Þjóðviljinn - 19.01.1975, Blaðsíða 9

Þjóðviljinn - 19.01.1975, Blaðsíða 9
Sunnudagur 19. janúar 1975. ÞJÖÐVILJINN — StÐA 9 X Kjör sveitakvenna voru ntikio rædd á þinginu. eru stórar likur fyrir þvi að þess- ar ályktanir verði að veruleika alveg á næstunni og að þá verði hægt að ganga lengra. Frumskilyröi þess að útlend- ingur skilji hvað er i raun og veru að gerast i þessu landi, er að hann geri sér grein fyrir þvi, að hér er allt i deiglunni, allt i stöðugri þró- un, byltingin hefur ekki staðnað, hún heldur stöðugt áfram, i leit að nýjum formum. Kvennaþing á Kúbu er ekki kurteisissamkoma þar sem gerðar eru ályktanir sem gleymast um leið og siðasti kokteillinn er drukkinn. Kvenna- þing á Kúbu hefur heila byltingu á bak við sig og vald til að gera al- vöru úr ályktunum sinum. Við setningu þingsins flutti Vilma Espin, forseti FMC, langa og fróðlega skýrslu um starf sam- takanna frá upphafi, en þau voru stofnuð 23. ágúst 1960. Fyrír bylt- ingu var staða kvenna á Kúbu svipuð þvi sem gerist i öllum van- þróuðum rikjum: þær voru kúg- aðasti og fáfróðasti hluti þjóðar- innar. Af þeim tæplega 200.000 konum sem stunduðu vinnu utan heimilis voru 70% vinnukonur. Vændiskonur eru ekki taldar með, en liklega hafa þær verið annar stærsti starfshópurinn. Meðal fyrstu verkefna FMC var einmitt endurhæfing vændis- kvenna. Þær voru sendar i skóla þar sem þær lærðu lestur, skrift og einhverja iðn, einsog t.d. saumaskap. I skýrslu sinni sagði Vilma Espin að þessi endurhæf- ing hefði tekist mjög vel. Þegar stórborgararnir flúðu land eftir byltingu skildu þeir eftir heilan her af atvinnulausum vinnukon- um. FMC tók að sér að þjálfa þær til annarra starfa, og voru t.d. margar þeirra sendar á fóstru- skóla, það vantaði starfskraft á nýju barnaheimilin, sem risu upp um allt land. Fyrsta skrefið i átt til raunverulegs jafnréttis Verkefni FMC hafa veriö ótelj- andi í þessi 14 ár. En flest hafa þau á einn eða annan hátt verið tengd þvi sem mestu máli skiptir: <•> að fá konur út af heimilunum, úti atvinnulifið, enda verður það að teljast fyrsta skrefið i átt til raun- verulegs jafnréttis. Til þess að konur á Kúbu geti almennt unnið utan heimilis þarf að sigrast á ýmsum vandamálum, sem sum eru efnahagslegs og félagslegs eðlis, en önnur'sálfræðileg. Það þarf að byggja barnaheimili, þjálfa fóstrur, bæta félagslega þjónustu, og útrýma gömlum for- dómum sem landlægir eru bæði meðal karla og kvenna. Þetta hefur ekki alltaf tekist sem skyldi. T.d. sagði Vilma Esp- in að af þeim ca. 100.000 konum, sem hófu störf utan heimilis á ár- inu 1969, hafi hvorki meira né minna en 76% hætt eftir stuttan tima. Ástæðurnar eru margar, en auðvelt er að gera sér i hugarlund hvað hefur gerst i flestum tilfell- um: konan fer að vinna úti gegn vilja eiginmannsins og ef til vill án þess að hafa mikinn áhuga sjálf. Vinnudagurinn er tvöfald- ur, þvi að yfirgnæfandi meirihluti kúbanskra karlmanna telur það óralangtfyrir neðan virðingu sina að „hjálpa" konum sinum viö húsverkin. Heimilisvélar eru enn ekki mjög algengar á kúbönskum heimilum, og innkaupin