Þjóðviljinn - 19.01.1975, Blaðsíða 9

Þjóðviljinn - 19.01.1975, Blaðsíða 9
Sunnudagur 19. janúar 1975. ÞJóÐVILJINN — StÐA 9 Djúkalæknar — hafa fundiöeigin aöferö til aö lækna beinbrot. Týndi hlekkurinn eru stórar likur fyrir þvl aö þess- ar ályktanir veröi aö veruleika alveg á næstunni og aö þá veröi hægt að ganga lengra. Frumskilyröi þess aö útlend- ingur skilji hvað er I raun og veru að gerast I þessu landi, er aö hann geri sér grein fyrir þvi, aö hér er allt I deiglunni, allt i stöðugri þró- un, byltingin hefur ekki staðnað, hún heldur stöðugt áfram, i leit aö nýjum formum. Kvennaþing á Kúbu er ekki kurteisissamkoma þar sem geröar eru ályktanir sem gleymast um leið og siðasti kokteillinn er drukkinn. Kvenna- þing á Kúbu hefur heila byltingu á bak viö sig og vald til aö gera al- vöru úr ályktunum sinum. Viö setningu þingsins flutti Vilma Espin, forseti FMC, langa og fróölega skýrslu um starf sam- takanna frá upphafi, en þau voru stofnuð 23. ágúst 1960. Fyrir bylt- ingu var staöa kvenna á Kúbu svipuð þvi sem gerist I öllum van- þróuöum rikjum: þær voru kúg- aðasti og fáfróðasti hluti þjóöar- innar. Af þeim tæplega 200.000 konum sem stunduöu vinnu utan heimilis voru 70% vinnukonur. Vændiskonur eru ekki taldar meö, en líklega hafa þær verið annar stærsti starfshópurinn. Meðal fyrstu verkefna FMC var einmitt endurhæfing vændis- kvenna. Þær voru sendar i skóla þar sem þær læröu lestur, skrift og einhverja iön, einsog t.d. saumaskap. í skýrslu sinni sagöi Vilma Espin aö þessi endurhæf- ing heföi tekist mjög vel. Þegar stórborgararnir flúöu land eftir byltingu skildu þeir eftir heilan her af atvinnulausum vinnukon- um. FMC tók aö sér aö þjálfa þær til annarra starfa, og voru t.d. margar þeirra sendar á fóstru- skóla, þaö vantaöi starfskraft á nýju barnaheimilin, sem risu upp um allt land. Fyrsta skrefið í átt til * raunverulegs jafnréttis Verkefni FMC hafa verið ótelj- andi I þessi 14 ár. En flest hafa þau á einn eöa annan hátt verið tengd þvi sem mestu máli skiptir: aö fá konur út af heimilunum, úti atvinnulifiö, enda verður það aö teljast fyrsta skrefiö I átt til raun- verulegs jafnréttis. Til þess aö konur á Kúbu geti almennt unniö utan heimilis þarf að sigrast á ýmsum vandamálum, sem sum eru efnahagslegs og félagslegs eölis, en önnur sálfræðileg. Þaö þarf að byggja barnaheimili, þjálfa fóstrur, bæta félagslega þjónustu, og útrýma gömlum for- dómum sem landlægir eru bæði meöal karla og kvenna. Þetta hefur ekki alltaf tekist sem skyldi. T.d. sagöi Vilma Esp- in aö af þeim ca. 100.000 konum, sem hófu störf utan heimilis á ár- inu 1969, hafi hvorki meira né minna en 76% hætt eftir stuttan tima. Astæðurnar eru margar, en auövelt er að gera sér I hugarlund hvað hefur gerst í flestum tilfell- um: konan fer að vinna úti gegn vilja eiginmannsins og ef til vill án þess aö hafa mikinn áhuga sjálf. Vinnudagurinn er tvöfald- ur, þvi að yfirgnæfandi meirihluti kúbanskra karlmanna telur þaö óralangt fyrir neöan viröingu slna að „hjálpa” konum slnum viö húsverkin. Heimilisvélar eru enn ekki mjög