Dagblaðið Vísir - DV - 16.12.1988, Qupperneq 14

Frjálst.óháÖ dagblaö
Útgáfufélag: FRJALS FJÖLMIÐLUN HF.
Stjórnarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÖLFSSON
Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: HÖRÐUR EINARSSON
Ritstjórar: JÓNAS KRISTJÁNSSON og ELLERT B. SCHRAM
Aðstoðarritstjórar: HAUKUR HELGASON og ELiAS SNÆLAND JÚNSSON
Fréttastjóri: JONAS HARALDSSON
Auglýsingastjórar: PÁLL STEFÁNSSON og INGÓLFUR P. STEINSSON
Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaðaafgreiðsla, áskrift,
ÞVERHOLTI 11, SÍMI 27022
Setning, umbrot, mynda- og plötugerð:
PRENTSMIÐJA FRJÁLSRAR FJÖLMIÐLUNAR HF„ ÞVERHOLTI 11
Prentun: ÁRVAKUR HF. - Áskriftarverð á mánuði 800 kr.
Verð i lausasölu virka daga 75 kr. - Helgarblað 90 kr.
Ármann 100 ára
í gær hélt Glímufélagið Ármann upp á eitt hundrað
ára afmæli sitt. Er það fyrsta íþróttafélagið í landinu
sem fagnar aldarafmæli. Að vísu leikur einhver vafi á
um formlega stofnun Ármanns, enda var það ekki fyrr
en á íjórða áratugnum sem Ármenningar grófust fyrir
um upphaf sitt en ljóst er að reglubundnar æfmgar í
glímu hófust fyrir hundrað árum þegar milli tuttugu
og þrjátíu ungir menn bundust félagsskap sem þeir
nefndu Ármann. Til þess tíma rekur Glímufélagið Ár-
mann uppruna sinn en það er jafnframt fyrstu samtök-
in um íþróttaiðkan á nútímavisu.
Lengst af var glíman eina íþróttagreinin á dagskrá
félagsmanna, enda var glíman þjóðaríþrótt íslendinga
og margar frægar hildir háðar þar sem glæsilegustu
synir þjóðarinnar tóku þátt og kepptu í nafni Ármanns.
Seinna færði Ármann út kvíarnar og hefur haslað sér
völl í velflestum íþróttagreinum sem hér á landi eru
stundaðar og víðast verið í fremstu röð.
Glíman, sem nafn félagsins er tengt við, hefur farið
halloka á síðari árum, meðal annars vegna þess að hún
er séríslensk íþrótt enda þótt fangbragðaglímur hvers
konar séu vinsælar og útbreiddar meðal erlendra þjóða.
Glíman þjónaði þó mikilvægum tilgangi að því leyti að
hún dró unga menn til skipulagðra æfmga og keppni
og ruddi þannig brautina fyrir aðrar íþróttir og almenn-
an áhuga á þeim. Enginn vafi er á þvi að glíman og vin-
sældir hennar fyrr á árum örvuðu menn til dáða og
gerðu okkur kleift að skipuleggja allt íþróttastarf fyrr
en ella.
Nú eru íþróttasamtökin íjölmennasta földahreyfmg
í landinu og þar hefur hundrað ára saga Ármanns lagt
sitt af mörkum. Félagið á myndarlegt aðsetur við Sigtún
í Reykjavik, skíðaskála í Bláíjöllum og hundruð ef ekki
þúsundir áhugasamra félagsmanna sem vinna félagi
sínu vel. Ármenningar hafa hvarvetna getið sér gott
orð. íþróttafélög á borð við Ármann hafa unnið mikið
þjóðþrifastarf í þágu æskunnar og heilbrigðs uppeldis
og hefur ekki alltaf verið metið sem skyldi. Athyglin
beinist aðallega að árangri og afrekum en það er aðeins
toppurinn á ísjakanum. íþróttafélögin laða til sin þús-
undir ungmenna sem fá þar uppeldi og félagsskap og
þroskast til manns, hvort sem þau verða afreksfólk eða
ekki. Hlutverk íþróttanna er ekki endilega að setja met
og vinna til verðlauna heldur hitt að rækta þann efni-
við sem býr með þjóðinni, veita honum farveg í heil-
brigðu umhverfi og stuðla þannig að betra mannlífi í
þjóðfélaginu öllu. Það verður aldrei metið til íjár.
Forysta og leiðsögn í iþróttafélögum er að langmestu
leyti unnin í sjálfboðavinnu. Ármenningar hafa löngum
notið frábærra forystumanna sem hafa endurgjalds-
laust lagt fram ævistarf sitt til að hlúa að æskunni.
