Dagur - 30.11.1984, Qupperneq 8

8 - DAGUR - 30. nóvember 1984
Já, Jón G. Sólnes
kom mér óneitanlega
á óvart. Fyrir hafði ég
þó raunar litla hug-
mynd um hvers konar
maður hann vœri, en
blöðin höfðu gefið mér
þá mynd af honum,
sem flestir hafa sem
ekki þekkja manninn,
að hann sé hryssings-
legur karl og frekju-
dallur, sem hann er að
vissu leyti. En hann er
bara skemmtilega
frekur. Eftir að hafa
kynnst honum sé ég
persónu Jóns Sólnes í
allt öðru Ijósi. Hann er
hlýr maður, góður
maður og skemmti-
legur.
Þetta sagði Halldór Halldórsson í
samtali við Dag, en nú er að koma út
bók hans um Jón G. Sólnes, sem
heitir einfaldlega „Jón G. Sólnes".
Halldór var spurður hvernig vinnan
hefði gengið fyrir sig við bókina.
„Ég byrjaði að vinna hana með
hægð samhiiða störfum á íslendingi í
vor, á meðan ég var að kynna mér
viðfangsefnið. Síðan hætti ég hjá
blaðinu og helgaði mig þessu verk-
efni. Ég gerði þannig samning við út-
gáfuna, að ég gæti haft þetta að aðal-
starfi í fjóra mánuði. Síðan var bara
sett í fjórða gír.
Við Jón hittumst reglulega í sumar
og ég tók upp 40-50 klukkutíma á
segulband. Þar að auki hafði ég að-
gang að bréfum, dagbókum og ýms-
um öðrum gögnum úr hans fórum,
en auk þess kíkti ég á ýmislegt efni
uppi á Amtsbókasafni. Samtölin fóru
ýmist fram heima hjá Jóni, í Lands-
bankahúsinu, heima hjá mér í Hafn-
arstrætinu, en flest þeirra þó í bíln-
um hans við akstur um Éyjafjörð.
Við þóttum svolítið kyndugir þegar
við ókurn um á Akureyri, eða hvar
við vorum, því það hékk alltaf
míkrafónn úr speglinum beint fyrir
framan Jón. En honum þótti þetta
best, að tala í bíi.“
- Hlaupið þið heilt yfir hans lífs-
hlaup?
„Við getum kallað þetta persónu-
sögu Jóns. Þetta er ekki bók þar sem
reynt er að draga fram þjóðlífsþætti
á hverjum tíma. Það er ekki gengið
þannig að verkinu. Pað er sagt frá
með Jóns áherslum, hann er viðmæl-
andinn og ræður því ferðinni.
t>að er farið hratt yfir sögu framan
af ævi Jóns og það er ekki fyrr en
hann kemur inn á Alþingi 1974, sem
hann verður þessi landsfrægi maður.
Par sat hann í 5 ár og þau ár eru
plássfrekust í bókinni. Þar er skotið
á báða bóga og Jón lætur ýmislegt
vaða,“ sagði Halldór.
Útgerðarœvintýrið
Halldór gaf okkur góðfúslega leyfi til
að birta kafla úr bókinni sem hér fara
á eftir. Fyrst segir Jón frá útgerðar-
ævintýri sínu með „drulludallinn
Njörð“.
„Eins og vikið verður að síðar,
fékk Jón G. Sólnes m.a. útrás fyrir
starfsorku sína og athafnaþrá með
því að taka virkan þátt í bæjarpólit-
íkinni og síðar sem alþingismaður.
En langaði hann aldrei til að prófa
eitthvað annað í stað þess að vinna
lon og don á sama stað alla ævina?
- Jú, auðvitað hafði maður metn-
að til annarra hluta, en þetta starf í
bankanum veitti svo mikið öryggi.
Launin voru heldur betri en gekk og
gerðist, þótt það breyttist til hins
verra eftir seinni heimsstyrjöldina.
Og svo hafði maður ekki menntun til
að fara út í eitthvað annað eða þá að
kjarkinn hefur brostið. En ég var að
minnsta kosti í eftirsóttri stöðu.
En það er ekki þar með sagt, að ég
hafi ekki reynt fyrir mér á öðrum
sviðum. Ég fór út í bölvað, djöfuls
útgerðarbrask, sem endaði með
skelfingu og voðalegum skuldum.
Við vorum þrír, sem stóðum í
þessari útgerð, og ætlunin var að ég
væri það sem heitir „sleeping
partner" óvirkur hluthafi. En þessir
tveir félagar mínir, annar var vél-
smiður en hinn vélstjóri, gáfust upp
og ég sat uppi með drullu helvítis
skítadallinn og öll útgerðin í bölvaðri
vitleysu.