algengar á kúbönskum heimilum, og innkaupin taka oft langan tima vegna biöraða. Hafi konan veriö svo heppin aö koma börnunum á barnaheimili verður hún sjálf aö fara með þau og sækja þau, stundum langa leiö i yfirfullum strætisvögnum. Og kannski er starfiö sem hún tók aö sér erfitt og vanþakklátt af þvi aö hún haföi ekki þá menntun eöa reynslu sem þarf til aö fá skemmtilega vinnu. Sem betur fer eru fæstar konur svo illa haldnar fjárhagslega á Kúbu nú til dags að þær neyöist til aö þræla sér út á þennan hátt. Þessvegna snúa þær aftur heim til eigin- mannsins og grautarpottanna og þykjast þar betur settar. Tekur langan tíma Þetta er sá veruleiki sem FMC á viö aö striöa. Skapa þarf skil- yröi til aö konur fáist út I atvinnu- llfiö, en þessi skilyröi veröa ekki sköpuð nema meö þátttöku kvenna. Vitaskuld fer ástandiö stöðugt batnandi: á 14 árum hafa verið reist 645 barnaheimili sem hýsa um 50.000 börn, en á næstu fimm árum á að tryggja 100.000 börnum I viðbót vist á barna- heimilum. Heimavistarskólar spretta upp einsog gorkúlur um eyjuna þvera og endilanga, t.d. eru byggðir árlega 180 skólar fyr- irunglingaá aldrinum 11—17 ára, og tekur hver skóli 500 nemendur. Með hverju árinu eykst hlutfall kvenna I æöri skólum (50% læknastúdenta og 23% verkfræði- stúdenta eru konur). Aukin menntun eykur viösýni, fordómar hverfa og samskipti kynjanna verða eölilegri. En þetta tekur langan tima. Einsog ég minntist á I upphafi hélt Fidel Castro tveggja og hálfs tlma ræðu viö þingslit. Þessi ræöa var „impróviseruð” á staðnum, enda þótt Fidel hafi upp á slökast- ið flutt ræöur sinar af skrifuöum blöðum. (Hann hefur viðurkennt aö þannig komi hann I veg fyrir endurtekningar og þurfi ekki aö tala eins lengi). Þaö er sannarlegp ekki á hverj- um degi sem þjóöhöföingi heldur ræöu um jafnréttismálin. Og sumt af þvl sem Fidel sagöi hefur ekki veriö betur sagt siðan Lenin gamli var uppá sitt besta. Ræðan hófst á sjálfsgagnrýni: byltingin er skammt á veg komin með aö tryggja kúbönskum kon- um fullt jafnrétti. Konur eru u.þ.b. fjórðungur allra vinnandi manna á Kúbu, en af þeim sem gegna ábyrgöarstöðum, þ.e. stjórna öðrum, eru aðeins 15% konur. Af meölimum kúbanska kommúnistaflokksins eru 12,7% konur. 5 konur eru i miðstjórn flokksins, og ein kona er ráðherra (Nora Frometa, ráðherra léttiðn- aðar). Eitt sárgrætilegasta dæm- ið um niðurlægingu kvenna voru kosningar, sem fram fóru i héraö- inu Matanzas sl. vor. Þar voru kosnir fulltrúar I nýja valdastofn- un, sem nefnist Alþýðuvald. Af frambjóöendum til þessara kosn- inga voru 7,6% konur, og af þeim sem náöu kosningu: 3%. Fidel sagöi aö stefna bæri að þvi að konum fjölgaði i flokknum og rikisstjórninni og yfirleitt I á- byrgðarstööum i þjóöfélaginu. Karlmenn þyrftu að sigrast á for- dómum sinum og sætta sig viö konur sem yfirboðara. (Og nú get ég ekki stillt mig um aö skjóta hér inn á milli sviga smásögu sem kúbanskur blaðamaöur sagöi mér um daginn: Þegar Valentina geimfari kom I fyrsta sinn til Kúbu fyrir nokkrum árum, var hann ásamt fleiri blaðamönnum, samferða henni