taka oft langan tima vegna biöraða. Hafi konan verið svo heppin að koma börnunum á barnaheimili verður hún sjálf að fara með þau og sækja þau, stundum langa leið i yfirfullum strætisvögnum. Og kannski er starfið sem hún tók að sér erfitt og vanþakklátt af þvi að hiin hafði ekki þá menntun eða reynslu sem þarf' til að fá skemmtilega vinnu. Sem betur fer eru fæstar konur svo illa haldnar fjárhagslega á Kúbu nú til dags aö þær neyðist til að þræla sér út á þennan hátt. Þessvegna snúa þær aftur heim til eigin- mannsins og grautarpottanna og þykjast þar betur settar. Tekur langan tíma Þetta er sá veruleiki sem FMC á við að striða. Skapa þarf skil- yrði til að konur fáist út i atvinnu- lifiö, en þessi skilyrði verða ekki sköpuö nema meö þátttöku kvenha. Vitaskuld fer ástandið stöðugt batnandi: á 14 árum hafa verið reist 645 barnaheimili sem hýsa um 50.000 börn, en á næstu fimm árum á að tryggja 100.000 börnum i viðbót vist á barna- heimilum. Heimavistarskólar spretta upp einsog gorkúlur um eyjuna þvera og endilanga, t.d. eru byggðir árlega 180 skólar fyr- irunglinga á aldrinum 11—17 ára, og tekur hver skóli 500 nemendur. Með hverju árinu eykst hlutfall kvenna i æðri skólum (50% læknastúdenta og 23% verkfræði- stúdenta eru konur). Aukin menntun eykur viösýni, f ordómar hverfa og samskipti kynjanna verða eðlilegri. En þetta tekur langan tima. Einsog ég minntist á i upphafi hélt Fidel Castro tveggja og hálfs tima ræðu viðþingslit. Þessi ræða var „impróviseruð" á staðnum, enda þóttFidelhafi upp á siðkast- ið flutt ræður sinar af skrifuðum blöðum. (Hann hefur viðurkennt að þannig kömi hann i veg fyrir endurtekningar og þurfi ekki aft tala eins lengi). Það er sannarlega ekki á hvorj- um degi sem þjóðhöfðingi heldur ræðu um jafnréttismálin. Og sumt af þvi sem Fidel sagði hefur ekki verið betur sagt siðan Lenin gamli var uppá sitt besta. Ræðan hófst á sjálfsgagnrýni: byltingin er skammt á veg komin með að tryggja kúbönskum kon- um fullt jafnrétti. Konur eru u.þ.b. fjórðungur allra vinnandi manna á Kúbu, en af þeim sem gegna ábyrgöarstöðum, þ.e. stjórna öðrum, eru aðeins 15% konur. Af meðlimum kúbanska kommúnistafiokksins eru 12,7% konur. 5 konur eru i miðstjórn flokksins, og ein kona er ráðherra (Nora Frometa, ráðherra léttiðn- aðar). Eitt sárgrætilegasta dæm- ið um niðurlægingu kvenna voru kosningar, sem fram fóru i hérað- inu Matanzas sl. vor. Þar voru kosnir fulltrúar i nýja valdastofn- un, sem nefnist Alþýðuvald. Af frambjóðendum til þessara kosn- inga voru 7,6% konur, og af þeim sem náðu kosningu: 3%. Fidel sagði að stefna bæri að þvi að konum fjölgaði I flokknum og rikisstjórninni og yfirleitt i á- byrgðarstöðum i þjóðfélaginu. Karlmenn þyrftu að sigrast á for- dómum sinum og sætta sig við konur sem yfirboðara. (Og nú get ég ekki stillt mig um að skjóta hér inn á milli sviga smásögu sem kúbanskur blaðamaður sagði mér um daginn: Þegar Valentina geimfari kom i fyrsta sinn til Kúbu fyrir nokkrum árum, var hann ásamt fleiri blaðamönnum, samferða henni I litilli flugvél innanlands. Þegar flugmaðurinn var