Þjóðviljinn - 08.09.1977, Blaðsíða 4

4 SIÐA — ÞJÓÐVILJINN Fimmtudagur 8. september 1977
Málefnin fyrst
Kosningaundirbúningur flokkanna er
greinilega hafinn. Amk. þrir flokkanna
hafa þegar ákveðið einhver framboð og
vitað er að i deiglunni er ákvörðun um
framboðslista eða efstu sæti framboðs-
lista á næstunni. Þá eru prófkjör i gangi
eða i undirbúningi i þremur flokkum. Það
er greinilegt að flokkamir ætla að hefja
kosningabaráttuna snemma: þegar má
greina augljósan kosningatón i leiðurum
dagblaðanna og framundan er látlaus
barátta allra flokkanna, kjósend-
um til skemmtunar og leiðinda eftir atvik-
um. 1 kosningunum að vori verður kosið
um stefnu rikisstjórnarinnar og stjórnar-
flokkanna, Framsóknarflokksins og Sjálf-
stæðisflokksins, annars vegar,hins vegar
um stefnu Alþýðubandalagsins. Aðrir
möguleikar eru ekki til staðar ef grannt er
skoðað.
í kosningaundirbúningi flokkanna velta
Málgagn sósialisma,
verk alý dsh reyfmgar
og þjóðfrelsis.
'Útgefandi: Útgáfufélag Þjóöviljans.
Framkvæmdastjóri: Eióur Bergmann
Ritstjórar: Kjartan ólafsson
Svavar Gestsson
Fréttastjóri: Einar Karl Haraldsson.
Umsjón meó sunnudagsblaöi:
Árni Bergmann.
Auglýsingastjóri: úlfar Þormóösson
Ritstjórn, afgreiösla, auglýsingar:
Siöumúla 6. Simi 81333.
Prentun: Biaöaprent hf.
menn eðlilega fyrir sér kosningafyrir-
komulaginu og þá einkum þvi hvernig
unnt er að breyta þvi. Það er einkum
tvennt sem almennur áhugi virðist vera á
að breyta.
í fyrsta lagi telja menn almennt nauð-
synlegt að þéttbýliskjördæmin fái þing-
mannatölu sem er i betra samræmi við
ibúafjölda þessara kjördæma en nú er.
Kosningalögunum var siðast breytt að
marki 1959, þar áður 1942. Það er augljóst
að frá árinu 1959 hafa átt sér stað þvilikar
breytingar á búsetu i islenska þjóðfélag-
inu að eðlilegt og nauðsynlegt er að taka
tillit til þeirra með breyttum kosningalög-
um.
Hitt atriðið sem menn i öllum flokkum
virðast sammála um er nauðsyn þess að
kjósendur fái meiri möguleika til þess að
hafa áhrif á röðun manna á framboðs-
lista. Nú má heita ómögulegt fyrir kjós-
endur að hafa þar nokkur minnstu áhrif á.
Einstaka flokkar hafa tekið upp þá aðferð
að viðhafa prófkjör um val frambjóðenda
á lista enprófkjör svaraþóekki kröfumal-
mennings i þessum efnum: Þó að prófkjör
sé um listann hefur kjósandinn nákvæm-
lega jafnlitla möguleika á að hafa áhrif á
röðun frambjóðenda eftir að listinn er
kominn fram. Þess vegna er nauðsynlegt
að ganga miklu lengra i þessum efnum, ef
alvara fylgir fögrum orðum hinna æfðu
stjórnmálamanna. Sé alvara á bak við
orðin ættu stjórnmálamennirnir að sam-
einast um það á alþingi að breyta kosn-
ingalögunum þannig að kjósandinn fengi
raunverulegt úrslitavald um röðun
manna á framboðslista.
Hinu mega menn aldrei gleyma að
kosningar snúast um málefni fremur en
menn, einstaklinga. Hver stjórnmála-
fiokkur á að bera fram sin málefni fyrir
kosningar til atkvæðagreiðslu og ákvörð-
unar meðal kjósenda. Menn geta vissu-,
lega verið misjafnlega hæfir til þess að
bera málefnin fram til sigurs að mati
þeirra sem á annað borð vilja leggja mál-
efninu lið;en málefnin eiga að ráða úrslit-
um um pólitiska afstöðu kjósenda.
—s.
