Þjóðviljinn - 19.01.1975, Blaðsíða 6

Þjóðviljinn - 19.01.1975, Blaðsíða 6
6 SÍÐA — ÞJÓÐVILJINN Sunnudagur 19. janúar 1975. SVAVAR GESTSSON Sósíalísk úrræði á dagskrá Vísitala er mælikvarði, notaður til þess að sýna breytingar til- tekínna þátta frá degi til dags. Visitala framfærslukostnaðar er gerð samkvæmt könnun á neyslu almennings á hinum ýmsu vöru- tegundum og notkun þjónustu hvers konar. Visitala framfærslu- kostnaðar er „breið" visitala, hún nær til nær allra neyslu- þáttanna. Hún er einnig umdeild. einkum hvort rétt sé að greiða hækkanir sem verða kunna á henni fjórum sinnum á ári hlut- fallslega, þannig að þeir sem hafi hæstulaunin fái flestar krónurnar i visitölubætur. Meo,,vísitölufjölskylda" er itt við eiíis konar meðalfjölskyldu, venjulega reykviska neyslufjöl- skyldu. Þessi fjölskylda er fjög- urra manna. Þegar vara hækkar áætlar Hagstofa fslands eftir föstum reglum hvaða áhrif einstök hækkun hefur á fram- færsluvisitöluna til hækkunar eða lækkunar. Þegar hægristjórnin tók við i sumar var visitala fram- færslukostnaðar talin vera 296,8 stig. NU er hún talin vera um 360 stig, hækkunin er 21% frá þvi að hægristjórnin tók við. En hvað sem liður reglum um visitöluna, útreikningi hennar og fullyrðingum stjórnmálamanna á vixl liggur sú meginstaðreynd fyrir — sem allur almenningur skilur af eigin raun — að kaup- máttur launa hefur dregist saman. Með kaupmáttur er átt við það vörumagn sem unnt er að kaupa fyrir greiðslu sem verka- maður fær fyrir að selja vinnuafl sitt i tiltekinn tima. Þegar vinstri stjórnin sat við völd batnaði kaupmáttur launa mjög verulega. Um það eru til tölur, en það vita menn einnig best með þvi að lita á eiginn hag siðustu árin i samanburði við það sem tíðkaðist á atvinnuleysis- og landflótta- árum viðreisnarflokkanna — og með samanburði við það sem nú er. En við minntumst á visitölu. Það gerðum við vegna þess að unnt er með þvi að nota einingar visitölunnar til viðmiðunar að sýna fram á það i beinhörðum tölum hvernig kaupmáttur launanna hefur skerst; aðeins með því að athuga fáeinar algengar vörutegundir. Algengustu neysluvörur almennings eru landbúnaðar- vörurnar. Þær hafa hækkað mjög verulega á siðustu mánuðum. Við tökum til athugunar verðlag á mjólk, smjöri, kartöflum og supukjóti. Þá tökum við til athugunar verðlag á nokkrum innfluttum vórutegundum: Sykri, sem hefur hækkað mest allra vara, kaffi, þar sem nokkur hækkun hefur átt sér stað siðustu mánuði og epli, sem hafa hækkað mjóg Htið. Siðan tökum við til athugunar verðlag á þjónustu opinbers aðila; athugum simann, rafmagnið og hitaveituna i Reykjavík. Og tókum loks bensfnið til þess að komast í örlitla beina snertingu við það sem sagt er upphaf allra hörm- unganna: Oliuhækkanirnar. Fjórar tegundir landbúnaðarvara í sumar þegar hægristjórnin tók við kostaði eitt kiló af súpu- kjöti 207,- kr., eitt kiló af kar- töflum 15,80, eitt kíló af smjöri 200,-, og einn lfter mjólkur i fernu 20,80. Þegar hægristjórnin kom i valdastólana var kaup eftir 5ta taxta Dagsbrúnar eftir eins árs vinnu 207,60 á timann. Nú er kaup eftir sama taxta með „láglauna- bótum" og kauphækkun 3% 1. desember alls kr. 234,10 á tímann. 