Þjóðviljinn - 26.01.1979, Blaðsíða 7

Þjóðviljinn - 26.01.1979, Blaðsíða 7
Föstudagur 26. janúar 1979. — ÞJÓÐVILJINN — SIDA 7 Um nöldurskrif í tilefni af barnaári og hlutskipti barna í samskiptum þeirra vid voldugar opinberar stofnanir Höröur Bergmann: 4-h- Hvernig eru börn undir- okuö og látin mœta afgangi? Ljóst er aö þaö verður ansi misþarft sem menn ætla að taka sér fyrir hendur á barnaári og ekki mikils árangurs aö vænta af þvi öllu. Mér finnst t.d. aö harla ömurlegt yröi ab horfa á það að sii umræða sem f ram fer I Þjóbviljanum i-tilefni barna- ársins myndi einkennast af háði og nöldri eins og gerðist um sið- ustu helgi. Flosi hefur auðvitað fulltleyfi til að hæðast að öllum fræðingunum i Vikuskammti sinum, en ég skil hinsvegar ekki hvað veldur nöldurskrifum eins og Erla Sigurbardóttir lætur frá sér fara I sunnudagsblaðinu. Þar segir m.a.: „Það á að ræða málin. Röfla og rugla, rugla og röfla, röfla og rausa, þU veist ér með lausa, segir i kvæðínu. Leggja á drög að hinu og þessu, stinga upp á umbótum. Ekki verður sparað við sig. Hinar mörgu og margvislegu nefndir munu tala og tala, hraðar og hraðar, meira og meira, hærra og hærra. Úff. Þá er helvitis krakkaárinu lokib og timi kom- inn til að snUa sér að öðru." Hugarástand sem skapar nei- kvæð nöldurskrif af þessu tagi má að likindum skýra með for- sendum, sem hið sérstaka stjórnmála- og þjóðfélags- ástand sem við bUum við um þessar mundir, hefur skapað. Ungt fólk sem uppfullt er af áhuga á þjóðfélagsbreytingum, þ.á m. breytingum á högum barna, hlýtur að hafa orðiö fyrir vonbrigðum með vinstri stjórn I landinu og i höfuðborginni. „Það eru engir peningar til." Fjarhagsáætlanir rfkis og borg- ar fyrir árið 1979 bera ekki vott um að miklar breytingar séu i vændum. Nýju stjórnendurnir komast ekki Ur sporunum enda voru þeir kosnir til að halda uppi kaupmættinum. Litasjón- varp er viðurkennd brýn nauð- syn en skólar.. sundlaugar og dagvistunarstofnanir mega bfða. Einkaneyslan hefur nU orðið forgang jafnt hjá vinstri- og hægristjómum enda gera háttvirtir kjósendur, verkalýð- urinn og verkalýðsforystan meðtalin, ekki mikið til að verja hlut samneyslunnar og eru jafn- an reiöubUnir að taka undir sönginn um að draga Ur fram- kvæmdum ríkisins, draga Ur svpnefndri skattpiningu o.s.frv. Þá er spurningin þessi: A að leggja árar i bát, gefast upp og gefa sig ncldrinu algjörlega á vald? Helst ekki. Enda þótt erf- itt sé um þessar mundir að afla fjár til framkvæmda sem marka skýr spor er verk að vinna á öðrum vettvangi og engu siður mikilvægt. Rétt greining á vandamálum er for- senda þess að rétt sé við þeim brugöist. 1 þvi samhengi sem hérum ræðir hefur það t.d. ótvi- rætt gildi að reyna að greina hvers konar undirokun börn bUa við i samfélaginu og hvernig þau eru látin sæta afgangi á ýmsum sviðum. Með skyrari vitund um þetta aukast likur á að hægt verði að breyta ástand- inu. Hér er ekki rUm til að fara langt Ut i þessa sálma, einungis vikið stuttlega að þvi hvernig undirokun barna oglitilsvirðing á þeim birtist i skólum, dagvist- unarheimilum og sjónvarpi. Skólinn er helsti vinnustaður barna og á að skapa þeim þroskavænleg skilyrði og sjálf- stæði i hugsun og verki. Þó ráða þau sáralitlu á þessum vett- vangi. Nemendur gætu hins vegar auðveldlega verið með i ráðum um aðferðir, vinnutima og