Dagblaðið Vísir - DV - 19.05.1989, Page 14

Dagblaðið Vísir - DV - 19.05.1989, Page 14
14 FÖSTUDAGUR 19. MAÍ 1989. n«B Frjálst.óháö dagblaö Otgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF. Stjórnarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: HÖRÐUR EINARSSON Ritstjórar: JÓNAS KRISTJÁNSSON og ELLERT B. SCHRAM Aðstoðarritstjórar: HAUKUR HELGASON og ELlAS SNÆLAND JÓNSSON Fréttastjóri: JÓNAS HARALDSSON Auglýsingastjórar: PALL STEFANSSON og INGÓLFUR P. STEINSSON Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaðaafgreiðsla, áskrift, ÞVERHOLTI 11,105 RVlK, FAX: (1 >27079, SlMI (1)27022 Setning, umbrot, mynda- og plötugerð: PRENTSMIÐJA FRJALSRAR FJÖLMIÐLUNAR HF„ ÞVERHOLTI 11 Prentun: ÁRVAKUR HF. - Askriftarverð á mánuði 900 kr. Verð í lausasölu virka daga 85 kr. - Helgarblað 100 kr. Loks sömdu þeir Ríkisstjórnin beygði sig um of fyrir háskólamönnum en þó einkum kennurum. Stífni kennara í sex vikna verkfalli skilaði þeim nokkrum árangri. En jafnframt skal viðurkénnt, að betur fór en á horfðist um hríð. Háskólamenn hjá ríkinu fóru af stað til þess að sprengja launarammann í þjóðfélaginu. Þótt kennarar hafi komizt nokkuð áfram, hefur launaramminn ekki verið sprengdur. Að því leyti mistókst þetta langa verkfall. Kjaradeilan varð ein sú grimmasta, sem hér hefur verið háð um langt skeið. Hvað eftir annað gerðu menn sér vonir um samkomulag, er háskólamenn höfnuðu síðan og tóku sér að nýju stöðu á upphafspunkti með sínar himinháu kröfur. Því má fagna, að þessi deila hefur leystst, þótt það hefði átt að vera löngu fyrr. Mikið tjón hefur þegar orðið í þjóðfélaginu vegna verkfallsins. Athyglin beinist að kennurum. Samið var þannig, að þeir verða á tvöfóldum launum að því leyti sem kennt verður í sumar. Þá greiðir ríkið háskólamönnunum sem heild upphæð, sem nemur um 20 þúsundum á mann. Þetta ber að hta á sem eins konar bætur fyrir verkfall- ið, þótt annað sé sagt. Kostnaður ríkisins af þessu nem- ur 25-30 milljón krónum. Samningamir gilda til ársloka 1994 en eru uppsegjanlegir eftir 30. september á næsta ári. Háskólamer$i hjá ríkinu -fá í ár svipaðar hækkanir: og háskólakennárar höfðu samið um. Síðan fá BHMR- menn 1,5 prósent launahækkanir í janúar og maí. Þeir fá 6500 króna orlofsuppbót og 22 þúsund króna desemb- eruppbót. Loks ber að nefna það, sem háskólamenn leggja mest upp úr, þegar htið er til lengri tíma. Sex manna nefnd mun gera samanburð á kjörum háskóla- manna hjá ríkinu og á almennum vinnumarkaði. Leiði það til launahækkana hjá BHMR, eiga þær að verða í áföngum fyrsta júh ár hvert frá og með næsta ári. Þessi upptalning leiðir í ljós, að þessir verkfallsmenn fá meira en til dæmis fólk í Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja hafði samið um. En óvíst er, að hið langa verkfah hafi borgað sig fyrir háskólamenn, þegar á aht er htið. Þeir hafa th dæmis jafnan gert meira en rétt er úr þvi, að þeir hafi haft verri kjör en sambærhegir hópar háskóla- manna á almennum markaði. í þjóðfélaginu ghda launa- hlutföh, hlutföh sem hafa ekki orðið th af thvhjun einni. Háskólamenn hjá ríkinu eru hluti þess markaðar. Þeir hafa th dæmis jafnan getað fært sig th, teldu þeir það borga sig. Ríkisstarfsmenn hafa verulegt hagræði um- fram aðra, og nægir þar að nefna lífeyrissjóðina. Hér hefur verið nefnt sitthvað, sem athugavert er við samningana. Ríkissljómin beygði sig. En við öðru var ekki að búast af svo veikri ríkisstjórn. Stjórnin hefur naumast þingmeirihluta. Hún er í buhandi minnihluta meðal landsmanna. Þá hefur Alþýðubandalagið einkum verið veikt gagnvart