Allt frá 1927, eða í sextíu ár, hafa aðeins þrír menn gegnt
formennsku í félaginu. Fyrst Jens Guðbjörnsson í rúm
þrjátíu ár, síðan Gunnar Eggertsson í önnur þrjátiu ár
og nú síðast Grímur Valdimarsson. Formennska í jafn-
merku félagi og Glímufélaginu Ármanni er virðingar-
staða en um leið ábyrgðarstarf sem stundum er van-
þakklátt hlutverk. En á meðan íþróttahugsjónin er höfö
að leiðarljósi og Armann nýtur góðrar forystu er ekki
að efa að félagið mun lifa önnur hundrað ár, íþróttunum
og æskunni til gagns og gleði.
Glímufélaginu Ármanni eru fluttar þakkir fyrir
merka sögu og mikið starf.
Ellert B. Schram
FÖSTUDAGUR 16. DESEMBER 1988.
„Áreiðanlega eru nú færri pólitiskir fangar í Rómönsku Ameriku en vera mundu ef Carter hefði látið þessi
mál afskiptalaus."
Mannréttindi í orði
og á borði
Um þessar mundir eru 40 ár síð-
an mannréttindayfirlýsing Sam-
einuðu þjóðanna var endanlega
samþykkt og tekin upp sem al-
þjóðleg viðmiðun. Þá var öldin
önnur og ríkin færri en nú. Á sín-
um tíma neitaði Suður-Afríka eitt
ríkja að undirrita mannréttinda-
yfirlýsinguna og sýndi með því
meiri heiðalleika en mörg þau ríki
sem hafa undirritað hana. Þau 159
ríki, sem nú eru í Sameinuðu þjóð-
unum, hafa öll skuldbundið sig til
að virða þessa yfirlýsingu. Samt er
raunin sú að yfir helmingur þeirra
virðir ekki ákvæði hennar um
málfrelsi, fundafrelsi, prentfrelsi,
ferða%elsi og friðhelgi og réttindi
einstákhngsins gagnvart ríkinu og
fangelsar menn fyrir gagnrýni. í
um þriðjungi allra aðildarríkja eru
pyntingar tíðkaðar á pólitískum
fóngum, að sögn Amnesty Intern-
ational. Kynþáttamisrétti; fangels-
un án dóms og laga, missir borg-
aralegra réttinda og átthagafjötrar
eru regla fremur en undantekning
í veröldinni. Aðeins rúmlega30 ríki
eru lýðræðisríki í vestrænni merk-
ingu þess orðs. Á þeim tíma, sem
hðinn er, hefur ástandið síst batn-
að, aðeins vitneskjan um það. Á
þessum tíma hefur ríkjum heims-
ins fjölgað stórlega, í Áfríku voru
stofnuð ríki þar sem mannréttindi
hafa aldrei þekkst og sömuleiðis í
Asíu. Samt sem áður hefur miðað
fram á við í mannréttindamálum,
þau eru nú komin upp á yfirborðið
og eru rædd opinskátt ríkja á milli.
Ekkert ríki kemst lengur upp með
það að segja að meðferð á póhtísk-
um föngum sé einkamál og jafnvel
Sovétríkin tala opinberlega um
mannréttindamál þegna sinna eins
og Gorbatsjov gerði á allsherjar-
þingi Sameinuðu þjóðanna á dög-
unum.
Pólitík
Það ríki, sem mest talar og hæst
lætur um frelsi og mannréttindi,
er vitaskuld Bandaríkin, en áhugi
þeirra á mannréttindum hefur
hingað til verið að mestu bundinn
við ástandið í kommúnistaríkjun-
um. Bandaríkin hafa póhtískan
áhuga á mannréttindum í öðrum
ríkjum. Þau mál, sem fjölmiðlar
þar hafa mestan áhuga á, eru mál-
efni sovéskra gyðinga, enda eru
gyðingar áhrifamikhr. Fréttir um
útrýmingarherferð gegn Miskito-
indíánum eða ofsóknir gegn Kúrd-
um vekja htla athygli, enda for-
mælendur þeirra fáir. Gagnrýni.
Bandaríkjamanna á mannréttinda-
brot er líka ákaflega misskipt, það
er auðvelt að vitna í Helsinkisátt-
málann og fordæma pólsku stjóm-
ina, en það er póhtískt óþægilegt
að gagnrýna ísrael opinberlega fyr-
ir meðferðina á Palestínumönnum.
Mannréttindabrot gleymast þegar
hagsmunir ríkisins em í húfi,
KjaHarinn
Gunnar Eyþórsson
fréttamaður
menn eins og Duvaher á Haiti eða
Somoza í Nicaragua áttu greiða leið
að hjarta bandarískra ráðamanna
þrátt fyrir meðferðina á þegnum
sínum. Þetta er samt að breytast
og upphafið má rekja th Jimmy
Carters fyrrum forseta.