Þessa félaga mína langaði til að
eignast skip og ég asnaðist til þess að
vera með. Ætlunin var alltaf að ég
væri svona meira á bak við tjöldin og
kæmi ekki of mikið fram sjálfur.
Skipið, sem við keyptum hét
Njörður og var gamall hvalveiðibát-
ur. Hann var elsta skipið í flotanum.
Ég fékk hrollkennda tilfinningu, þeg-
ar ég sá dallrassgatið koma inn
fjörðinn, hundgamalt og illa til
haldið. Það voru erfiðir tímar þá en
annars er ég ekkert frá því að ég
hefði getað orðið góður útgerðar-
maður.
Útgerðin stóð í 4 ár, í kringum
miðja öldina og gekk bókstaflega
ekki neitt. Það lá við að maður hróp-
aði húrra ef þeir fengu svo sem eina
bröndu. En það hallaði sífellt undan
fæti og á endanum var það ég sem sat
uppi með allar skuldirnar. Það var
ömurlegt tímabil í minni ævi. Ég var
með hátt á fjórða þúsund krónur á
bakinu og ég var feginn þegar ég gat
loksins selt dallinn. Ég var mörg ár
að borga niður þessa skuld.
Og það var ekki til að bæta ástand-
ið fyrir mann, að vera starfsmaður í
banka og þurfa að krefja menn um
greiðslu á skuldum og geta svo sjálf-
ur ekki staðið við sínar skuldbinding-
ar. Hvernig heldur þú að það hafi
verið?
Auðvitað fór ég út í þetta útgerð-
arbrask til að græða á því en það
bara mistókst. Eg fór ekki út í þetta
til að hjálpa öðrum!
I þessu útgerðarbraski mínu reynd-
ist Kveldúlfur á Hjalteyri bjargvætt-
ur. Vegna starfa minna í bankanum
hafði maður haft mjög mikil sam-
skipti við þá á Hjalteyri og ég var þar
kunnugur öllum hlutum. Forstjóri
Kveldúlfs á Hjalteyri var Vésteinn
heitinn Guðmundsson, verkfræðing-
ur, síðar forstjóri Kísiliðjunnar í
Mývatnssveit. Hann var mikill vinur
minn og hljóp vel undir bagga þegar
ég átti í mestu erfiðleikum. Og
mikið á maður nú margar og góðar
endurminningar um ferðirnar út á
Hjalteyri og þar ríkti mjög
skemmtilegt andrúmsloft, þó stund-
um væri kannski nokkuð sukksamt.
Það sama get ég einnig sagt um
samskipti mín við Síldarverksmiðj-
una á Dagverðareyri. Þar stjórnaði
norskur maður að nafni J. Indbjör,
ágætis karl, sem var mikill heimil-
isvinur hjá okkur. Fyrir utan að vera
endurskoðandi fyrirtækisins, þá voru
þeir viðskiptamenn bankans og ég
hafði því mikið með þá að gera og
þær voru ófáar ferðirnar sem maður
þurfti að fara nærri því á hvaða tíma
sólarhringsins sem var til þess að
ganga frá útflutningsskjölum vegna
afurðanna, því ábyrgðirnar voru hjá
okkur í bankanum og við urðum að
sjá um að koma skjölunum til hlutað-
eigandi erlends banka með skipinu
sem flutti afurðirnar. Það má nærri
geta hvort ekki hafa runnið ofan í
mann einn eða fleiri snapsar hjá hlut-
aðeigendum þegar gengið hafði verið
frá formsatriðum og þá var ekkert
tekið tillit til þess um hvaða tíma sól-
arhringsins var að ræða. En þetta var
allt einhvern veginn mjög skemmti-
legt og spennandi.
En það er vegna reynslu minnar af
Nirði, sem ég er mjög harður á því
að menn sem eru í þessu skuli standa
eða falla með sinni útgerð. Ef hún
gengur ekki eiga þeir bara að rúlla.
Þegar ég var í þessu lágu ekki ríkis-
stjórnarpeningar í sjóðum til að
bjarga vonlausri útgerð.
Ef ég hefði bara haft betra skip þá
veit ég andskotann ekki, nema ég
hefði farið út í þetta í alvöru.Ég
er nefnilega fæddur fjárhættuspilari,
alveg óskaplegur.“
Næst grípum við niður í kaflann
Úr bæjarstjórn á Alþingi.