kröfum kennara, þótt foringjar Alþýðubandalagsins hefðu orðið reiðir um sinn. Gerðar- dómur hefði úr því sem komið var, verið skásti kostur- inn. En við hann var hikað. Því verður þjóðin að sætta sig við þá niðurstöðu, sem orðin er. Aðstæður í efnahagsmálum eru þannig, að ekki er grundvöhur mikilla launahækkana. Shkt mundi ein- ungis kaha á meiri verðbólgu og meiri gengisfellingar. Þetta höfðu menn skhið hjá Alþýðusambandinu og Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja. En háskólamenn hjá ríkinu vísuðu þessu á bug og hugðust komast lengra. Það hefur þeim að sumu leyti tekizt, þótt það ætti ekki að sundra efnahagnum frekaren orðið er. Haukur Helgason Frá Panamaskuröi. - „Bandaríkjamenn eiga 10 kílómetra breiða landræmu meðfram skurðinum, allt frá Kyrrahafi til Atlantshafs". Hótanir og efndir Allir skákmenn vita að hótun um einhvem leik getur verið áhrifarík- ari en leikurinn sjálfur. í því ljósi ber að líta á tUburði Bandaríkja- stjómar gagnvart Panama, eins og annað í því máli era liðsflutningar þangaö og æsingur í tah, pólitísk skák, sem ætlað er að veikja stöðu Noriegas herstjóra. Hitt er svo nokkuð ijóst, og vænt- anlega Noriega sjálfum, að ef al- vara yrði gerð úr þeirri hótun, sem liggur 1 loftinu, væri það vísasta leið Bandaríkjamanna til aö tapa taflinu endanlega, ekki aðeins í Panama heldur gjörvailri Mið- Ameríku. íhlutanir Bandaríkjamenn eiga langa sögu i l^jð-Ameríku og heldur ógeð- felida. Sú saga er aðaliega mn græðgi og gróðafíkn einkaaðila, sem hafa getað tryggt hagsmuni sína meö handarísku hervaldi. Orðið bananalýðveldi er til komið vegna þess að bananafélagið mikla, United Fruit, sem nú er aðeins deild í General Foods, ræktaði ban- ana og aðra ávexti í Nicaragua, Guatemala, Honduras, Panama og víöar og hafði nær einokun á þeirri framleiðslu. Hvenær sem stjórnvöld í þessum löndum gerðust félaginu óþæg var vitnað í frelsi einstakUngsins, kommúnistagrýlan vakin upp og bolabrögðum og hervaldi beitt til að tryggja þaö stjómarfar sem þjónaði sem best hagsmunum Un- ited Fruit Company. Bananafélagið lét skipta um stjómir í þessum löndmn eftir sínum hagsmunum, og ekkert þessara ríkja, ekki einu sinni Nicaragua, var jafnmikið bananalýðveldi og Panama. Nú er þetta bananalýöveldi meö derring við Bandaríkjastjóm, að vísu af öðrum toga en áður og það er þá ofarlega í herraþjóðinni aö bregðast við eins og fyrrum. Síð- asta meiriháttar íhlutun Banda- ríkjamanna á vegum U.nited Fmit var reyndar í Nicaragua, það land var hersetið í þágu félagsins að heita má ósUtið frá 1909 til 1933. Á árinu 1927 geröi Cesar Sandino uppreisn gegn bandaríska hemum og barðist viö hann þar til hann fór þaðan 1933, en hafði áður komið hinum fyrsta af þremur forsetum Somozaættarinnar tU valda. Það stríö, sem enn er í Nicaragua, má Uta á sem leifar þessa tíma, núver- andi stjóm Nicaragua kennir sig við Sandino, sem Somoza fyrsti lét myrða 1934, og contraskæruUðar svokaUaöir em aö mestu leyti leif- amar af her Somozas þriöja sem koUvarpað var 1979. Bandaríkjamenn em nú enn í miklum ógöngum í stefnu sinni gagnvart Nicaragua en nú er þaö samt hið eina sanna upprunalega bananalýðveldi sem veldur þeim þyngstum áhuggjum. Panamaskurðurinn Bandaríkjamenn eiga aUan heiö- urinn, ef heiður skyldi kaUa, af því KjaUarinn Gunnar Eyþórsson fréttamaður O o að Panama er yfirleitt sjáifstætt riki. Landið var hluti af Kólombíu, en Theodore Roosevelt forseti lét búa tíl sérstakt rfld á Panamaeið- inu 1903 tU þess eins að tryggja gerð og öryggi Panamaskurðar- ins. Panama var stofnað kringum skurðinn