hlé, skólareglur, bUnað hUs- næðis og skipan á skólalóð. Erf- iðara er hins vegar ab gera nemendur að þátttakendum i ákvöröunum um markmið og inntak náms. Og erfitt reynist þeim fullorbnu ab draga Ur af- skiptum sinum á þeim vett- vangi sem nemendur ráða mestu, þ.e. félags- og tóm- stunda- og skemmtanalifi innan skólans. Yfir grunnskólanum svífa samræmd flokkunarpróf og einkunnagjöf kennara I öllum greinum, yfirleitt ekki i þeim tilgangi að Utskýra og aðstoba heldur dæma Ut frá mælikvörb- um, sem sá sem dæmdur er, á engan hlut i ab skapa. Slik flokkun á sinn þátt i að brióta nibur sjálfsvirðingu og sjálfsálit þeirrasem lenda i lægstu flokk- unum og veldur áhugaleysi og vanliban hjá flestum i þessum hluta nemendanna. Forræbistilhneigingar innan skólans stybjast vib sterkar hefbir. Þeir kennarar sem starfa saman eba einn og einn ab þvi ab brjóta þær niður og gefa nemendum aukinn Ihlutun- arrétt og fleiri valkosti eiga mikið og erfitt starf fyrir hönd- um. Og þurfa aukinn stuðning i lögum og reglugerbum. Börn mæta llka lltilsvirbingu innan skólans á annan, óbeinan hátt. A vinnustab þeirra jafnast hvorki hUsgögn, bækur eba önn- ur tæki vib þab sem gerist á venjulegu heimili. Litprentabar kennslubækur á vöndubum papplr heyra enn til undantekn- inga enda þótt abrar barnabæk- ur séu ab jafnaöi þannig gerbar. Kassettutækin, sem skólar landsins haf a til ab nota I tungu- málakennslunni, eru yfirleitt ódýrasta rusl sem völ er á. A fáum heimilum eru jafn léleg hljómflutningstæki nU á dögum og eru I skólanum, enda er þab i samræmi vib utbreitt oft ómeð- vitað viðhorf til barna, sem fel- ur f sér að handa þeim sé hið lakasta og ómerkilegasta full- gott. Ég er ekki nógu kunnugur dagvistunarheimilum til að þora að fullyrba mikib um hlut- skipti barna sem þar dvelja. Ljost er þó ab almennt er enn litib fremur á þau sem geymslu- stab en uppeldisstofnun. Fátæk- legur bUnabur margra þeirra innandyra og utan ber vott um sömu vibhorf og lýst var hér á undan. Skilningur á naubsyn góðs rýmis og fjölþættra at- hafnamöguleika barnanna á þessum vettvangi fer þó vax- andi ekki sist vegna viðleitni þeirra sem þar starfa til ab breyta viöhorfum. Hins vegar eru enn næsta fáir leikvellir I landinu sem geta státað af fyr- irmyndarbUnaöi. Að lokum fáein orð um annars konar opinbera stofnun sem börn hafa mikil samskipti við, sjónvarpið. Hvernig birtist Ut- ilsvirðing á börnum þar? Af blaðaskrifum aö dæma virðast æ fleiri vera að vakna til vitund- ar um að eitthvað sé bogið við þann sérstaklega barnatima sem þar er boðið upp á.Ur þvl ab börnin nenni varla ab horfa á hann lengur. Hins vegar er naumast ástæba til þess fyrir fólk aðheila séryfir stjórnendur þessara þátta. Þeir sem ráða tækjum og fé innan stofnunar- innar ráða meira um hina öm- urlegu Utkomu. Stjórnendum þáttanna er skömmtuð aðstaða sem leiðir til þess stirbbusalega fUskbrags sem fylgir einatt þessum þáttum. Helst virbist þurfa ab taka efnið upp frá sama sjonarhorni vib eitt borb. Allt einkennist af þvl ab hér er þess gætt ab kosta ekki miklu til, spara búnaöogtlma. Silfur- tungl fyrir þá fullorðnu mega hins vegar glitra. Vitaskuld nota börn annað efni sjónvarpsins meira og minna oglenda þar á sama báti ogþeir fullorbnu. Þau geta notið meb þeim allra sætu fræbslu- myndanna um fiska, skordýr, fugla, fjallstinda