CIA - Noregur
r
- Island
Fyrrverandi starfsmaður bandarisku
leyniþjónustunnar CIA hefur upplýst að'
tengsl hafi verið milli norsku og banda-
risku leyniþjónustunnar. Hafi bandariska
öryggisþjónustan og leyniþjónustan rekið
hlustunarstöðvar i Noregi i samráði við
norsku leyniþjónustuna. Þessar stöðvar
hafa verið settar upp samkvæmt sérstök-
um samningi milli norskra og bandar.
yfirvalda, en samningur þessi nær einnig
til fleiri þátta. Sá sem veitti upplýsingarn-
ar um þessi mál heitir Viktor Marchetti,
en hann var áður einn af valdamestu
starfsmönnum leyniþjónustunnar banda-
risku, CIA. Þessar uppljóstranir um Nor-
eg leiða hugann að þvi sem oft hefur verið
bent á hér i blaðinu að verulegar likur eru
á þvi að bandariska leyniþjónustan hafi
með margvislegum hætti komið við sögu
hér á landi. Þessum getgátum Þjóðviljans
hefur yfirleitt ekki verið svarað með öðru
en hæstaréttardómum, t.d. þegar kurteis-
lega var á það bent að hagsmunir Varins
lands og CIA féllust i faðma. En hæsta-
réttardómar fá ekki breytt þvi að sterkar
likur eru á að CIA hafi einnig teygt hinar
sóðalegu krumlur sinar hingað til lands.
Nú liggja sannanir fyrir um afrek
CIA-manna i Noregi. Þvi þá ekki ísland
lika? -S
r
Oréttmœt
gagnrýni
Eins og i pottinn er búiö er
eðlilegt að samvinnuhreyfingin
og forkólfar hennar liggi undir
nokkurri gagnrýni. Leiðara-
höfundur Visis skýtur þó himin-
hátt yfir markið, þegar hann i
ómaklegri árás i blaöi sinu i gær
gerir kaupfélagsmönnum I
Eyjafirði upp annarlegar hvatir
i sambandi við fyrirhugaða
endurreisn atvinnulifs á Hjalt-
eyri.
Það er I meira lagi hæpin full-
yrðing að ætlun KEA sé að
„kaupa mannsllf fyrir litið’ á
Hjalteyri. Hitt er hinsvegar
enguqi vafa undirorpið að þegar
Kveldulfur kvaddi Hjalteyri á
sinurn tima voru mannslifin þar
litils metin og svivirt.
Minnisvarði um
einkaframtakið
Dagur á Akureyri lýsti við-
skilnaði Kveldúlfs-manna á
Hjalteyri fyrir nokkru á þennan
hátt.
,,Á Hjalteyri blasa við augum
mannlausar ibúöir, vélarlausir
verksmiöjukumbaldar, hrörn-
andi hafnarmannvirki og léleg
atvinnuskilyröi 50 manns sem
þar býr. Þar hætti Kveldúlfur
atvinnurekstri sinum þegar
arövon þraut og Landsbankinn
vill nú selja hinar yfirgefnu
eignir. Og nú beinast allra augu
aö sam vinnusam tiikunum við
Eyjafjörð i von um aöstoö
þeirra við aö byggja á rústum
einstaklingsframtaksins á
Hjalteyri, bæöi Reykjavikur-
blöö, enn fremur sveitarstjórn
Arnarneshrepps og lánadrottn-
ar. Þessir aöilar hafa þaö ef-
laust i huga, aö Kaupfélag Ey-
firðinga veiti aöstoö viö at-
vinnuuppbyggingu i Hrisey,
Grimsey, Dalvik og nú i Ólafs-
firði, þar sem leitaö var stuön-
ings viö atvinnuframkvæmdir
og verzlun.”
Þarna er komið að kjarna
málsins. Þótt kaupfélög og sam-
vinnufyrirtæki séu misjafnlega
rekin er einn höfuð kostur
þeirra að kapitalið er staöbund-
ið og tekur ekki á rás úr byggð-
arlaginu, strax og harðna tekur
á dalnum.
Gagnrýni Visisleiðarans
missir þvi algjörlega marks, og
Kveldúlfsævintýrið vilja Hjalt-
eyringar og nágrannar örugg-
lega ekki endurtaka, heldur
setja traust sitt á félagssamtök i
eigu fólksins.
Á hinn bóginn er nauðsynlegt
að gagnrýna samvinnuhreyf-
inguna á uppbyggilegan hátt og
hafa fáir gert það betur en
Reynir Ingibjartsson, form.
