Þjóðviljinn - 14.08.1977, Blaðsíða 11

Þjóðviljinn - 14.08.1977, Blaðsíða 11
10 SIDA — ÞJÓÐVILJINN Sunnudagur 14. ágúst 1977 Sunnudagur 14. ágúst 1977 ÞJÓÐVILJINN — SIÐA 11 GÆFA MIN AÐ HAFA FENGIÐ AÐ MOTA NYTT ÞJÓÐFÉLAG . ¦¦¦ Kinar 'meo móður'sinni Sól- veigu Gisladóltur og systr- um siiisiiii Hildigunni og Mariu. Myndin mun tekin 1906. Stúdentar 1921: Kinar Astráos- son, Kinar Olgeirsson og Siguröur olafsson. AIHr lirtíou þeir skiifad um efnið „Ilugsjón min" hjá Jóni ófeigssyni kenn- ara, og allir skril'uðii þeir um kommúnismann — en liiilðu ekki talað sig sainan um neitt efni. i þvi tilel'ni var myndin tekin. IIitstjórn l>jóðviljans lioniin heim úr bresku fangelsi f ágtist 1941: Siglus Sigurhjartarson, Kinar Olgeirsson, Sigurður Guðmundsson. A Sauðárkróki 192«: Jón 8. Guomann, Þorvaldur Þorvaldssoti, loini. Veikainaiinatelagsiiis, Einar. i'.'inar iiiii 1930: rilsljoi i Kéttar, KFÍ er að verða til. 1 i a'ðustóli á Ilegranesfundinum 1928. ¦ ¦ ¦ .':' '.. "¦- "^ - -r. 't/ ^í^^t "-S"*' 'J^L Þjóohátiöárnefnd iýftveldisstofnunar: frá v — Jóhann Hafstein, Asgeir Asgeirsson, Alexander Jóliannesson, Kinar Olgeirsson, Guðlaugur líósiukranz. l>jóðhá tið í Iteykja vik 18. júnl 1944: áminning um þjóöveldi og liöl'ðingja valii. Fangelsun Jóns Kafnssonar mótmælt af bilpalii (1933, Nóvuslagurinn). A úiifundi gcgn fasisma 1934. Annað skeið á IslandL síðan : Mestu átök sem orðið hafa an á dögum Jóns Arasonar — Annað skeiðið sem kemur upp i huga minn er vakningarbar- áttan sem hófst i Reykjavik i upp- hafiáratugsins.Þá tókstað fylkja alþýðu Reykjavikur til baráttu gegn atvinnuleysi, heimskreppu og hættunni af fasismanum. Allir hafa heyrt um átökin 7da júli og 9da nóvember 1932. Kommúnista- flokkurinn var frá upphafi mjög duglegur i skipulagsstörfum sin- um. Arið 1933 fékk flokkurinn 7,5% atkvæða á landinu öllu i þingkosningum, meira en nokkur kom múnistaflokkur annars- staðará Norðurlöndum. Við lögð- um áherslu á að skipuleggja utanþingsbaráttuna sem allra best og gera hana sem virkasta. Þar bar hæst baráttuna gegn at- vinnuleysi, en við tókum einnig rikan þátt i baráttunni gegn fasismanum, bæði vegna alþjdða- hyggju okkar og sökum hins að fljótlega varð ljóst að hugmynda- heimur fasismans reyndist eiga furðu góðan jarðveg hjá Sjálf- stæðisflokknum. Fasistarnir voru „ungir menn með hreinar hugs- anir" eins og einn af leiðtogum Sjálfstæðisflokksins skrifaði i Morgunblaðift. Þegar þýsk skip fóru að koma hingað með haka- krossfánann við hún, ' beindist reiði okkar gegn þessu tákni nasismans. (Ég bæti hér við innan sviga. 1 Rétti 1973 4ða hefti er grein eftir Eyjtílf Arnason og Einar Olgeirs- son um þessa baráttu gegn nasismanum. 6ta ágtist 1933 var hakakrossfáninn skorinn niður hjá vararæðismanninum á Siglu- firði. Urðu málaferli vegna þeirra atburða og dómar kveðnir upp yfir Þóroddi Guðmundssyni, Steini Steinarr, Eyjólfi Arnasyni, Gunnari Jóhannssyni og Aðal- birni Péturssyni. 19da september kom þýskt skip með hakakross- fána við hún til Reykjavikur og daginn eftir sagði Morgunblaðið svo frá: Klukkany „komu kommúnistar á vettvang undir forustu Einars Olgeirssonar. Einar Olgeirsson byrjaöi þegar að halda ræðu — bæði á islensku og þýsku — og bannaði verka- mönnum að vinna viö skipið á meðan „fániblóðhundanna" væri hafður uppi á skipinu. Hellti Ein- ar þarna tir sér stóryrðum og svi- virðingum um þýsku stjörnina." Vinna lagðist niður og fáninn var skorinn af stönginni en lögregl- unni tókst að endurheimta hann. Enn sögulegri atburðir urðu þegar þýska fisktökuskipið „Eid- er" kom hingað 9da nóvember 1933. Ég vitna beint i Réttargrein- ina: „Nokkrum ungum kommúnist- um undir forustu Hallgrims Hall- grimssonar, er siðar barðist á Spáni i Alþjóðaherdeildinni