og eybieyjar, spennandi ameriskra blómynda og enskra framhaldsmynda- þatta, alls þessa flotta ogsnurf- usaða afþreyingarefnis sem stjórnendur sjónvarpsins senda Ut i „hinum áhrifamikla fjöl- mibli" sinum. Þar er ekki mikil hætta & ab börn fái ab sjá ebli- lega, truverðuga mynd af sjálf- um sér og aðstæðum sinum i samfélaginu með þeim and- stæbum sem i henni má greina. Andstæbum sem I þvl felast ab bUa vib forræbi eða sjálfræbi, auðlegðeða fátækt, skilning eða skilningsleysi. Raunar er þetta ekki nema angi af því allsherj- arhlutverki sem Islenska valda- stéttin hefur markab þessum fjölmiblum sinum, þ.e. svæfa og gefa nammi. Hér hefur verib fjallað laus- lega um eina lilið á hlutskipti barna i samskiptum þeirra við voldugar opinberar stofnanir, þ.e.a.s. hvernig þau fela I sér Utilsvirðingu á börnum og stifar forræðistilhneigingar. Ab sjálf- sögbu er fjölskyldan og heimilib sá vettvangur sem mestu ræbur um hlutskipti barna ab þessu leyti. Þar getur hins vegar ekki veribum neina heildarmynd aö ræba, abstæbur barna innan fjöLskyldu sinnargeta verið eins ólikar og dagur og nótt. Annars vegar eru mörkin dregin af miklu sjálfræði, athafnarfrelsi ogþátttöku I ákvörðunum, hins- vegar ósveigjanlegu forræbi, takmörkuðu athafnafrelsi og engri þátttöku I ákvörðunum. Vonandi á sU umræba sem fram fer i ár um hagi og þarfir barnaeftir aðskýra margt bet- ur um þetta efni en hér hefur tekist. Með þvl skapast mögu- leikar á að breyta og tala um — þó slðar verði. Timaritið „Skák" hefur á undanförnum árum sýnt það lofs- verða framtak að gefa Ut með reglulegu millibili eina eba fleiri skákbækur. Meb tilliti til þess ab ekki hefur verib um aubugan garb ab gresja I skákbókmenntum Is- lendinga er hér um þarft verk ab ræba. Nokkrar þær bækur sem gefnar hafa verið Ut eru sérlega Umsjón: Helgi ólafsson Að hugsa eins og stórmeistari góðar s.s. „Fléttan" eftir rUss- neska skákm eistarann Romanovski. „Hvernig ég varb heimsmeistari" eftir Tal, bók sem er hverjum þeim sem ætlar sér ab verða heimsmeistari i skák algerlega ómissandi. „Vib skákborðið i aldarfjórðung" eftir Friðrik Ólafsson er sannkallaður kjörgripur þó Friðrik komist þar hvergi nærri ritsmfð sinni um ein- vígi aldarinnar sem Almenna bókafélagið gaf Ut á sinum tima. Sfðasta bókin sem Ut kom er „Hugsaðu eins og stórmeistari" I þýbingu Jóhanns Arnar. Hér er um ab ræða mjög óvenjulega skákbók sem fjallar um hugsun nútima stórmeistara & meban á skák stendur. Þab sem gerir bók- ina helst athyglisverba er fyrsti kafli hennar, en þar setur Kotov fram aðferð slna til að kryfja hverja stöðu á sem fljótlegastan og nákvæmastan hátt. Nafnið á kaflanum „Tré sundur- greiningarinnar" segir raunar mikið um innihald hans. t stuttu máli er hér rætt um flokkun allra hugsanlegra afbrigða. Dæmi: Boleslavski — Kotov Hvað geristeftir l.Rd4.Hverjir eru varnarleikirnir. Sérhver slikur er ein grein, og Ut frá hverri grein koma svo smá- greinar og kvistir. Sambærilega krufningaraðferð má t.d. finna I málmyndunarfræði. Höfundur kemur vlba vib i bók sinni og gerir öllum mögulegum (og ómögulegum) hlutum skil s.s. fingurbrjótum, ósjálfrábum vib- brögbum, tlmahraki, mibtafli, endatafli, mibborbi, lokubu mib- boröi o.fl. Þýöing Jóhanns Arnar hefur tekist allvel þó ab ég persónulega kunni ekki að meta nokkur nýyrbi hans. Þá finnst