1 ágiist dugði tlmakaupið til þess að kaupa eitt klló afsúpukjöti, eða 11,25 Htra af mjólk eða eitt kfló af smjörí eða 13 kfló af kartöflum. N\í dugar sama timakaup til að kaupa0,7kflóafsupukjöti, eða 7,1 litra af mjolk eða 0,5 kg af smjöri eða 5,6kgaf kartöflum. Þetta má Hka orða þannig að I ágúst hafi verkamaðurinn verið klukku- stund að vinna fyrir smjörkilóinu- nú er hann tvær klukkustundir að vinna fyrir sama vörumagni o.s.frv. Nú kostar kflóið af súpukjötinu nefnilega 329,-, liter mjólkur I fernu 33 kr., smjörkilóið 463 og kfló af kartöflum 41,80. Eplin , sykurinn, kaffið í visitölunni er gert ráð fyrir að fjölskyldan noti 50kiló af eplum á ári, 70,9 klló af sykri og 26 klló af kaffi. 50 kg epla kostuðu á verðlagi ágústmánaðar 7.850 kr. en kosta á verðlagi dagsins i dag 8.750,-, hafa hækkað um 900 kr. 1 sumar þegar hægri stjórnin tók við, kostaði einn Hter mjólkur I fernu kr. 20.80. Nú kostar sama magn kr. 33.00. Samkvæmt visitölu fram- færslukostnaðar er gert ráð fyrir aðfjögurra manna fjölskylda noti 30 kg af súpukjöti á ári. Þetta kjötmagn kostaði samkvæmt verðlaginu i ágúst 6.210,-, en kostar nú 13.890,-. Hækkun þessarar vöru er 7.680,-. 1 vlsitölugrundvellinum er gert ráð fyrir að visitölufjölskyldan noti 940 lítra mjólkur á ári. Samkvæmt verðlaginu 1. ágúst kostaði ársforði þessarar vöru- tegundar 19.552,- kr., — en sama magn kostar nú 31.020,-. Hækkunin á því mjólkurmagni, sem talið er að meðalf jölskyldan noti á ári, er I krónum talin 11.468,- Á sama hátt gerir vísitálan ráð fyrirað meöalfjölskyldan neyti 50 kflóa af kartöflum á ári. Þetta magn kostaði 790 kr. á vérðlaginu i ágúst, en kostar nú 2.090,-. Hækkun 1.300.-. 1 visitölunni er gert ráð fyrir að meðalfjöl- skyldan noti 22,72'kg. af smjöri á ári. Þetta visitölusmjör kostaði fjölskylduna 4.574 kr. á ári miðað við verðlagið i ágiist. Miðað við verðlagið I dag kostar ársforðinn 10.519,36. Hækkun 5.945,- kr. A móti þessum útreikningum getur rfkisstjórnin og málgögn hennar sagt að niðurgreiðslur hafi verið mjög háar þegar hún tók við. Það er rétt, — en megin- atriðið er þó að þessar hækkanir hafa ekki verið bættar i hærra kaupi nema að brotabroti. Það er sá útreikningur, sem alþýðu- heimilin spyrja um. Arsforði visitölufjölskyldunnar af strásykri kostaði 9.500 kr. á verð- lagi águstmánaðar — kostar nú 19.497,50. Hækkunin ein nemur 9.997,50. Kaffið ofan f vísitölufjöl- skylduna kostaði um stjórnar- skipti 9.724,- kostar hins vegar á verðlagi dagsins i dag 12.532,-. Hækkunin á blessuðu kaffinu: 2.808,-. Þessar vörur skulum við einnig taka til athugunar miðað við kaup verkamanns sem I eitt ár hefur unnið eftir 5ta taxta Dagsbrúnar. A einni klukkustund vann hann I sumar fyrir 1,5 kilóum af strásykri á tlmann eða fyrir 1,3 kílóum af eplum eða 0,6 kg af kaffi. Nú vinnur hann á klukkustund fyrir 0,8 kg af strásykri, 1,3 kg af eplum og 0,5 kg af kaffi. Samkvæmt framfærsluvlsi- tölunni ergert ráð fyrir að meðal- fjölskyldan borði hvorki meira né minna en 110,65 franskbrauð á ári, — 500 gramma brauð. Þetta þykja náttúrulækningamönnum vafalaust mikil tiðindi og ill. öll þessi brauð kostuðu miðað við verðlagið i ágúst 5.311,20 kr., en sama magn kostar nú 6.639,00 kr. Hækkunin nemur 1.327.80. Atta vörutegundir Við höfum