Þjóðviljinn - 21.05.1974, Blaðsíða 12

Þjóðviljinn - 21.05.1974, Blaðsíða 12
12 SÍÐA — ÞJÓÐVILJINN Þriðjudagur 21. mal 1974. Noregur og Sovétríkin hafa komið sér saman um aö byggja f lugvöll við Hotelnesset á Svalbarða. Þessi tíðindi hafa enn beint athygli að sérstöðu þessa stóra eyjaklasa lengst norður í fshafi, sem annars er ekki oft á dagskrá nema í veður- fregnum. í fyrsta sinn verða f lugsamgöngur allan ársins hring við Svalbarða og má vera að nú sé að hefjast mjög ævintýraleg þróun þar. I grein eftir frétta- ritara Information í Oslo segir m.a. að Norðmenn hefðu fyrir löngu verið búnir að koma sér upp þessum flugvelli, ef að Sovétmenn hefðu ekki unnið gegn því, vegna þess að þeir voru hræddir um að slík flugstöð yrði notuð gegn þeim í hernaðarlegum tilgangi. (En eins og síðar er minnst á er skv. alþjóða- samningum bannað að nota Svalbarða í báau vígbúnaðar.) Nú hafa Sovétmenn hins vegar fallist á að vera með vegna þess að flugfélag þeirra, Aeroflot, hefur tryggt sér rétt til að hafa 5-6 starfsmenn á f lugvell- inum. Þar verður annars 13 manna norsk áhöf n og stjórn flugvallarins er í höndum Norðmanna. Flugvellinum er valinn staður með það fyrir augum að hann geti þjónað tveim helstu kola- bæjunum á Svalbarða, hinni norsku „höfuð- borg" Longyearbyen og sovétbænum Barentsburg sem er 40 km. frá. Flugmál. Nýi flugvöllurinn mun taka við farþegaflugvélum þegar næsta haust, en reglulegar áætlunarferðir SAS og Aeroflot hefjast þangað á næsta ári. Hingað til hefur stundum verið flogið til illa búinnar flug- brautar við Ny Alesund. Þar voru áður kolanámur, sem Norðmenn lögðu niður eftir að sprenging varð i þeim fyrir nlokkrum árum. En fyrst var flogið til Svalbarða árið 1935 er norsk sjóflugvél lenti þar á ísa- firði. Eins og kortið sýnir liggur stysta leiðin frá Reykjavfk tii Tokio utn Svalbarða. Og svo er um fleiri merkar leiðir. SVALBAROI Ný samgöngumiðstöð á norðurslóðum? Pólitík Ýmislegt kyndugt stórvelda- tafl hefur átt sér stað i sambandi við Svalbarða. Einn alvarlegastiatburðurinn gerðist árið 1960, þegar Rússar skutu niður bandariska njósnaflugvél yfir Barentshafi, sem hún var að „þefa af" mannvirkjum Sovétmanna á Kolaskaga. Þetta gerðist um sama leyti og banda- riskar herflugvélar höfðu sig mjög i frammi yfir Svalbarða og þar i kring og kváðust vera að leita að geimskoðunartæki sem hefði fallið þar niður á eyjarnar i fallhlif. Það fannst aldrei. Um miðjan mars fór Bratteli, forsætisráðherra Noregs, I opinbera heimsókn til Sovétrikjanna og ekkert er liklegra en þar hafi Sval- barða borið á góma. Fréttabréf APN benda til þess að Sovétmenn hafi taliðþessa heimsókn allmikilvæga, oger þar farið miklum lofs- orðum um sambúð rikjanna og samvinnu á ýmsum sviðum. Þess er m.a. getið að viðskipti rlkjanna hafi aukist um 23% á sl. ári. Þá var tii þess tekið að Brézjnéf ræddi sérstaklega við Bratteli. Myndin sýnir Kosigin forsætisráðherra heilsa Bratteli. Þegar Noregur fékk yfirráð yfir Svalbarða þann 14. ágúst 1925 og eyjaklasinn varð hluti af Noregi, skuldbundu Norðmenn sig til þess að koma i veg fyrir að eyjarnar, sem eru miðju vegu milli Noregs og Norður- póls yrðu notaðar i þágu hernaðar. Hins vegar eefur samningurin útlendingum sama rétt og Norðmönnum til að nýta jarðefni þar sem og til oliu sem þar kynni að finnast og til að reka þar visindalega starfsemi. Noregur gefur út leyfi til fimm ára i senn til rannsókna eða vinnslu, sem erlend fyrirt telja ómaksins verða. Eins og nu er málum háttað hafa út- lendingar yfirhöndina að þvi er varðar oliuleit. Þeir hafa leyfi til að leita á 7581 ferkm svæði, en norski hlutinn nemur 4347 ferkm. Oliuleitin Bandarisku oliufélögin Caltex og Texaco hafa yfir 3300 ferkm leitarsvæði. Sovétmenn, sem hafa rekið kolanám á Svalbarða siðan á þriðja áratugnum, fylgjast með þeirri leit af vax- andi áhuga, og koma óbðinir I heimsóknir á þyrlum til þeirra svæða, sem og leitarsvæða annarra erlendra fyrirtækja. Rússar og Norðmenn eru nú einir um kolanámið, sen er aðallega rekið frá bæjui.