og skurðurinn ásamt bananaframleiðslunni hefur verið eina vemlega tekjulind landsins aUt fram á síðari ár, aö meiri fjöl- breytni er orðin. Jafnframt hafa Bandaríkjamenn lltið á skuröinn, og þar meö Panama, sem sína eign. Þegar skurðurinn var gerður var svo sagt í samningum að hann væri eign Bandaríkjamanna „tU eilíföar". Þeirri eUífö lýkur nú árið 2000 þegar Panamaskurðurinn verður afhentur sfjóm Panama samkvæmt nýjum samningi sem Carter Bandaríkjaforseti gerði við miklar óvinsældir heima fyrir árið 1977. Ókyrröin í Panama á einmitt rætur aö rekja tíl þessara fyrir- huguðueigendaskipta. Bandaríkja- menn eiga 10 kílómetra breiða landræmu meðfram skurðinum aUt frá Kyrrahafi tíl Atiantshafs, og á þessari ræmu gUda bandarísk lög og aUt er þar með bandarísku sniði. Þar búa um 45 þúsund Bandaríkjamenn, þar af um 11 þús- und hermenn. Þar eru aöalstöövar Suöurstjórnar bandaríska hersins, sem stjómar öUum hemaöarað- gerðum Bandaríkjanna í Mið- og Suður-Ameríku, lika stríðinu viö eiturlyfjasmyglara sem Noriega herstjóri er 1 slagtogi viö. Hemaöaraðstaðan í Panama og flotastöðvamar þar em mikUvæg- ustu herstöðvar Bandaríkjanna á öUu suöurhveU áifunnar sem ekk- ert getur komiö í staöinn fyrir. Þessi her á líka að veija skurðinn enda ekki vanþörf á. Skærur og skipalyftur Það er ekkert auðvelt að veija Panamaskurðinn því aö hann Ugg- ur vel við skemmdarverkum. Skuröurinn Uggur upp í mikla hæð yfir sjávarmái og það sem gerir hann yfirleitt skipgengan er að vatni úr ám og stöðuvötnum á há- lendinu er veitt í skipalyfturnar. Með því að sprengja þessar stíflur er hægt að gera skipalyftur vatns- lausar og loka skurðinum tfl langs tíma. Það er einmitt þetta sem lík- legast er að skæruhðar í Panama mimdu gera ef Bandaríkjamenn hrekja Noriega úr valdastóU út í skæruhemað í frumskógunum. Sá herstyrkur, sem Bandaríkja- menn hafa sent til Panama, á að öUum líkindum að verja þessa aiynu bletti frekar en taka hátt í valdaráni gegn Noriega. Slíkt valdarán Bandaríkjahers getur ekki talist líklegt, það væri með ólíkindum að Bandarikjamenn fæm vitandi vits að etja sjálfum sér út á sUkt forað. Með hemaðaríhlut- un fengju þeir ekki aöeins flesta íbúa Panama á móti sér heldur íbúa aUrar álfunnar og stefna þeirra í Mið- og Suöur-Ameríku hryndi til grunna. Slík lækning væri verri en meinið Noriega sem ætiunin væri aö skera burtu. Hver sú sljóm, sem Bandaríkja- menn kæmu á, yrði aldrei áUtin annað en leppstjóm þeirra og að öUum líkindum brytist út skæm- hemaöur sem Bandaríkjaher gæti aldrei upprætt. Hitt er annaö mál að hótanir um hemaðaríhlutun gætu haft pólitísk áhrif í þá átt að stappa stáhnu í andstæðinga Nori- egas innan Panamahers og ýta þeim út í valdarán gegn honum. Það er hugsanlegt aö loforð um bandarískt fuUtingi yki einhveij- um herforingja nógu mikið kjark til að ráðast gegn herstjóranum. Samt er þaö ekki talið líklegt Nori- ega gerir vel við sína menn í her- num og á meðal þeirra mikinn stuöning. Það er ekki að sjá aö Bandaríkja- stjóm komist nær því markmiði sínu að losna við Noriega meö duld- um hótimum um hemaöaríhlutun. Hótanir sem ekki er fuU alvara á bak við em ekki hótanir, heldur blekkingar, og ef þessi blekking dugar ekki, era Bandaríkjamenn ennþá verr staddir gagnvart Nori- ega og Panama en fyrr. Tími United Fruit og bananalýðveldanna er Uö- mn og kemur aldrei aftur. Gunnar Eyþórsson , ,Bandaríkj amenn eiga allan heiöur- inn, ef heiður skyldi kalla, af því að Panama er yfirleitt sjálfstætt ríki.“

x

Dagblaðið Vísir - DV

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.