nú skoðað átta vörutegundir og verðbreytingar á þeim. Við höfum til þess að vera sanngirnin uppmáluð eins og venjulega tekið vörutegundir sem hafa hækkað mjög lítið — epli og franskbrauð — vörutegundir sem hafa hækkað i meðallagi — kaffi — og svo innlendar landbiinaðar- vörutegundir. Miðað við það verðlag sem var I gildi I ágúst- mánuði kostaði ársforði þessara vörutegunda alls 65.511,20 kr. Satna vörumagn kostar nú 104.937.86 kr. Hækkunin á þessum vörutegu'ndum einum er 41.426.66 kr. Miðað við verðlagið og tima- kaupið i ágúst var verkamaður á 5ta taxta verkamannalauna um 316 klst. að vinna fyrir neyslu sinni af áðurnefndum átta vöru- flokkum. Samkvæmt verðlagi og kaupi I dag er sami verkamaftur um 448 klukkustundir að vinna fyrir þessu vörumagni; 132 klukkustundum lengur cii i sumar. Nu á vinnuvikan að vera 40 stundir, verkamaðurinn er 16 dögum og fjórum klukkustundum lengur að vinna fyrir sama vöru- magni: sem sagt nokkuð á fjórðu viku. Kaupið hans hefur frá 1. ágúst hækkað um 12,87%, en ársmagn ofantalinna vörutegunda handa fjölskyldu hans hefur hækkað i verði um 63,24%. Nú er kaup hans 234,10 á klukkustund, en þyrfti að vera 338,80 kr. á klukkustund ef það ætti að haida sama kaup- mætti gagnvart áðurgreindum vöruflokkum. Að sjálfsögðu skal tekið fram að þar er aðeins um mjög takmarkaðan vöruflokk að ræða, sem engu að siður segir mikla sögu um ástand verðlags- mála og kaupgjalds undir hægri-i stjórn. Hækkanir ríkisstjórnarinnar Gagnstætt því sem var á valda- tlma vinstristjórnarinnar er nú minnihluti hækkananna af erlendum toga spunninn. Þær hækkanir sem hafa átt sér stað frá þvi að núverandi rfkisstjórn tók við völdum eru flestar á ábyrgð ríkisstjórnarinnar, Vísitala framfærslukostnaðar var 296,8 stig 1. ágúst sl. Nú er talið að þessi sama visitala sé um 360 stig. Gerum þvi ráð fyrir þvi að hækkunin sé 63,2 stig. Það gerir liðlega 21%. Þessi hækkun f-vlsitölu skiptisti meginatriðum þannig eftir verðhækkunar- tilef num: Landbiinaðarvörur 19,8 stig, þar af 4 stig vegna minni niðurgreiðslna. Tóbak og áfengi 1,9 stig Póstur og simi 2,3 stig. Rafmagn, hitaveita, strætis- vagnar 6,5 stig Bensin 3,7 stig. Hér er um að ræða samtals 34,2 stig eða riflega helming þeirrar hækkunar, sem orðið hefur á framfærsluvlsitólunni frá 1. ágúst. Ber að geta þess að inni I þessum hækkunum, sem nefndar hafa verið, eru að sjálfsögðu einhver erlend verðhækkunartil- efni — en það hefur heldur ekki allt verið nefnt, sem rlkisstjórnin ber ábyrgð á til hækkana á öllu verðlagi. Skal þar fyrst framtalin géngislækkunin sem Hklega hefur I för með sér um 18 stiga hækkun f -visitölunnar og söluskatts- hækkunin um 2 prósentustig, sem hefur I fór með sér um 2,5 stiga hækkun f-vísitölunnar. Hefur þvi verið sýnt fram á að ekki minna en 50 stig af þeim liðlega 60 sem orðið hafa I hækkun f-vlsitölunnar skrifast einhliða á reikning rlkis- stjórnarinnar — hægristjórnar- innar. Samkvæmt vfsitölu fram- færslukostnaðar þarf vfsitölufjöl- skyldan, sem við töluðum um I upphafi, 870-880 þúsund króna árstekjur fyrir utan húsnæðis- kostnað. 