fræðingahópur ekki frábmgöinn
þeim sérfræðingum sem áður hafa
lagt mat á húsnæðismáhn. Þeir
gera nú tiUögur um vaxtahækkun.
Einnig að forgangur þeirra sem em
að kaupa sína fyrstu eign verði
feUdur niður. Sem framtíðarlausn
leggja þeir tíl að hætt verði að veita
lán til notaðra íbúða. í stað þess
verði kaupendum vísað á verð-
bréfamarkaðinn með ríkistryggð
skiptibréf. Það er ekki líklegt að
víðtæk samstaða náist um þessar
hugmyndir frekar en milliþinga-
nefndinni 1985 tókst að leysa hús-
næðisvandann.
Skipun stórra samráðsnefnda
hefur oftast borið vott um úrræöa-
leysi þegar húsnæðismál eiga í
hlut. Vonandi verður annaö uppi á
teningnum að þessu sinni.
Stefán Ingólfsson