Dagblaðið Vísir - DV - 18.11.1991, Page 15

MÁNUDAGUR 18. NÓVEMBER 1991.
15
Koma þráhyggjumenn
óorði á Háskólann?
Þórólfur Matthíasson hagfræðingur og Þorvaldur Gylfason prófessor. -
....mega vissulega hafa stjórnmálaskoðanir sinar I friði. En þeir eiga
ekki að villa á sér heimildir,“ segir m.a. í grein Hannesar.
Viðskipta- og hagfræðideild Há-
skóla íslands hélt fyrir skömmu há-
tiðlegt fimmtíu ára afmæli sitt.
Margir ágætir menn hafa síðustu ár
komið til Uðs við deildina. Dr. Ragn-
ar Ámason, prófessor í fiskihag-
fræði, hefur til dæmis skrifað nokkr-
ar prýðiiegar ritgerðir á ensku og
íslensku, þar sem fram kemur glögg-
ur skilningur á vanda fiskveiða. ,
í stað hins harðskeytta sósíalista,
sem ég kynntist á háskólaárum
okkar, er nú greinilega kominn al-
vörugefmn, íhugull vísindamaður.
Dr. Þráinn Eggertsson prófessor
birti nýlega fróðlega bók á ensku
um svonefnda stofnanahagfræði,
og hafa ýmsir erlendir fræðimenn
lokið lofsorði á hana í mín eyru,
þar á meðal prófessor Ingemar
Stáhl í Lundi, einn þekktasti hag-
fræðingur Svía.
Raungengislækkun ekki
nauðsynleg afleiðing
kvótakerfisins
Því miður hafa tveir aðrir úr hópi
yngri kennara deildarinnar vakið
á sér athygli síðustu mánuði fyrir
blygðunarlaust lýðskmm og beina
misnotkun hagfræðilegs kenni-
valds síns. Þórólfur Matthíasson
fullyrti til dæmis á Iðnþingi fyrir
skömmu, að núverandi kvótakerfi
myndi leiða til lækkunar raun-
gengis íslensku krónunnar. Slík
raungengislækkun myndi fela í sér
kjaraskerðingu, sem bæta þyrfti
almenningi upp með því að leggja
auðlindaskatt á sjávarútveg.
Þetta er í meira lagi hæpið: Þótt
ekkert sé' unnt að fullyrða með
vissu um framtíðarþróun raun-
gengis, þá er hækkun þess mun lík-
legri en lækkun, þar eð afkoma
sjávarútvegs mun væntanlega
KjaUaiinn
Hannes Hólmsteinn
Gissurarson
lektor í stjórnmálafræði
batna við áframhaldandi kvóta-
kerfi og hagræðingu. Ef svo ólík-
lega fer, að raungengi lækki, þá
má gera ráð fyrir, að skattgreiðslur
frá sjávarútvegi, kaup útgerðarfyr-
irtækja á vöru og þjónustu og
neysla og fjárfesting hluthafa bæti
upp kjaraskerðingu af völdum
raungengislækkunar.
Auðlindaskattur ekki for-
senda fastgengisstefnu
Þá hélt Þorvaldur Gylfason því
fram í löngu sjónvarpsviðtah á dög-
imum, að auðlindaskattur væri
forsenda fastgengisstefnu, og virt-
ist styðjast við svipaða greiningu
og Þórólfur. Þorvaldur er sem
kunnugt er ötull stuðningsmaður
auðlindaskatts, þótt hann kjósi að
kalla hann aflagjald eða veiðileyfa-
gjald. Honum er auðvitað frjálst að
hafa þá skoðun. En hann á ekki að
nota röng hagfræðileg rök fyrir
slíkum skatti. Vitaskuld er auð-
lindaskattur ekki forsenda fast-
gengisstefnu. Engin hagfræðileg
rök hníga að auðlindaskatti.
Eins og dr. Jónas H. Haralz benti
á í erindi á afmælishátíð Viðskipta-
og hagfræðideildar, leysir núver-
andi kvótakerfi hinn hagfræöilega
vanda í sjávarútvegi, sem var, að
aðgangur að fiskimiðum var til
skamms tima ókeypis og nýting
miðanna því óhagkvæm. Krafan
um auðlindaskatt er ekkert annað
en krafa um breytta tekjuskiptingu
- krafa um, að fé sé tekið frá sjávar-
útveginum og fært til ríkissjóðs.