1. ágúst þurfti sama fjölskylda 710-720 þúsund króna árstekjur til þess að greiða neyslu sina samkvæmt vlsitölunni. Hækkunin er 170 þúsund krónur á ári, sem visitölufjölskyldan þarf meira nú fyrir ársforða sinum en skv. verðlaginu 1. ágúst. Lægstu laun hafa hækkað — á ársgrund- velli —um 53.600 kr., en 80.000 kr. mánaðarlaun hafa hækkað miðað við heilt ár um 16.800 kr. 170 þús. kr. á ári greiðir visi- tölufjölskyldan — og þær eru taldar I tugum þúsunda — I gjald fyrir kosningasigur ihaldsins sl. vor. Sósíalísk úrræði Enda þótt það sé að sjálfsögðu viðurkennt að aðsteðjandi erlendur vandi er gifurlegur, ber ab hafa i huga jafnframt fyrst og fremst hvernig er unnt að mæta þessum vanda án þess að koma við hag þess fólks, sem hefur aðeins af almennum launatekjum að lifa. Lausnin á þeim vanda er vissulega engin önnur en sósfalisk úrræði — en verkalýðssamtökin og forusta þeirra mega heldur ekki skirrast við að krefjast þeirra áður en þau samþykkja skerðingu á kaupmætti launa þess fólks sem þarf að lifa af almennum verkalaunum. Til þessa hefur rikis. tjórn Islands hins vegar lejtast við að velta öllum vandanum yfir á launafólk og hún hefur raunar gert meira og gengið lengra: Hún hefur tekið meira af launafólki, miklu meira, en hinum aðsteðj- andi vanda nemur. Ríkisstjórn hægriflokkanna notar sér bein- linis verðbólguna og erlendu kreppuna i krafti fjölmiðla- aðstöðu og stéttaraðstöðu sinnar til þess að skerða hag launafólks og til þess að færa fjármagn frá launafólkinu til auðstéttanna og milliliðanna. Kakan minnkar er sagt, en skerðing margfrægrar köku er öll látin bitna á almenn- ingi. Þaðsýna dæmin hér á undan — það er öllum kunnugt. Hvað á að gera? Þegar batnandi viðskiptakjör hafa I bili hætt að færa þjóðar- búinu stórbætta afkomu ber að gera marghliða ráðstafanir. Þjóðviljinn telur að þær ráðstaf- anir sem beinllnis er frumskylda að efna til séu eftirfarandi: 1. Gera berýtarlega úttekt á öllu þjóðarbúinu, þar með talin eigna- og skuldakönnun. Verka- lýðshréyfingin og stjórnarand- staðan verða að hafa hönd i bagga með þessari könnun. Hún ætti ekki að taka nema fáeinar vikur. 2. Þegar niðurstöður hennar lægju fyrir ber að taka ákvörðun um það hvernig unnt er að koma I veg fyrir þá sóun sem á sér stað I þjóðfélaginu og vitað er um, og könnun myndi leiða I Ijós. Jafnframt er nauðsynlegt að bæta rekstrarhagkvæmni atvinnufyrirtækja, draga ber úr rekstrarkostnaði i versluninni innanlands, bæði smásölu- verslun og heildverslun. 1 grein sem birtist f blaðinu fyrir áramót um verslunina var sýnt fram á hve gífurlegt fjármagn — miljörðum saman — verslunin tekur til sln. Sérstak- lega ber að taka innflutnings- verslunina og skipulag hennar til athugunar. 3. Gera verður ráðstafanir til þess að efla enn islenska atvinnuvegi og þá sérstaklega iðnað innlendra hráefna land- búnaðar og sjávarútvegs, og að gæta þess við fjárfestingu að fylgt sé ftrustu hagkvæmni. Vissulega er Þjóðviljanum ljóst að sllkar ráðstafanir myndu mæta mótspyrnu af hálfu hægri- aflanna og fjármagnsaðila i þjóð- félaginu. En að sjálfsögðu mun verkalýðshreyfingin og forusta hennar engu að síður halda fram sllkum kröfum. Neiti ríkisstjórn auðstéttanna að verða viö þeim, er sjálfsagt að bjóða henni aflausn; launafólk getur mætavel stjórnað þjóðfélaginu i sina þágu.

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.