að búa sig undir aö lenda fór Valentina til hans og. bað hann leyfa sér að taka við stjórninni, sem hann gerði. Blaðamaðurinn kunningi minn sagðist hafa na- fölnað af hræðslu þegar hann sá kvenmann við stýrið, enda þótt hann vissi fullvel að Valentlna hafði stjórnað geimfari og hafði sennilega meiri reynslu I flugi en nokkur kúbanskur flugmaður.) Erfitt að sigrast á fordómum Fidel talaði einnig um það sem verið er að gera til að auðvelda konum aðgang að atvinnulifinu. Hann sagði sögur af þvi hvernig kúbanska byltingin hefði nú þeg- ar sigrast á flestum þeim erfið- leikum sem verslunarbannið fræga hefur valdið. T.d. sagði hann að Kuba væri nú efst á lista I Rómönsku Ameriku hvað snerti skólamál og heilbrigðismál, og að það væri aðeins byrjunin. Erfið- ara miklu væri að sigrast á göml- um fordómum, sem enn væru alltof áberandi, bæði meðal karla og kvenna. Margir stjórnendur fyrirtækja tækju karlmenn fram- yfir konur þegar þeir réðu fólk I störf, og það væri hlutverk kommúnistaflokksins og fjölda- samtaka einsog t.d. verkalýðsfé- laganna, að koma I veg fyrir að slikt óréttlæti mætti viðgangast. Það væri alltof langt mál að rekja hér i smáatriðum efni þess- arar löngu ræðu, enda er það ekki ætlun min. Ég vildi aðeins vekja athygli á þeirri gleðilegu stað- reynd, að kúbanskir rábamenn hafa vaknaö til vitundsr um mik- ilvægi jafnréttisbaráttunnar. Ég spái þvi að góðra tiðinda sé að vænta héöan á næstu árum. Djukalæknar — hafa fundið eigin aðferð til aö lækna beinbrot. Týndi hlekkurinn t leit að menningarlegum uppruna slnum hafa æ fleiri svartir bandarlkjamenn á und- anförnum áruin lagt leið slna til Afriku i þeirri von að finna tengslin eða týndu hlekkina milii sin og forfeðranna frá þvi fyrir þrælahald. En nú halda tveir svartir menntamenn þvi fram, að Afrfka sé ekki staður- inn til að leita á, heldur Aina- zonsvæðið I Suður-Amerlku. Þeir dr. Ailen Counter Hffræð- ingur og David Evans mann- fræðingur, báðir starfandi við Harvard háskóla og báðir svert- ingjar, segjast hafa fundið týnda hlekkinn i Amazon frum- skóginum, þar sem ættflokkar svartra þræla sem gerðu upp- reisn, hafa lifað sjálfstætt og óá- reittir af hvitum mönnum i meira en þrjár aldir. Kynþátt- urinn kallast djúkar. Þótt lauslega hafi verið skrif- að um djuka áður af sagnfræö- ingum vissu svertingjar I Norð- ur-Ameriku vart um tilveru þeirra fyrr en 1972. Það ár ferð- uðust þeir Conter og Evans með bát um 250 milna leíð inn I Suri- nam (áður hollenska Guiana) ásamt túlki og leiðsögumanni. — Og alltieinu uppgötvuðum við að við höfðum færst til baka til 17. aldarinnar, sagði Counter I frásögn sinni af ferðinni, — og við sáum hvernig svertingjar eins og þeir sem flúðu af plant- ekrunum i Suður-Karólinu mundu hafa verið I raun og veru. Börðust fyrír frelsi sinu Djúkarnir eru afkomendur vestur-afrikana, sem teknir voru á þrælaskip á 17. öld og siglt til Ameriku. Hluti flotans var sendur til Suður-Ameriku til að skaffa hollenskum plant- ekrueigendum þrælavinnuafl, en við löndunina komust svert- ingjarnir undan og flýðu inn I frumskóginn. Þar