Landssambands samvinnu-
starfsmanna. í dagskrárgrein i
Þjóðviljanum 27. ágúst sl. telur
hann upp i 16 atriðum ýmislegt
af þvi sem gæti orðið til þess að
stórefla samvinnuhreyfinguna
félagslega og um leið auka hlut-
deild hennar i atvinnurekstri, i
stað þess að draga úr henni eins
og heildsalablaðið Vísir predik-
ar.
Efling samvinnu-
hreyfingarinnar
”1. Koma þarf á sem viötæk-
astri umræðu I samvinnu-
félögunum, verkalýðsfélög-
unum og þeim stjórnmála-
flokkum sem tengjast mest
þessum hreyfingum um
samskipti þessara hreyf-
inga.
2.Losa þarf Vinnumálasam-
band samvinnufélaganna úr
tengslum við Vinnuveit-
endasambandið m.a. með
sjálfstæðri eflingu Vinnu-
málasambandsins. Einnig
að samvinnufélög ss. Slát-
urfélag Suðurlands og
Mjólkurbú Flóamanna segi
sig úr Vinnuveitendasam-
bandi Islands.
3. Stofna sérstakt fræðslusam-
band samvinnufélaganna og
losa fræðslu- og félagsmálin
frá hinni fjármálalegu miö-
stjórn Sambandsins. Skóla-
starfsemi, timarit, erind-
rekstur, félagsmannatengsl
og starfsmannafræðsla
heyröi þá m.a. undir þetta
fræðslusamband.
4. Koma á tengingu milli þessa
hugsanlega fræðslusam-
bands og Menningar- og
fræðslusambands alþýðu og
taka upp samstarf á ýmsum
sviðum s.s. i sambandi við
Bréfaskólann.
5. Efla sem mest þróun at-
vinnulýðræöis innan sam-
vinnuhreyfingarinnar með
fullri aðild starfsmanna að
stjórnum félaganna, sam-
starfsnefndum og mun nán-
ara samstarfi alls starfs-
fólks á hverjum vinnustað.
6. Veita samtökum samvinnu-
starfsmanna aukiö vald
varðandi öll sérmál starfs-
manna og skapa þessum
samtökum sjálfstæða stöðu
bæöi innan verkalýðssam-
takanna og samvinnuhreyf-
ingarinnar.
7. Sjá til þess að I stjórnum SIS
og ASÍ séu ávallt einhverjir
menn á hverjum tima sem
þekkja vel til i systurhreyf-
ingunni og gegna eða hafa
gegnt þar trúnaðarstöðum.
8. Vinna að auknu samstarfi á
pólitiska sviðinu með sam-
starfi samvinnu- og verka-
lýösflokkanna og þeirra
þjóðfélagsafla,sem setja sér
félagsleg markmið.
9. Vinna að lækkun vöruverös
m.a. með byggingu
stórmarkaðar i Reykjavfk á
vegum KRON og með stuön-
ingi stéttarfélaganna og
Sambandsins.
10. Efla sem mest samstarf
neytendafélaganna I Sam-
bandinu ekki sist á Suðvest-
urlandi og koma á samstarfi
i einhverri mynd á milli
þeirra og verkalýðsfélag-
anna á viðkomandi stööum.
n. Stórefla ýmis form sam-
vinnustarfs s.s. byggingar-
samvinnu, framleiöslusam-
vinnu og eins 1 sambandi við
útgerð,fiskvinnslu og ýmsan
iðnað.
12. Marka samvinnuhreyfing-
unni ákveðnari stefnu en nú
er t.d. með samningu og
samþykkt sérstakrar stefnu-
skrár eins og ASI hefur gert,
þar sem skýrt væri kveðið á
um sameiginleg markmið
með verkalýðshreyfingunni.
13. Stórefla fræðslu um þessar
almannahreyfingar svo
hverjum landsmanni megi
vera ljós stefnumið og til-
gangur þessara hreyfinga og
uppruni þeirra af sömu rót.
l4Móta sameiginlega stefnu i
uppbyggingu innlendra at-
vinnuvega og gegn ásókn er-
lendra auðhringja.
l5Jafna atkvæðisrétt fulltrúa
kaupfélaga á aðalfundi SIS
og fella það niður, að tekiö sé
mið af viðskiptum viö Sam-
bandiðá sama háttog réttur
hvers einstaks félagsmanns
er ekki bundinn við viðskipti.
16. Breyta formi félaga, sem nú
eru rekin sem hlutafélög s.s.
Oliufélagið og gera þau að
samvinnufélögum. Þaö ætti
að vera hægt að reka sam-
vinnuoliufélag á íslandi eins
og i' Sviþjóð” — e.k.h.