mér þýbandi vega nokkuð að frændum vorum Færeyingum I eftirfarandi um- sögn: „Arið 1950 fórum vib Smys- lov til Færeyja og kepptum þar á alþjóblegu móti. Meb i förinni var hinn reyndi meistari Makagonov og ég gleymi aldrei ráblegg- ingunni sem hann gaf okkur aður en keppnin hói'st: . Flækib ekki taflið, þvl skyldub þib gera sllkt. Skiptib uppá drottningunni og skiljib eftir 2-3 menn á borbinu. Þá erub þib öruggir meb vinn- ing". Hib rétta I frásögninni er: „Arib 1950 fórum vib Smyslov til Feneyja...." Þab kann þo ab vera, ab þannig megi meðhöndla Færeyinga. Umgjörð og Utlit þessarar bókar er eins og best verður á kosið og textinn auðlæsilegur. HUn kom fyrir nokkrum árum i verslanir, á ensku, en þeir skák- menn sem ekki hafa komist yfir hana enn og hafa áhuga á að bæta sig ættu hiklaust að fá sér eintak. Álagningarstofn byggingagjaldsins Blaðinuhefur borist tilkynning frá Hagstofu tslands, þar sem gerö er grein fyrir áætluðum byggingarkostnaöi húsnæðis sem greiða þarf af hið nýja nýbyggingargjald. Frumvarp um þaö var samþykkt á Alþingi skömmu fyrir jól og gerir það ráð fyrir að greidd verði 2% af brúttó- kostnaöi bygginga annarra en IbúðarhUsnæðis og greiðist þab aöur en framkvæmdir hefjast. Hagstofan áætlar byggingakostnaðinn I sam- ræmi við útreikninga Rannsóknastofnunar Byggingariðnaðarins og Byggiugastofnunar landbúnabarins. A rUmmetra Gildir tlmabilib 15. janUar til 30.jUni mannvirkis, kr. 1. SkrifstofuhUsnæbi............................................40.000 2. VerslunarhUsnæbi...........................................40.000 3. IbnaðarhUsnæði.............................................20.000 4. VörugeymsluhUsnæði, annac en það, er um ræðir I lið 5h .. 17.000 5. Landbunaöarmannvirki: a. Hlaða, steinhus eðá stálgrindahús Fyrir þurrhey...............................................6.000 Fyrir vothey (flatgryfja)....................................8.000 b. Votheysturn, votheysgryfja ...............................12.000 c. Fjós (byggt ofan á haughUs) ...............................16.000 d. MjólkurhUs ...............................................28.000 e. HaughUs ..................................................10.000 f. FjárhUs (mebkjallaraebaánhans) .........................7.000 g. HesthUs, svínahUs, alifuglahUs.............................15.000 h. Geymsla: Kartöflugeymsla ..........................................14.000 önnur geymsla,einangrubabeinhverjueba ölluleyti .......12.000 önnur geymsla, óeinangrub.................................8.000 i. Gróburhus..................................................9.000 Ef ekki er tekið annað fram, er hér miðaö við byggingar með Ut- veggjum Ur steini, hlöðnum eða steyptum. 1 libnum 1 — 4 er einvörbungu miöað vib einangrub hUs. 1 lib 5a-i er mibab vib óeinangrabar byggingar, nema I lib 5c, 5d og 5 g, svo og ab þvi er varbar kartöflugeymslu o.fl. IbnaðarhUsnæði samkvæmt lið 3 hér fyrir ofan tekur til hvers konar iðnaðarbygginga, það er til mannvirkja fyrir starfsemi, er fellur undir flokka 2 og 3 I atvinnuvegaflokkun Hagstofunnar, sem birt er árlega í Hagtiðindum, siðast I jUníblaði þeirra 1978. Samkvæmt þessu teljast t.d. sláturhUs og önnur vinnsluhUs bUvöru svo og hvers konar byggingar til sjávarvöruvinnslu til iðnabarhUsnæbis.

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.