Geir lyppaðist eilíflega
niður 1974-1978
„Ég kaus Þorstein Pálsson sem for-
mann vegna þess að ég hef trú á
honum, hann skortir að vísu reynslu
en hann á eftir að verða góður skip-
stjóri. Ég þori að ganga svo langt að
segja að hann hafi viljaþrek og festu
eins og Bjarni Benediktsson hafði.
Ég er alinn upp á sjómannsheimili
og þekki dálítið til á sjó og ég líki
gjarnan sterkum formanni flokks við
góðan skipstjóra. Maður getur haft
gott skip, góð veiðarfæri og góða
áhöfn en þú fiskar ekkert nema þú
hafir góðan skipstjóra. Stefnuskráin
er veiðarfærin, áhöfnin er kjósend-
urnir og skipið er flokkurinn. Það
sem hefur háð Sjálfstæðisflokknum
síðan Bjarni Benediktsson dó er
skipstjóraleysi. Ég held að áhöfnin
sé enn góð, veiðarfærin góð og skipið
gott - og nú held ég að við séum bún-
ir að fá góðan skipstjóra. Að vísu
verður það að koma fram að ég
viðurkenni að þingflokkurinn er af-
skaplega sundurlaus, sennilega veik-
asti hlekkurinn í flokknum. í sjálfu
sér kenni ég ekki Geir um það en
svona var þetta nú ekki þegar Bjarni
hélt um stjórnvölinn. Geir leit aldrei
á sig sem skipstjóra, hann hafði ekki
skaplyndi til þess. Hann var manna-
sættir og ég held að það hafi strítt á
móti eðli hans að taka af skarið. Þeg-
ar við vorum að ræða þetta við hann
sögðum við að við vildum mann sem
segði „laggá“. Þetta hefur kannski
verið vanmáttarkennd hjá honum ég
veit það ekki.
Hef mikla trú á
Þorsteini Pálssyni
Ég hef miklu meiri trú á því að
Þorsteinn Pálsson sé þess konar mað-
ur að hann vilji ráða og sá sem hefur
ekki í sér viljann til að ráða hann
ræður náttúrlega engu. Núna er hann
búinn að fá aðstöðu til þess. En við
megum ekki gleyma því að hann
kemur inn á ákaflega erfiðum tíma-
mótum, það er mjög mikið af
mönnum sem eru rótgrónir í flokkn-
um og það getur tekið hann tíma að
breyta málum þannig að þau verði
honum algjörlega í hag. Ég álít það
ekkert ofreiknað að gera ráð fyrir
því að það geti orðið 6-8 ára þreng-
ingar í Sjálfstæðisflokknum. Það get-
ur vel orðið svo. Það ræðst ekki endi-
lega af því hvort hann verður ráð-
herra strax en ég held að það megi
ekki dragast lengi. Þessi skoðun mín
helgast af því að framundan séu erf-
iðir tímar. í þessu stjórnarsamstarfi
hefur verið gerð tilraun eða hvað við
eigum að kalla það og því verður
ekki neitað að hingað til hefur bar-
áttan við verðbólguna nær eingöngu
verið gerð á kostnað launafólks og því
verður ekki haldið áfram óbreyttu
miklu lengur.
En svo við höldum áfram með
leiðtogamál Sjálfstæðisflokksins þá
var ég mikill stuðningsmaður Þor-
steins Pálssonar þegar ég kom á
þennan landsfund í fyrra. Ég vann
eins og ég gat fyrir hann bæði þar og
fyrir norðan þótt hann hafi í eina tíð
verið að skamma mig, eða hans blað
Vísir, fyrir Kröflu, þá skiptir það
engu máli. Mér fannst að flokkurinn
þyrfti á nýju andliti að halda og ég
hafði trú á þessum manni, miklu
meiri trú á honum en Friðrik Soph-
ussyni. Reyndar kynntist ég Friðrik
ekki mikið og það getur svo sem ver-
ið að ég hafi vanmetið hann en ein-
hvern veginn fellur hann ekki alveg í
kramið hjá mér.
Annars langar mig til að rifja það upp
hér fyrst við erum að tala um forystu-
mál í Sjálfstæðisflokknum að ein-
hvern tímann lét ég það flakka í
blaðaviðtali að ég teldi Sverri Her-
mannsson álitlegastan sem næsta
formann flokksins. Það féll víst ekki
alls staðar í jafn góðan jarðveg. Þetta
var sagt á þeim tíma þegar formanns-
málin voru ekki almennilega komin
á rekspöl og ég var nú hálft í hvoru
að stríða mönnum án þess þó að ég
teldi ekki Sverri fullfæran í sætið.
j
- En hann er hlýr
Halldórsson un