og reit bók um það, tókst að komast um borð i skipið, skera niður hakakrossfánann og hafa hann á brott með sér. Var nú fáninn fal- inn svo að lögreglunni tókst ekki að finna hann... Um kvöldið hélt Kommtinista- flokkur islands opinn fund i Bröttugötusalnum. Var sá fundur fyrst og fremst haldinn i sam- bandi við baráttuna gegn at- vinnuleysinu, en þó ákveðið að taka baráttuna gegn fasismanum þar f yrir á sérstakan hátt sem hér greinir: Salurinn var troðfullur, líklega um 500 manns. Atti Einar 01- geirsson að flytja þar ræðu gegn fasismanum. Aður en sti ræða hófst var dyrum lokað, ljós slökkt um stund og öllum bannað að fara Ut meðan á ræðunni stóð, þvi að vitað varum lögreglunjósnara og hvitliða á fundinum. Einar lauk ræðunni með þvi að sýna haka- krossfánann er skorinn hafði ver- ið niður þennan dag, kasta hon- um á gólfið i ræðustólnum, trampa á honutn og segja að eitt sinn myndi verkalýðurinn troða hakakrossveldið undirfótum. Var siðan ljósið slökkt, fáninn látinn hverfa. Siðan voru dyrnar opnaðar og njósnararnir skunduðu út. Þegar kröfuganga skyldi hefj- ast á eftir til að flytja borgar- stjóra kröfur atvinnuleysingja, var lögregla og hvitlið allfjöl- mennt i Bröttugötu. Urðu nokkur átök, en ekki tókst lögreglu að finna hakakrossfánann. Kröfu- ganga hélt áfram og var m.a. árangurslaust leitað liðsinnis hjá Alþýðuflokknum, sem á skemmt- un i Iðnó minntist bardagans 9. nóv. árið áður. Að lokum var haldið að húsi Jóns Þorlákssonar borgarstjóra i Bankastræti og honum afhentar kröfurnar. Lýsti Einar Olgeirsson svo kröfugöng- unni lokið af tröppunum þar i Bankastræti 11. En er menn tóku nú að dreifast og halda heim til sin, þótti sumum I lögreglunni timi hefndarinnar kominn. Um- kringdu þeir Einar og létu kylf- urnar dynja á höfði hans, svo að fyrir sprakk á þrem stöðum. Forðuðu Stefán Ogmundsson prentari og fleiri félagar honum úr höndum lögreglu og var farið með hann til Valtýs Albertssonar læknis I Túngötu. Saumaði Valtýr nú saman það sem sprungið haffti. A meðan kom Erlingur Pálsson, fulltrúi lögreglustjóra, og vildi fá Einar framseldan, en Valtýr neitaði og bjargaði þannig Einari úr klóm lögreglunnar. Málshöfðanir urðu út af þessum atburðum. Urðu þeir Brynjólfur og Einar alloft að mæta fyrir rétti, svo og Haukur Björnsson og Hjalti Arnason, þvi dularfullt þótti að þeir kváðust ekkert vita hvað af hakakrossfánanum hefði orftift! Haffti þó lögreglan i leit sinni aft fánanum gert húsleit m.a. hjá Sverri Thoroddsen, en ekki fundið neitt. Frti Theódóra Thoroddsen bjó þá hjá syni sinum og er lögreglumennirnirgengu út, stóð hin aldna sjálfstæðishetja i dyrum herbergis sins og spurði þá með hörku i röddinni: „Viljiö þið ekki leita hjá mér lika?" En þeir kváðust ekki hafa neina fyr- irskipun um það... En af hakakrossfánanum sem lögreglan leitaði að og fann ekki er það að segja, að einn af ágæt- ustu verkamönnum Kommún- istaflokks tslands, Arni Guð- laugsson prentari, geymdi hann sem hvert annað herfang i kommóftuskúffu hjá sér næstú sjö árin. Eftir að Bretar hertóku Is- land, þótti hins vegar of hættulegt að hafa slikan grip lengur I fórum góðra manna, og var hann brenndur".) En Einar heldur áfram: ( — Kommúnistaflokkurinn átti um hálfsárs skeið við innri erfið- leika að striða sem við köllum „barnasjúkdóm". En 1934 tókum við upp mjög viðfeðma samfylk- ingarstefnu og gættum þess vand- lega að hún sveigði hvorki of langttilhægri né vinstri. Við unn- um kappsamlega að þvi að sam- eina verklýðsfélög sem klofnað höfðu i fyrri átökum og beittum okkur fyrir samfylkingarbaráttu ásamt Alþýðuflokknum og Fram- sóknarflokknum. Þessi rétta stefna okkar náði mjög miklum árangri i kosningunum 1937. ihaldift og Bændaflokkurinn höföu þá myndað svokallaða Breiftfylk- ingu, en það nafn var tekið beint frá Franco. 