Tilfundin rök
Rök Þorvaldar og Þórólfs eru til-
fundin. Þeir geta ekki verið andvíg-
ir núverandi kvótakerfi, vegna
þess að það sé óhagkvæmt. Þeir
hljóta að hafna því, vegna þess að
þeir sætta sig ekki við þá tekju-
skiptingu, sem af því hlýst: Þeir eru
bersýnilega andvígir því, að nokk-
ur þúsund útgerðaraðilar („sæ-
greifar" eins og Þórólfur kallar þá)
ráðstafi arði af fiskveiðum í stað
tímabundins þingmeirihluta ein-
hverra atvinnustjórnmálamanna.
Þeir Þorvaldur og Þórólfur geta
með öðrum orðum ekki' verið á
móti kvótakerfinu sem hagfræð-
ingar. Þeir geta aðeins verið and-
vígir því af stjórnmálaástæðum, til
dæmis ef þeir trúa því, að fjármun-
ir séu betur komnir í höndum at-
vinnustjórnmálamanna en hlut-
hafa í útgerðarfyrirtækjum.
Stjórnmálaskoðanir í bún-
ingi hagfræðikenninga
Af hóflausum áróðri þeirra Þor-
valdar Gylfasonar og Þórólfs Matt-
híassonar síðustu mánuði má ráða,
að þeir séu haldnir einhvers konar
þráhyggju. Þetta er alþekkt í heimi
vísindanna: Menn taka skoðun inn
á sig og geta ekki viðurkennt, að
hún hafi reynst röng. En þessir
tveir þráhyggjumenn hafa haft svo
hátt, að margir aðrir hafa tengt
skoðun þeirra nafni Háskóla ís-
lands.
Með slíku áframhaldi er því mið-
ur hætt við, að þeir komi óorði á
Háskólann. Þeir Þorvaldur og Þór-
ólfur mega vissulega hafa stjórn-
málaskoðanir sínar í friði. En þeir
eiga ekki að villa á sér heimildir.
Hvers vegna koma þeir ekki til
dyra eins og þeir eru klæddir í stað
þess að reyna að fela sig í búningi
hagfræðinga? Hvaða grímudans-
leikur er þetta?
Hannes Hólmsteinn Gissurarson
„Krafan um auðlindaskatt er ekkert
annað en krafa um breytta tekjuskipt-
ingu - krafa um, að fé sé tekið frá sjáv-
arútveginum og fært til ríkissjóðs.“
„Umhverfismál“ dul-
nef ni fyrir mengun?
„Umhverfisvandamál af völdum ferðafólks eru náttúruspjöll og meng-
un,“ segir Ingólfur m.a. í grein sinni.
í Ríkisútvarpinu sl. haust var
talað um gífurleg „umhverfis-
vandamál í Eystrasalti" sem yllu
hinum nýfijálsu löndum fyrir
botni Eystrasalts erfiðleikum.
Af hverju var ekki talað um
mengun eða ofveiði?
Af hverju er það sem áður hétu
mengun, náttúruspjöll, slæm um-
gengni, ofveiði eða gróðureyðing
nú köUuð „umhverfisvandamál"?
Dulnefni og stofnanamál
í stofnanapóUtík Vesturlanda er
rík tilhneiging til að fela póUtískt
og félagslegt eðh vandamála. Ein
af aðferðum póUtíkusa og embætt-
ismanna í ráðuneytum og öðrum
stofnunum við að sölsa undir sig
völd er sú að búa tíl torskUið tungu-
tak. Stórfyrirtæki og stjómvöld
koma sér upp svikamyUu af lögum
og reglugerðum, undanþágum og
fyrirvömm. Fleiri og fleiri svið
mannlífs og þjóðmála eru herleidd
í hendur „sérfræðinga".
Nýjasta afbrigðið af stofnanamál-
lýsku snertir umhverfi og náttúru-
vemd. „Umhverfisvandamálasér-
fræðingar" (á ensku er þetta fólk
kaUað „ecocrats") era að koma sér
upp sérstöku tungutaki. Orðið
„umhyerfisvandamál“ er lykUorð
og það nær yfir mörg hugtök sem
við þekkjum úr orðræðu og fréttum
undanfarinna áratuga.
Umhverfisvandamál í fiskveið-
um hét áður ofveiði.
KjaUaiiiui
Ingólfur Á.