^m tveim, Longyearbyen og Barentsburg. Norska nýlendan telur um 1000 manns og hin sovéska 2000. Sambúðin er góð — með gagnkvæmum heim- sóknum, árlegum kappleikjum og hátiðahöldum. Nýi flugvöllurinn, oliuleitin og míkið af dýrmætum jarðefnum munu hafa i för með sér ótrú- lega mikla og öra þróun að þvi er margir spá. Svalbarði hefur og dregist inn i hernaðarlegt kapphlaup stór- veldanna á norðurslóðum. Þar i kring er leikvangur kjarnorku- knúinna kafbáta og ýmis kerfi eru i gangi sem eiga að fylgjast með eldflaugaferðum "• (t.d. BMEWS kerfi Natós, sem getur fylgst með eldflaugum langt inni á sovésku landi). i miöju heimsins? Til eru þeir yfirménn hjá SAS — t.d. Einar Sverre Pedersen — sem hafa mikinn hug á að gera Svalbarða að alþjóð- legri miðstöð fyrir flugumferð yfir heimskautalöndin. Mestur hluti verslunar- og iönaðarmiðstöðva heimsins á norðurhveli jarðar liggur á beltinu 25-50 gráður norðlegrar breiddar. 1 raun og veru er Ishafið innhaf, sagði Pedersen i erindi sem hann flutti 1961. Styðstu viðskiptaleiðir milli meginlanda liggja yfir eða undir ishafið. Sjá kortið. Svalbarði er i raun réttri mið- punktur heims i flugmálaskiln- ingi og gæti orðið að mikilli um- ferðamiðstöð á leiðinni yfir heimskautið. Styðsta leiðin frá Róm til Havæ liggur yfir Svalbarða, og jafnvel litlar einkaflugvélar geta farið þá leið i „smá- stökkum" um Svalbarða og Anchorage á Alaska. Svalbarða mætti opna fyrir alþjóðlegum tilrisma. (Byggt á Information) Alþjóðasamvinna um sovéskt jarögas MOSKVA (APN). Nú standa fyrir dyrum viðræður fulltrúa Sovét- rlkjanna, Bandarikjanna og Japan um samvinnu, sem þessar þjóðir ætla að hafa með sér við gasvinnslu á jarðgassvæðum i Norður-Siberiu. Búast má við, að samkomulag verði undirritað nú i vor. Viðræður um lánamálin eru hafnar að nýju i Moskvu. Fyrir nokkrum árum lögðu sovéskir sérfræðingar til, að lagðar yrðu pfpuleiðslur frá jarð- gassvæðunum i Jakútiu Ut að strönd Kyrrahafsins, sumpart með það fyrir augum að sjá austustu héruðum Sovétrikjanna fyrir ódýru eldsneyti, og sumpart með hugsanhugsanlegan út- flutning á fljótandi gasi til ýmissa landa. við Kyrrahaf i huga. Japönsk og bandarisk fyrirtæki sýndu' þessum áformum mikinn áhuga, en þetta er umfangsmikið verk og útheimtir miklar fjár- festingar. 1 Jákútiu er gifurlegur munur hita og kulda eftir árstiðum — frá 60 stiga frosti á vetrum uppi 40 stiga hita á sumrum. Þéttir skógar, fen og sifreri, sem sums staðar nær mjög djúpt i jörð niður, torvelda mjög allar fram- kvæmdir. Verkið, sem vinna á, er lagning 3.500 km langrar pipuleiðslu með 1220 mm viðum pipum. Eftir þessari leiðslu á að flytja gasið til Chabarovsk við Amúrbugðunaog þaðan til Nachodka. 1 þessari hafnarborg við Kyrrahaf yrði reist gasþéttistöð og tankskip mundu siðan flytja fljótandi gasið til viðskiptavina erlendis. Hugmyndin er, að japönsk og bandarisk fyrirtæki útvegi nauðsynlegan véla- og tækja- biinað og láni andvirði hans gegn tryggingu fyrir þvi, að lánið verði slðarmeir endurgreitt með jarð- gasi. Samkvæmt bráðabirgðaút- reikningum munu þessi lán, ef af þeim verður, nema um 3 miljörðum dollara.

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.