skiptust þeir siðar i fimm meginættbálka, sem drógu nöfn sin af ám og fljótum i umhverfi sinu. I næst- um heila öld reyndu hollending- arnir árangurslaust að ná flóttamönnunum aftur. En að lokum, 1761, eftir blóðugan bar- daga sem kostaði 1500 hvita her- menn lifið, neyddust þeir til aö leita eftir friðarsamningum við svertingjana — og sömdu. — Hér er þvi um að ræða svarta þjóð, sem ekki aðeins hafnaði þrældómi, en sigraði einnig i skæruhernaði, segja þeir Evans og Counter og finnst norður-ameriskir svertingjar mega Ihuga hvað hefði gerst ef þrælarnir i Bandarikjunum hefðu flúið, barist og sigrað. Þótt djúkakarlmenn gangi I lendaskýlum einumíata og kon- urnar berbrjósta telja Counter og Evans langt frá þvi að menn- ing þeirra sé frumstæð. Bæði karlar og konur nota boga og örvar við að veiða vatnafisk, „piranha", sem þau ná upp með næsta óvenjulegri aðferð. Efni ur ákveðinni plöntu er stráð á vatnið og veldur öndunarerfið- leikum hjá fiskinum svo hann kemur uppundir yfirborðið. Djúkalæknarnir hafa þróað með sér einstæða aðferð við að lækna beinbrot og nota við þab plöntu- seyði sem virðist mýkja upp beinin og auðvelda samsetningu þeirra og græðslu. Þeir félagar leggja áherslu á, að djúkarnir viti, að þeir eru frá Afriku. Þegar rikisstjórn Suri- nams sendi hóp af „granmans", þe. ættarhöfðingjum djúka i ferö til Vestur-Afriku 1971 urðu þeir fljótlega varir við mikið af venjum og siðum, sem skyldir voru þeirra eigin. Td. skira djukarnir, einsog Ghana-búar, börn sin eftir vikudeginum sem þau fæðast á. Og alveg eins og Ghanamenn velja djúkarnir eft- irmenn ættarhöfðingjanna i kvenlegg, þótt þeir séu karl- kyns, þe. elsti sonur elstu systur ættarhöfðingjans tekur við af honum. Og þótt djúkarnir tali mál, sem er blandað úr mörgum tungum og mállýskum, kom I ljós, að afriskir gestgjafar ferðamannanna gátu oft skilið þá án túlka. Stolt þjóð Það sem þeir félagarnir að norðan hrifust mest af hjá djúk- unum var stolt þeirra. — Þetta fólk hefur mótast af jákvæðum hugsunarhætti og viðhorfi til lifsins, án alls þrælsótta, sagði Counter, — það er mótað af frelsi en ekki kúgun. Hjá djúk- unum er svart litur hamingj- unnar, en hvitt er sorgarlitur. Þeir hafa reyntað forða sér eft- ir mætti frá vestrænni menn- ingu, en óttast enn, að hviti maðurinn reyni að yfirbuga þá, — ef ekki með vopnavaldi, þá með tækni og auði. Djúkabörnin eru vöruð við að versla nokk- urntima með gull þvi „gullið, það gerir hvitu mennina brjál- aða". Þótt aðeins fáir 25 þúsund manna djúkaþjóðarinnar hafi sest að i borgum Surinam, litur út fyrir, að framtið þeirra I skóginum sé takmörk sett. Vestræn siðmenning i formi ál- námufyrirtækja nálgast óðfluga mörg djúkaþorpanna og mun óhjákvæmilega hafa sin áhrif. Counter og Evans fóru enn eina ferðina á þessar slóðir sl. sumar og vonast nú til að geta lokið rannsóknum slnum áður en hvitum tekst að breyta þorp- unum og þjóbháttum djúka . — Þetta er hlutí af okkar sögu, segja svörtu visindamennirnir. Svartir bandaríkjamenn leita uppruna síns J

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.