Jóhannesson
uppeldisfræðingur
og landvörður
Umhverfisvandamál af völdum
virkjana og raflína hétu áður nátt-
úruspjöU. Stundum heyrist einnig
orðið „sjónmengun" um ósmekk-
lega reist mannvirki.
Umhverfisvandamál á vinnu-
stöðum eru t.d. loftmengun og há-
vaði. Þannig mun ekki stafa meng-
im af nýju álveri, heldur „hlutfaUs-
lega minna umhverfisvandamál“
heldur en af gamla álverinu. Þetta
þýðir að mengunin er minni miðað
við stærð en meiri í heUdina.
Umhverfisvandamál af völdum
bíla eru mörg: mengun, ofmergð,
hávaði. Félagsleg vandamál af
völdum bíla em að sjálfsögðu ekki
með í myndinni í hinu langa sam-
setta orði. Ætli þyrfti ekki „um-
hverfis- og félagsvandamáT? Ein-
hvern veginn fengi maður miklu
minna samviskubit af afleiðingum
slíks orðs heldur en því að vita að
maður spúði eitri, hefði hátt og
eyddi peningum í bensín.
Umhverfisvandamál af völdum
sauðfjár og hrossa voru ofbeit og
uppblástur áður en bændaleiðtogar
lærðu dulmáUð.
Umhverfisvandamál af völdum
ferðafólks era náttúraspjöU og
mengun.
„Flókin umhverfismál“
En rúsínan í pylsuenda umhverf-
isvandamála er fengin úr riti frá
Orkustofnun' (Ársfundur Orku-
stofnunar 1991) þar sem tveir sér-
fræðingar stofnunarinnar lýsa því,
með peningaglampa stafandi af
prentsvertunni, að við Hvítá í Ár-
nessýslu séu umhverfismálin flók-
in. Orðrétt segir: „í Hvítá í Árnes-
sýslu eru umhverfismál flókin, líkt
og við jökulárnar á NA-landi; GuU-
foss, Hvítárnes og Brúarhlöð."
Hvað merkir þetta á alþýðumáU?
Að Hvítá sé ekki hægt að virkja án
þess að eyðUeggja Gullfoss, Brúar-
hlöð eða Hvítárnes. TUvísunin tU
jökulánna á NA-landi merkir að
virkjun myndi eyðileggja Dettifoss,
nágrenni Snæfells og fleiri náttúru-
perlur.
Umhverfi í tísku
Nú keppast aUir við að vera „um-
hverfisvænir umhverfissinnar" og
umhverfast ef efast er um það.
Það «r auðveldara að vera „um-
hverfissinni“ en baráttumaður fyr-
ir bættum almenningssamgöngum
og baráttukona gegn Fljótsdals-
virkjun. Ef það að vera umhverfis-
vænn felur einkum í sér að henda
ekki rusU svo að aðrir sjái og e.t.v.
að nota endurunninn pappír en
halda samt áfram að sóa og sukka,
þá er ósköp lítið fengiö með því.
Vissulega táknar orðið umhverfi
víðtækara svið en orðið náttúra.
Þannig nær það til borgarumhverf-
is og menningar- og félagslegs um-
hverfis engu síður en þess sem til-
heyrir óspiUtri náttúru. Orðið er
til þess faUið að átta sig á því að
gömul hús, skynsamlegt gatnakerfi
og almenningssamgöngur eru mik-
Uvæg, engu síður en friðun nátt-
úraperla og verndun gróðurlendis.
Aftur á móti er orðskrípið „um-
hverfisvandamál" notað til að fela
það sem raunverulega er á seyði:
mengun, uppblástur, ofveiði, of-
fjölgun ferðafólks, hávaða. Um-
hverfisvandamál eiga heima í
ráðuneytum og stofnunum þar sem
„sérfræðingar" sjá rnn að flækja
þau og fela. Mengun, uppblástur,
ofveiði, ferðafólk og hávaði eru mál
sem upplýstur almenningur, sem>
ekki er leyndur upplýsingum, gæti
tekið upp á að skipta sér af. Von-
andi verður hlutskipti hins nýja
umhverfisráðuneytis á íslandi ekki
að flækja mál og fela.
Ingólfur Á. Jóhannesson.
„Ein af aöferöum pólitíkusa og embætt-
ismanna 1 ráðuneytum og öörum stofn-
unum við að sölsa undir sig völd er sú
að búa til torskilið tungutak.“