Þjóðviljinn - 19.01.1975, Blaðsíða 16

Þjóðviljinn - 19.01.1975, Blaðsíða 16
16 StÐA — ÞJÓÐVILJINN Sunnudagur 19. janúar 1975. cTWyndir úr sögu verkalýöshreyfingar og sósíalískra samtaka 1 bók sinni, „Vor i verum", lýsir Jón Rafnsson Borðeyrar- deilunni svokölluðu, vorið 1934, sem einni mestu félagslegu og stéttarlegu þroskaraun, sem leyst hafði verið til þess tima af islenskum verkalýð. bar var ekki barist um kaup og kjör þeirra sem mest stóðu i eldinum og urslitum réðu, heldur um samnings- og þarmeð tilverurétt fámenns nýstofnaðs verkalýðs- félags. Aðeins full samstaða og baráttueining gat leitt til sigurs. Á Borðeyri hafði verið stofnað Verkalýðs- og smábændafélag hrútfirðinga, en atvinnurekand- inn á staðnum, kaupfélagið eða stjórn þess þumbaðist við að semja, léði að visu loks máls á að greiða taxta félagsins, en féllst ekki á forgangsrétt félagsmanna til vinnu. Tilgangurinn var greinilega að brjóta félagið niður, sniðganga félagsmenn og neyða þannig smámsaman til upp- gjafar. 7. mai er es. Lagarfoss þannig afgreiddur á Borðeyri með verk- fallsbrjótum i banni verkalýðs- félagsins. Félagið skýtur máli sinu til Verkalýðssambands Norðurlands, sem lýsir skipið i nætur, er þar fyrir lögregla með aðstoðarliði sinu, og er það greinilega miklu fjölmennara en okkar lið. Andstæðingurinn hefur þarna á að skipa hálfu öðru hundraði manna, að okkur telst. Þarna eru ýmsir með hvita borða, sem eiga að tákna það, að viökomandi sé hér mættur sem aðstoðarlögreglumaður. Við nálgumst að norðan og höfum vörugeymsluhús á hægri hönd en sjóinn á vinstri hönd. Á vegi okkar verður allhátt götu- virki, sem liggur yfir þveran gangveginn, frá dyrum vöru- geymsluhússins, norðan megin, og út á bryggjubrún að sjó. Vigið er gert af oliutunnum og tjöru- köggum. Svipuð mannvirki hafa og verið hlaðin upp yfir leiðina niður á bryggjuna að sunnan og vestanverðu. Málstaðurinn skýrður Við þykjumst sjá, að i svip skortir okkur mannafla til að ráöast á hinn háa garð og þaðan af síður höfum við lið til að sækja ; samtimis á tvo garða. En við BORÐEYRARDEILAN afgreiðslubann i umdæmi sinu, þar sem Borðeyrarfélagið hafi náðfram réttisfnum. Einnig voru gerðar ráðstafanir til að Alþjóða- samband sjómanna og hafnar- verkamanna (ISH) legði afgreiðslubann á Lagarfoss erlendis ef með þyrfti. Naumur timi var til undir- biinings. A Siglufiröi var ekki reynt að brjóta bann verka- mannafélagsins, enda það tilbúið að hindra afgreiðslu. Siðdegis 10. mai lagðist Lagarfoss siðan að Torfunefsbryggju á Akureyri og var þá ekki timi til að ná til fólks með almennum fundi, en reynt að safna liði fyrir morgundaginn ef á þyrfti að halda. Jón Rafnsson hafði tekið sér far með skipinu frá Siglufirði og var með liði verka- manna i Verkalýðshúsinu. Hann segir svo frá: „Ekki er liðiö mikið nætur aðfaranóttþess 11. mai, þegar viö fáum lausafréttir af einhverjum viðbúnaði andstæöinganna. Siðar um nóttina komast vaktmenn okkar örugglega að þvi, að verið er að safna liöi I vörugeymsluhús Eimskipafélagsins við Torfu- nefsbryggju og buast eitthvað um á bryggjunni. Er nú farið að hugsa titútgöngu. úr Verkalýðshúsinu, en staldrað eitthvað við þvl lið okkar þykir helzt til fámennt enn. Og þegar við, milli 40-50 manns, komum á vettvang á fimmta timanum slð- notum timann, einn okkar I senn, til að ganga upp á varnargarðinn, sem að var komið, og virða fyrir okkur óvinaliðið. Þar kennir margra grasa. Þarna eru alþekktir „HeiI-Hitler"-drengir og fastir málaliðar atvinnurek- enda I vinnudeilum. En þarna eru Ifka ýmsir menn áður ókunnir að illu. Hér eru og komnir nokkrir sveitamenn úr nágrenninu. Við reynum að nota varnargarð andstæðinganna fyrir ræðustól og skýra tildrög deilunnar fyrir þeim, sem hingað eru komnir I þeirri trú, að þeir séu að sinna göfugu starfi, en snúum einnig máli okkar til verkamanna, sem komnir eru á vettvang vinnubúnir og reynum að leggja það niður fyrir þeim, hversu vansæmandi það sé fyrir heiöarlega verka- menn að vinna undir hvltliða- vernd, til