Carter og Reagan
Mannréttindamál skiptu htlu
sem engu í samskiptum Bandaríkj-
anna við önnur ríki allt þar til Cart-
er varð forseti 1976. Hann setti þau
á oddinn og móðgaði með því fjölda
ríkisstjórna. Gagnrýnendur segja
að Carter hafi gert meira ógagn en
gagn með þessu. Sovétmenn litu á
mannréttindatal Carters sem íhlub
un í sín innanríkismál og sam'
skipti ríkjanna versnuðu án þess
að -mannréttindi sovéskra þegna
ykjust. Helmut Schmidt, fyrrum
kanslari Vestur-Þýskalands, lýsir í
endurminningum sínum með mik-
ilh fyrirlitningu barnaskap Carters
í þessum málum og því yfirlæti að
telja sig þess umkominn aö veitast
að öðrum ríkjum með predikunum
og vandlætingu. En þessi siðferðis-
lega afstaða Carters kann að vera
það eina sem eftir stendur af utan-
ríkisstefnu hans. Bandaríkjastjórn
hefur ekki getað snúið af þessari
braut. Þegar Reagan tók við 1980
voru höfð háðuleg orð um mann-
réttindatal Carters. Haig, fyrsti ut-
anríkisráðherra Reagans, lýsti yfir
að barátta gegn hermdarverka-
mönnum og kommúnistum í Róm-
ösku Ameríku kæmi nú í stað tals
um mannréttindamál. En nú, átta
árum síðar, er stjórn Reagans í
raun á sömu nótum og Carter var,
að vísu með minni vandlætingu og
umvöndunum. Bandaríska utan-
ríkisráðuneytið gefur nú árlega út
skýrslu um mannréttindamál í
ríkjum sem Bandáríkin eiga sam-
skipti við, í hverju bandarísku
sendiráði er einum manni ætlað að
fylgjast með mannréttindamálum
og bandarísk sendiráð krefja við-
komandi ríkisstjórnir hiklaust um
skýringar á mannréttindabrotum.
Efnafiags- og hernaðaraðstoð við
erlend ríki er metin með hliðsjón
af mannréttindamálum, rétt eins
og Carter innleiddi. Alhr samning-
ar, svo sem um lendingarleyfi fyrir
ríkisflugfélög, eru erfiðari fyrirjíki
sem virða ekki mannréttindi og
þrýstingur af þessu tagi hefur víða
haft áhrif, til dæmis í Chile. Áreið-
anlega eru nú færri póhtískir fang-
ar í Rómönsku Ameríku en vera
mundu ef Carter hefði látið þessi
mál afskiptalaus. Samt er þessi
mannréttindapóhtík hálfgert vand-
ræðabarn og hvergi sjálfri sér sam-
kvæm nema gagnvart kommún-
istaríkjum. Það er svo annaö mál
að ekki eru allir sammála um í
hverju mannréttindi felist. Það er
th lítils að tala um prentfrelsi yfir
þeim mihjónum manna sem ekki
kunna að lesa, og allur sá íjöldi,
sem horfelhr vofir yfir í Afríku,
kærir sig kollóttan um hugsana-
frelsi. Það virðist hjákátlegt að ætla
að snúa herstjóra í Suður-Kóreu frá
villu síns vegar með tilvísunum í
John Stuart Mih, eins og einu sinni
var reynt. í augum Sovétmanna og
fleiri er lífsafkoma og félagsleg
þjónusta íneira mannréttindamál
en tjáningarfrelsi, og atvinnuleysi
í Bandaríkjunum er í þeirra augum
skortur á mannréttindum. En það
breytir ekki því að mannréttinda-
yfirlýsing Sameinuðu þjóðanna er
sú viðmiðun sem öh aðildarríkin
hafa samþykkt. Það sem hefur
breyst á þeim 40 árum, sem hðin
eru frá ghdistöku hennar, er ekki
meðferð ráðamanna í fjölmörgum
ríkjum á þegnum sínum heldur
viðhorf utanaðkomandi ríkja.
Harðstjórar munu áfram mis-
þyrma þegnum sínum og leggja á
þá fjötra ýmiss konar, en sá tími
er hðinn að þeir komist upp með
það í kyrrþey.
Gunnar Eyþórsson
„Ekkert ríki kemst lengur upp meö það
að segja að meðferð á pólitískum föng-
um sé einkamál og jafnvel Sovétríkin
tala opinberlega um mannréttindamál
þegna sinna..