1 Morgunblaðinu birt- ist ómengaður fasistaáróftur, til aft mynda krafa um aft „þagga niður i Alþýftublaðinu", en Finn- bogi Rútur Valdimarsson var þá baráttuglaftur ritstjóri þess. Þaft var ljóst aö Breiftfylkingin yrði sterkari ikosningunum en Fram- sóknarflokkurinn og Alþýðuflokk- urinn til samans og þvi hætta á hreinum afturhaldsmeirihluta. Við buðum Alþýðuflokknum og Framsókn upp á samvinnu, en þvi boði var hafnaft. Vift tókum þá einhlifta ákvörftun um aft bjóða ekki fram i kjördæmum, þar sem frambjóðendur Alþýðuflokksins og Framsóknar voru i hættu og skoruðum á stuðningsmenn okkar að kjósa þessa l'lokka en ekki landslista Kommúnistaflokksins. Við skoruðum jafnframt á ábyrga lýðræðissinna úr Framsókn og Alþýðuflokknum að kjósa okkar frambjóðendur i Reykjavik, Akureyri og Vestmannaeyjum. I þessum kosningum vann Kommúnistaflokkurinn stórsigur og kom þremur mönnum á þing. Alþýðuflokkurinn og Framsókn náðu þá saman 27 þingmönnum en Breiðfylkingin 19, en sá munur stafaði af ranglátri kosningaskip- an. Atkvæðamagn Breiðfylking- arinnar var iskyggilega mikið, og þegar atkvæðin voru skoðuð réð styrkur Kommúnistaflokksins úr- slitum. Kommúnistaflokkurinn starf- aði af óhemjulegum dugnaði. Við skiptum flokksfélögum okkar nift- ur i deildir sem þá voru kallaðar sellur, og þar hafði hver maður verk að vinna. Við gáfum tit ókjör af bæklingum, prentuftum i 1.200 eintökum, og mikið af flugritum, en sellurnar dreifðu og seldu af miklu kappi — ég á ekki nærri öll þessi plögg. Við höfftum einnig sellur á vinnustöðunum, og við menntamennirnir vorum látnir ganga i þær. Ég var i hafnarsell- unni, var mikið-i verkamanna- skýlinu sem oftast var fullt af fólki og hélt margar ræður úr stiganum. Það mikilvæga sem gerðist eft- ir kosningaúrslitin 1937 var að Héðinn Valdimarsson, hinn gáf- aði og raunsæi forustumaður, dró þá ályktun ásamt mikilhæfum félögum sinum að sameina þyrfti Alþýðuflokkinn og Kommvlnista- flokkinn. Viö vorum frekar þeirr- ar skoðunar að samfylking væri rétta leiðin. Siðan gerðist það að sjö hægrimenn i stjórn Alþýðu- sambandsins ákváðu að reka Héðin Valdimarsson úr flokknum og siðan allt Alþýðuflokksfélagið i Reykjavik. Þá var einsætt að sameining þyrfti að koma til. Þessir atburðir allir leiddu til feikilegrar lyftingar i verklýðs- hreyfingunni. Sóslalistaflokkur- inn var stofnaður i október 1938: öll stjórnmálaþátttaka okkar var sjálfboðaliðastarf. En sam- tökin urðu smátt og smátt svo öfl- ug að fært þótti að ráða okkur Brynjólf sem ritstjóra Verklýðs- blaðsins, og fengum við 200 kr. á mánuði. Allt annað var sjálfboða- liðsstarf áfram. Það var ó- gleymanlegt að lifa þessa tima, sjálfboöaliðsstarfið, samhjálp- ina, eldmóðinn. Þetta var annað skeið ævi minnar sem mótaðist af þvi sem gerist, þegar fólkið vakn- ar. Lifskjörin voru svo ömurleg að átökin urðu hörð, mestu átök sem orðið hafa á isíandi siðan á dögum Jóns Arasonar, en það var lán okkar a ð enginn lét lifiö I þe im átökum. Mér fannst ógleyman- legt að taka þátt i þessari baráttu og sjá þann árangur sem náftist. Og ekki megum vift gleyma menntamönnunum sem komu til lifts vift okkur fyrir atbeina Krist- ins E. Andréssonar. Ég nefni Jó- hannes úr Kötlum, Halldór Lax- ness og Þórberg Þóröarson, en gæti raunar nefnt alla helstu rit- höfunda og raunar myndlistar- menn sem þá voru uppi meft þjóft- inni. Listamennirnir hjálpuftu okkur til þess aft gefa hinni hörftu lifsbaráttu reisn og þrótt. Iláou marga eftirminnilega glimu á þingi: Hermann Jónasson, Kinar, ólafur Thors. A Kiiiamiiriium skömniu eftir stofiuui alþvmilyðveldis. RÆTT VIÐ EINAR OLGEIRSSON SEM ER 75 ARA I DAG

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.