þess eins að setja fótinn fyrir Hfskröfur fátækra stéttar- bræðra vestur á Borðeyri, sem eiga nú i harðræðum viö að fá viðurkenndan rétt sinn til að starfrækja eigið stéttarfélag. Bæjarfógetinn er þarna staddur. Hann litur vlst svo á, að mannvirkið noröan dyra skipaaf- greiðslunnar hafi ekki verið reist til ræðuhalda fyrir kommunista og aðra verkfallsboöendur og kallar nokkrum sinnum: „Þetta gengur ekki, takið manninn." En aðrir sunnangarðsmenn segja: „Lofum manninum að tala. Hér er málfrelsi. Látum hann vera I friði, á meðan hann gerir ekkert af sér" o.s.frv. Nokkrir kalla fram I og gera fyrirspurnir, til að setja út af laginu þann sem talar á tunnu- bingnum. Einn hrópar: „Við erum engir hvitliðar. Við erum hingað komnir fyrir verkamenn, sem vilja fá að vinna I friði." Þessum er þá bent á, að til þessarar vinnu sé ekki stofnað til að tryggja atvinnulausum verka- lýð Akureyrar frið starf s og efna- hagsöryggis, heldur til að brjóta á bak aftur stéttarsamtök verka- manna vestur á Borðeyri og niða niður rétt verkafólks almennt á Norðurlandi til að starfrækja sitt löglega fjórðungssamband. Jafnframt er það dregið I efa, að verkamennirnir, sem nú séu að fara um borð til að vinna I banni stéttarsamtaka sinna, hafi óskaö lögregluverndar eða væru nu hér staddir vinnuklæddir, ef þeir teldu sig með öllu frjálsa gerða sinna." Eftir mikið þref er fulltrúa verkfallsboöenda loks leyft að fara um borð til aö tala við verka- mennina þar og lofað griðum þar til hann hafi lokið erindinu. Það kemur I hlut Jóns Rafnssonar að fara og hann fær ma. fram hjá verkamönnum I lestinni að lögregla og hvltliðar eru ekki komnir að þeirra ósk og^að þeir telja ekkert mæla gegn þvl að láta vinnuna blða um stund til að stuðla að þvi að stéttarbræðurnir á Borðeyri fái samningsrétt. Handtökur En vinna var hafin I skipinu og eitthvað I húsi. Enn höfðu verk- fallsboðendur ekki helming liðs við andstæðinginn, þótt nokkuð hefði bæst i hópinn, — en „á verkfallsbrot má ekki horfa með hendur að sfðum," skrifar Jón: „Það er byrjað að rjúf a tunnu- virki hvitliðanna. Einhverjar sviptingar byrja strax um leið og skörö myndast I varnargarðinn, sem er brátt jafnaður við jörðu. Og nú fljóta oliutunnur og kaggar á sjónum I grennd við bryggjuna eins og hráviði. Það er nú farið að slga I suma — I báðum liðum eru, eins og vænta má, ýmsir sprækir náungar. Ég sé enn fyrir mér vangasvip Stefáns Magnússonar, er hann hefur þrifið til eins með hvitan borða og stungið piltinum I handarkrikann, — sé hann beygja sig fram yfir bryggjubrúnina með böggulinn og hrópa hásum rómi: „Sérðu hafið, maður." Þarna I liöi okkar eru einnig Jón Arnason, Ólafur Eirl&sson, Erlingur Kristjánsson, Karl Magnússon o.fl. sem ganga nú fram eins og vfkingar og skeyta ekki um liös- mun. Konur standa þarna ekki aö baki karlmönnum. Og verður mér sjaldan hugsað til þessa atburðar svo, að ekki sjái ég fyrir hug- skotsaugum minum formann Verkakvennafélagsins Einingar, Elisabetu Eiriksdóttur, og mætti þó fleiri konur nefna i sambandi við þessi átök. Markmið okkar er að brjótast áfram spölkorn suður fyrir dyr vörugeymsluhúss Eimskipa- félags-afgreiðslunnar til að loka þeim og um leið ganginum milli skips og huss. Andstæðingarnir, sem sjá hvað fyrir okkur vakir, voru staöráðnir I að reyna að koma I veg fyrir þetta áform okkar, og þeim tekst þaö." Sfðan segir frá því er Jón og fleiri eru handteknir og stungið i svartholið. En handtökurnar mælast illa fyrir og um kvóldiö er þeim félögum sleppt. Þá er samankominn I Verkalýöshúsinu fjöldi manna, sem ekki hafði náðst til kvöldið áður og harmar margur að hafa ekki veriö á bryggjunni um daginn Húsið troðfyllist og ákveðið er að rétta viðfylkinguna og hefja gagnsókn. Torfunefsbryggju haldið Daginn eftir kom Dettifoss til Akureyrar og hafði ekki fengið afgreiðslu á Siglufirði, þarsem VSN hafði mi svarað atburðunum við Lagarfoss með að setja afgreiðslubann á öll skip Eim-

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.