Dagblaðið Vísir - DV - 16.09.1989, Qupperneq 14

Dagblaðið Vísir - DV - 16.09.1989, Qupperneq 14
14 Frjálst,óháÖ dagblað Útgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF. Stjórnarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: HÖRÐUR EINARSSON Ritstjórar: JÓNAS KRISTJÁNSSON og ELLERT B. SCHRAM Aðstoðarritstjórar: HAUKUR HELGASON og ELlAS SNÆLAND JÖNSSON Fréttastjóri: JÓNAS HARALDSSON Auglýsingastjórar: PALL STEFANSSON og INGÓLFUR P. STEINSSON Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaðaafgreiðsla, áskrift, ÞVERHOLTI 11,105 RVlK.SÍMI (1 )27022 - FAX: (1)27079 Setning, umbrot, mynda- og plötugerð; PRENTSMIÐJA FRjALSRAR FJÖLMIÐLUNAR HF„ ÞVERHOLTI 11 Prentun: ÁRVAKUR HF. - Áskriftarverð á mánuði 1000 kr. Verð i lausasölu virka daga 95 kr. - Helgarblað 115 kr. Gera vondan banka verri Sem oftar haföi forsætisráðherra rangt fyrir sér, þeg- ar hann leitaði dæma til stuðnings gremju sinni í garð Seðlabankans. í útlöndum eru seðlabankar alls ekki eins þjónustuliprir og ráðherrann lýsti og allra sízt Seðlabankinn í Bandaríkjunum, sem er afar sjálfstæður. Meðan Reagan var við völd í Bandaríkjunum og rak þar ábyrgðarlitla seiðkarlastefnu í efnahagsmálum, svona á svipaðan hátt og Steingrímur Hermannsson gerir hér, stóð Volcker seðlabankastjóri eins og klettur úr hafmu og varðveitti skynsemina í brotsjóunum. Flest vestræn lönd reyna að stæla seðlabanka Banda- ríkjanna og Vestur-Þýzkalands, þar sem hæfustu menn eru fengnir til að gæta þess, að óskhyggja skammlífra ríkisstjórna skoh ekki þjóðarhag á glæ. Meðal þessara landa eru Norðurlönd, öll nema útkjálkinn ísland. Margt er við Seðlabankann á íslandi að athuga, en einmitt ekki það, sem veldur gremju forsætisráðherra. Seðlabankinn hefur alls ekki lagt stein í götu ríkis- stjórna, heldur gert sér far um að þjónusta sérhverja þá ríkisstjórn, sem að völdum hefur setið. í stað þess að gæta skynseminnar sem klettur í brotsjóm ábyrgðarlítilla seiðkarla, hefur Seðlabankinn hagað seglum eftir vindi og þjónustað verðbólguhvetj- andi aðgerðir þeirra. Verst er, að bankinn hefur prentað peningaseðla eftir þörfum sérhverrar ríkisstjórnar. Þar á ofan hefur Seðlabankinn tekið þátt í að rugla dómgreind þjóðarinnar með því að hafa forustu í notkun stofnanamáls, þar sem gengislækkanir heita gengis- breytingar og lánaforgangur gæludýra heitir frysting innlána, aht til að dylja veruleikann fyrir fólki. Formaður bankastjórnar Seðlabankans er réttilega gagnrýndur fyrir að hafa lá'tið bankann vaxa samkvæmt Parkinsonslögmáli á þrjátíu árum upp úr skrifborðs- skúffu í Landsbankanum í að verða að svörtum stein- kastala með hálft annað hundrað manna á launum. Þar á ofan hefur formaður bankastjórnarinnar haft forustu um að venja forstjóra og aðra yfirmenn í þjóð- félaginu á óþarflega mikinn persónulegan lúxus, svo sem í skrifstofubúnaði, bílaútgerð, laxveiðum og veizlu- höldum. Of margir vilja herma eftir Seðlabankanum. Gagnrýnendur Seðlabankans hafa rétt fyrir sér, þegar þeir gagnrýna þaulsetur bankastjóra. Auðvitað ætti Jóhannes Nordal að vera hættur fyrir löngu. En gallinn er bara sá, að gagnrýnendur eru ekki að hugsa um að fmna betri mann, heldur að finna sinn mann. Stjórnmálaforingjar eru að eyðileggja Seðlabankann. Annars vegar gera þeir það með því að troða í banka- stjórastólana stjórnmálamönnum, sem taldir eru þurfa hægan sess að loknum erilsömum ferh. Hins vegar gera þeir það með því að heimta aukna þægð bankans. Pólitískir bankastjórar minnka reisn bankans, draga úr sjálfstæði hans og sjálfstrausti og