I litilli flugvél innanlands. Þegar flugmaðurinn var að búa sig undir að lenda fór Valentina til hans og_ bað hann leyfa sér að taka viö stjórninni, sem hann gerði. Blaöamaðurinn kunningi minn sagðist hafa na- fölnaö af hræðslu þegar hann sá kvenmann viö stýriö, enda þótt hann vissi fullvel að Valentina hafði stjórnað geimfari og haföi sennilega meiri reynslu I flugi en nokkur kúbanskur flugmaður.) Erfitt að sigrast á fordómum Fidel talaði einnig um þaö sem veriö er að gera til að auövelda konum aögang aö atvinnullfinu. Hann sagði sögur af þvi hvernig kúbanska byltingin heföi nú þeg- ar sigrast á flestum þeim erfiö- leikum sem verslunarbanniö fræga hefur valdiö. T.d. sagöi hann aö Kúba væri nú efst á lista I Rómönsku Ameriku hvaö snerti skólamál og heilbrigðismál, og aö það væri aðeins byrjunin. Erfiö- ara miklu væri aö sigrast á göml- um fordómum, sem enn væru alltof áberandi, bæöi meðal karla og kvenna. Margir stjórnendur fyrirtækja tækju karlmenn fram- yfir konur þegar þeir réöu fólk I störf, og það væri hlutverk kommúnistaflokksins og fjölda- samtaka einsog t.d. verkalýösfé- laganna, aö koma I veg fyrir aö slikt óréttlæti mætti viögangast. Þaö væri alltof langt mál aö rekja hér I smáatriöum efni þess- ararlöngu ræöu, enda er þaö ekki ætlun mln. Ég vildi aöeins vekja athygli á þeirri gleöilegu staö- reynd, að kúbanskir rábamenn hafa vaknað til vitundar um mik- ilvægi jafnréttisbaráttunnar. Ég spái þvi að góðra tiðinda sé aö vænta héöan á næstu árum. t leit aö menningarlegum uppruna slnum hafa æ fleiri svartir bandarfkjamenn á und- anförnum árum lagt leið sina til Afriku I þeirri von aö finna tengslin eöa týndu hlekkina milli sin og forfeöranna frá þvi fyrir þrælahald. En nú halda tveir svartir menntamenn þvi fram, að Afrlka sé ekki staður- inn til aö leita á, heldur Ama- zonsvæöiö I Suöur-Ameríku. Þeir dr. Allen Counter liffræð- ingur og David Evans mann- fræöingur, báðir starfandi viö Harvard háskóla og báðir svert- ingjar, segjast hafa fundið týnda hlekkinn i Amazon frum- skóginum, þar sem ættflokkar svartra þræla sem gerðu upp- reisn, hafa lifað sjálfstætt og óá- reittir af hvitum mönnum I meira en þrjár aldir. Kynþátt- urinn kallast djúkar. Þótt lauslega hafi verið skrif- að um djúka áöur af sagnfræð- ingum vissu svertingjar I Norð- ur-Ameriku vart um tilveru þeirra fyrr en 1972. Það ár ferð- uðust þeir Conter og Evans meö bát um 250 milna leið inn I Suri- nam (áður hollenska Guiana) ásamt túlki og leiðsögumanni. — Og alltieinu uppgötvuöum við aö við höföum færst til baka til 17. aldarinnar, sagði Counter i frásögn sinni af ferðinni, — og viö sáum hvernig svertingjar eins og þeir sem flúðu af plant- ekrunum I Suður-Karólinu mundu hafa verib i raun og veru. Böröust fyrir frelsi sinu Djúkarnir eru afkomendur vestur-afrikana, sem teknir voru á þrælaskip á 17. öld og siglt til Ameriku. Hluti flotans var sendur til Suður-Ameriku til að skaffa hollenskum plant- ekrueigendum þrælavinnuafl, en við löndunina komust svert- ingjarnir undan og flýðu inn i frumskóginn. Þar skiptust þeir