gera hann háðari hvers konar rugli, sem efst er á baugi á stjórnarheimil- inu hverju sinni. Þeir eru næmir fyrir kröfum ráðherra um hlýðni bankans við sjónhverfmgar ríkisstjórna. Eini kosturinn við núverandi formann bankastjórnar Seðlabankans er, að hann situr í sæti, sem annars gæti verið fyllt einhverjum Sverri Hermannssyni, Steingrími Hermannssyni, Jóni Baldvin Hannibalssyni, Ólafi Ragn- ari Grímssyni eða öðrum riddara íslenzkra burtreiða. Enginn banki er svo vondur, ekki einu sinni Seðla- bankinn, að forsætisráðherra og aðrir foringjar geti ekki gert hann verri með að fá vilja sínum framgengt. Jónas Kristjánsson LAUGARDAGUR 16. SEPTEMBER 1989. Uppskeruvélarnar raða sér upp á akri bandarísks stórbús. Lífræn ræktun fær hagkvæmnivottorð Deilan um notkun lifrænna eða ólífrænna efnasambanda og að- ferða við ræktun matvæla, jafnt úr jurtaríki og dýraríki, hefur fram til þessa einkum snúist um heilnæmi afurðanna. Áhangendur lífrænnar ræktunar telja augljóst að óholl- usta fylgi því að menn og búpening- ur, sem gefur af sér mannamat, fái í líkamsvefi efnasambönd ættuð úr áburði búnum til með kemískum aðferðum í efnaverksmiðjum og úr margvíslegu eitri sem beitt er til að halda meindýrum í skefjum. Við þessa efnamengun fæðunnar megi losna með því að beita húsdýra- áburði og rotnunaráburði tii að glæða uppskeruna og vinna með náttúrunni sjálfri að því að halda smádýraplágum í skefjum. Faraldsfræðilegar rannsóknir til að ganga úr skugga um hollustu fæðu, eftir því hvort hún er sprott- in af húsdýraáhurði eða efnasam- böndum úr áburðarpoka, eru tor- unnar og tímafrekar. Hitt fer ekki milli mála, að notkun tilbúins áburðar og skordýraeiturs í stórum stíl í landbúnaði er tekin að valda umhverfisspjöllum í jarðvegi, vötnum og innhöfum og eru því ráðstafanir til að stemma stigu við efnaaustri á bújarðir á döfinni víða í þétt setnum og þaulræktuðum löndum. En fram til þessa hafa stjórnvöld hvarvetna gengið að því sem vísu að tæknivæddu búskaparhættimir hefðu hagkvæmnina með sér, ódýrara sé að framleiða korn og kjöt með liðsinni tilbúins áburðar og skordýraeiturs en með þróuðum afbrigðum gömlu ræktunaraðferð- anna sem bændur studdust við áð- ur en tækniöld rann upp. Þessu er ekki þannig varið, segir nú Búnaðarmálaráð Vísindaaka- demíu Bandaríkjanna. Niðurstaða ráðsins af áralangri samanburðar- rannsókn er að ekki verði séö að framleiðni vel rekinna búa liði fyr- ir að þar sé notaöur lífrænn áburð- ur úr haugum í stað kemísks úr pokum og víxlræktun í staö skor- dýraeiturs. Það hefur blekkt menn við hag- kvæmnisamanburðinn til þessa, segir í skýrslu bandarísku búvís- indamannanna, að styrkjakerfi Bandaríkjastjómar hefur verið hliðhollt stóiframleiðendum, eink- um á komi, sem beita tilbúnum áburði og skordýraeitri til að ná hámarksuppskeru. Þetta á ekkert skylt við raunverulega hagkvæmni fyrir þjóðarbúið. Ríkið greiðir til dæmis nú einn dollar í styrk á hveija skeppu af maís, hvort sem markaður er fyrir afurðina eða ekki. Væru styrkimir skertir, segja Erlendtíðindi Magnús Torfi Ólafsson skýrsluhöfundar, yrði ekki lengur hægt að gera svona út á ríkissjóð, framleiðsla og eftirspurn leituöu jafnvægis, sem yrði til þess að af- uröaverð til meðalbónda myndi hækka og afkoma batna almennt í bandarískum landbúnaði. Það yrði svo bændum hvati að taka upp þró- aða, lífræna ræktunarhætti. Ríkiö myndi spara sér styrkja- greiðslur, sem þetta árið nema 13,9 milljörðum dollara. Áhrif á matar- verð til neytenda yrðu ekki stór- vægileg hvað maísinn snertir því hann kemur að jafnaöi inn í vöru- verðiö sem lítið brot af kostnaði í framleiðslu unninna afurða. Svo bregður nú við að landbúnað- arráðuneyti Bandaríkjanna, sem fram til þessa hefur htið ræktun með lífrænum aðferðum hornauga, tekur fagnaði skýrslunni frá Bún- aðarmálaráði Vísindaakademí- unnar. Aöstoðarráðherrann sem fer með mál rannsókna og fræðslu í landbúnaði, dr. Charles Hess, seg- ir skýrsluna koma á réttum tíma, þegar almenningur lætur sig miklu varöa að matvæh séu laus viö skað- leg efni og vatn hreint. Hún verði notuð við nýja stefnumótun. Á þingi var plagginu sömuleiðis vel tekið. Framundan er á Banda- ríkjaþingi undirbúningur nýrrar stefnumótunar í landbúnaðarmál- um. Þar munu mjög koma við sögu vaxandi áhyggjur almennings af umhverfisspjöllum af völdum tæknivædds landbúnaðar, tor- tryggni í garð aðskotaefna í mat- vælum og óánægja með styrkja- austur úr ríkissjóði, aðallega í vasa eigenda fyrirtækja í stórrekstri. Afurðir hjarða og uppskera af flatareiningu þurfa alls ekki aö réna við lífræna ræktunarhætti og þess eru ýmis dæmi að afrakstur búa hafi aukist viö breytinguna, segir í skýrslu Búnaðarmálaráðs- ins. Breiöist þessir breyttu búskap- arhættir út hljóti af að spretta bætt- ur hagur bænda almennt og veru- legur ávinningur í umhverfisvernd þjóðinni ahri til handa. Náttúrlega búskaparstefnan mið- ar að því í senn að halda tilkostn- aði búanna niðri, forðast náttúru- níðslu og stuðla að sem heilnæm- ustu viðurværi manna. Markmið- unum er fyrst og fremst náð með því að útrýma úr búrekstrinum notkun eiturefna og lyíja eða að minnsta kosti halda henni í algeru lágmarki. Góður árangur hefur náðst í að halda niðri illgresi, meindýrum og jurtasjúkdómum með víxlræktun og hún stuðlar jafnframt að því að næringarefni haldist og myndist í jarðveginum með náttúrlegum hætti. Þá þykir það kostur við nátt- úrlega'búskaparstefnu aö hún ýtir undir blandaðan búskap, akur- yrkju og kvikfiárrækt saman, en slíkt fer betur með landið en ein- hæfur búskapur. Tæknivæddur stórrekstur í land- búnaði hófst í Bandaríkjunum og nýtur enn forgangs um fyrir- greiðslu stjórnvalda. Það telst því til tíðinda þegar rannsóknarmenn kveða upp úr um að rétt muni vera að söðla um í búháttum og hljóta góðar undirtektir í ríkisstjórn og á þingi. En vandinn, sem af stórrekstrin- um sprettur, er líka orðinn öllum ljós sem sjá vilja. í þurrkum er landið á sléttunum miklu ber- skjaldað fyrir uppblæstri, jarð- vatnsborð lækkar óðfluga þar sem ræktun krefst vökvunar úr bor- holum, ár og vötn mengast af af- rennshsvatni sem ber með sér leif- ar efnasambanda tilbúins áburðar og skordýraeiturs. Sama er uppi á teningnum austan Atlantshafs. Mengunin, sem nú veldur usla í grunnum innhöfum eins og Eystrasalti, Kattegat og Skagerrak, er að stórum hluta rak- in til aðrennslis áburðar- og eitur- efna frá landbúnaðarhéruðunum sem að þessum hafsvæðum liggja. Ástandið er þegar farið að setja svip sinn á stjórnmálabaráttuna. í dönskum stjórnmálum er eitt svæsnasta deilumálið hversu ört skuli gera bændum að draga úr efnamengun frá búskapnum og hve mikinn hluta kostnaðarins þeir skuli bera sjálfir. í Hollandi sner- ust nýafstaðnar kosningar einkum um það hversu rösklega skuh geng- ið tU verks við að hefta umhverf- ismengun af öllu mannlegu um- stangi og hvernig kostnaður skuli koma niður. Verst kom út úr kosn- ingunum sá flokkur sem fehdi frá- farandi stjórn, af því hann sá of- sjónum yfir fyrirhuguðum fiárút- látum til mengunarvarna.

x

Dagblaðið Vísir - DV

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.