siðar i fimm meginættbálka, sem drógu nöfn sin af ám og fljótum i umhverfi sinu. 1 næst- um heila öld reyndu hollending- arnir árangurslaust aö ná flóttamönnunum aftur. En aö lokum, 1761, eftir blóöugan bar- daga sem kostaði 1500 hvita her- menn lifið, neyddust þeir til aö leita eftir friðarsamningum viö svertingjana — og sömdu. — Hér er þvi um aö ræða svarta þjóö, sem ekki aðeins hafnaöi þrældómi, en sigraði einnig i skæruhernaði, segja þeir Evans og Counter og finnst norður-ameriskir svertingjar mega ihuga hvaö heföi gerst ef þrælarnir i Bandarikjunum hefðu flúiö, barist og sigraö. Þótt djúkakarlmenn gangi I lendaskýlum einum'Ýata og kon- urnar berbrjósta telja Counter og Evans langt frá þvi aö menn- ing þeirra sé frumstæð. Bæöi karlar og konur nota boga og örvar við að veiöa vatnafisk, „piranha”, sem þau ná upp meö næsta óvenjulegri aðferð. Efni úr ákveðinni plöntu er stráð á vatnið og veldur öndunarerfiö- leikum hjá fiskinum svo hann kemur uppundir yfirboröiö. Djúkalæknarnir hafa þróaö með sér einstæða aðferð viö aö lækna beinbrot og nota við það plöntu- seyði sem viröist mýkja upp beinin og auðvelda samsetningu þeirra og græðslu. Þeir félagar leggja áherslu á, að djúkarnir viti, að þeir eru frá Afriku. Þegar rikisstjórn Suri- nams sendi hóp af „granmans”, þe. ættarhöfðingjum djúka i ferð til Vestur-Afriku 1971 urðu þeir fljótlega varir við mikið af venjum og siðum, sem skyldir voru þeirra eigin. Td. skira djúkarnir, einsog Ghana-búar, börn sin eftir vikudeginum sem þau fæðast á. Og alveg eins og Ghanamenn velja djúkarnir eft- irmenn ættarhöfðingjanna i kvenlegg, þótt þeir séu karl- kyns, þe. elsti sonur elstu systur ættarhöfðingjans tekur við af honum. Og þótt djúkarnir tali mál, sem er blandað úr mörgum tungum og mállýskum, kom i ljós, að afriskir gestgjafar ferðamannanna gátu oft skiliö þá án túlka. Stolt þjóð Það sem þeir félagarnir að norðan hrifust mest af hjá djúk- unum var stolt þeirra. — Þetta fólk hefur mótast af jákvæðum hugsunarhætti og viöhorfi til lifsins, án alls þrælsótta, sagöi Counter, — það er mótað af frelsi en ekki kúgun. Hjá djúk- unum er svart litur hamingj- unnar, en hvitt er sorgarlitur. Þeir hafa reynt að forða sér eft- ir mætti frá vestrænni menn- ingu, en óttast enn, að hviti maðurinn reyni að yfirbuga þá, — ef ekki með vopnavaldi, þá með tækni og auði. Djúkabörnin eru vöruð við aö versla nokk- urntima með gull þvi „gullið, það gerir hvitu mennina brjál- aða”. Þótt aðeins fáir 25 þúsund manna djúkaþjóðarinnar hafi sest að i borgum Surinam, litur út fyrir, að framtið þeirra i skóginum sé takmörk sett. Vestræn siðmenning i formi ál- námufyrirtækja nálgast óðfluga mörg djúkaþorpanna og mun óhjákvæmilega hafa sin áhrif. Counter og Evans fóru enn eina ferðina á þessar slóðir sl. sumar og vonast nú.til að geta lokið rannsóknum sinum áður en hvitum tekst aö breyta þorp- unum og þjóðháttum djúka . — Þetta er hluti af okkar sögu, segja svörtu visindamennirnir. Svartir bandaríkjamenn leita uppruna síns

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.