Þjóðviljinn - 06.03.1988, Blaðsíða 8

Þjóðviljinn - 06.03.1988, Blaðsíða 8
Dagvistun fatlaðra barna FötluÖu börninfara á biðlista Það er Ijóst að sú dagvistun semíboðierfyrirfötluðbörn er engan veginn f ullnægjandi og að henni er ekki sinntsam- kvæmt þvísem lögin segjatil um. ÞettasagðiStefán Hreiðarsson, forstöðumaður Greiningar- og ráðgjafar- stöðvar ríkisins fyrirfötluð börn, en stöðin er til húsa við Sæbraut á Seltjarnarnesi og hefur það hlutverk að greina getu og vangetu barna sem ekki aðlagast dagvistar- og skólakerfinu meðeðlilegum hætti og finna þessum börn- um stað íkerfinu, þarsem hægt er að mæta þörfum þeirra. Fyrir utan þá biðlista sem nú eru eftir lögboðinni dagvist fyrir þessi börn frá tveggja ára aldri, þá finnst okkur hér að nauðsyn- legt sé að mörg fötluð börn fái dagvist frá eins árs aldri, sagði Stefán. Hvaða börn eru það sem hér um rœöir? Þetta eru börn sem ýmist eru hreyfíhömluð eða hafa aðra líkamlega eða andlega fötlun eða hvorttveggja. Þetta eru börn sem hafa sérstakar og einstaklings- bundnar þjálfunarþarfir sem hið almenna dagvistarkerfi fær ekki fullnægt án sérstakrar aðstoðar. Hér á Reykjavíkursvæðinu eru nú í boði tvær leiðir fyrir þessi börn: annars vegar er framboð á 10 dagvistarplássum á sérdeild fyrir fötluð börn að Múlaborg. Hins vegar er sérstakt stuðning- skerfi fyrir fötluð börn á hinum almennu dagheimilum, þar sem þroskaþjálfi, fóstra eða annar starfskraftur fylgir viðkomandi barni til stuðnings. Menntamála- ráðuneytið greiðir 1-2 klst. af 4 fyrir slfka séraaðstoð eftir að- stæðum. Hvar er þörfin fyrir úrbœtur brýnust? í>að hefur sýnt sig að þetta kerfi fullnægir á engan hátt þeirri þörf sem er fyrir hendi. í fyrsta lagi vantar fleiri sérdeildarpláss fyrir þau börn sem við sjáum að muni ekki geta aðlagast venjulegum leikskóla. í öðru lagi þurfa þau börn sem fá pláss á dagheimilun- um oft að bíða mánuðum saman eftir því að komast inn þar sem ekki fæst starfskraftur til þess að veita þeim þann sérstuðning þar, sem þau hafa þörf fyrir. í þriðja lagi þarf að mæta þörf- um flestra þessara barna fyrr en nú er gert og taka þau inn á dag- heimili eða dagvist þegar þau eru orðin eins árs. Þetta er nauðsynlegt bæði vegna barnanna og foreldranna. Það er mikilvægt fyrir þessi börn að þau fái markvissa þjálfun þeg- ar frá upphafi. Þjóðfélagið gerir ráð fyrir því nú til dags að báðir foreldrar vinni úti, og foreldrar þessara barna verða að gera það ekki síður en aðrir. Yfirieitt er ekki hægt að nýta dagmömmukerfið fyrir þessi börn, þar sem þau þurfa sérhæfða og krefjandi umönnun. Þá má einnig segja að það sé nægilega krefjandi reynsla fyrir foreidra að eiga þroskaheft börn þó að það bætist ekki ofan á að þeir þurfi að eiga í stríði við kerf- ið árum saman. Hvaða aðili erþað sem á að sjá til þess að þessari brýnu þ'örf sé fullnœgt? í 26. grein laga um málefni fatl- aðra frá 1983 segir að „sveitarfé- lög útvega rými fyrir fatlaða á dagvistarstofnunum fyrir börn- ...og koma á fót sérdeildum..." Við teljum því að hin lagalega WGX&á ** «, £ *L ¦ ^¦^¦H ' IHHB ,—If*» |PB -J|p fpP f. t *v. t r t t; '¦ %%&»& 1 :•• 1 ?;< •-¦ . I ggmM, . II J#£L'$J/0 4 ** W * M Y Stefán Hreiðarsson, forstöðumaður Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins. ábyrgð á þessu máli hvíli á dag- vistarstofnunum. Og samkvæmt okkar skilningi á lögunum eiga þessi börn lagalegan forgangsrétt á dagvistun. Hvernig er þessum málum hátt- að úti á landsbyggðinni? Börn á landsbyggðinni koma til okkar í greiningu eins og önnur börn, og við höfum reynt að koma þeim fyrir á dagheimilum þar með sérstuðningi. Það hefur sýnt sig að sveigjanleiki hefur verið meiri í þessum málum úti á landi, og vandamálið er því erfið- ast hér í Reykjavík. Hversu stór er þessi vandi í tíilum talinn? Það fer eftir því hvernig á málið er litið. Nú eru kannski 10-15 börn sem bíða eftir sérdeildarúr- ræði. Þessi biðlisti er nokkuð stöðugur, þannig að þegar rætist úr fyrir einum þá er venjulega annar eða fleiri komnir á listann. Þá eru nú kannski 10-20 minna fötluð börn á biðlista eftir því að komast inn á almennu dagheimil- in. Vandi þeirra tengist stærra máli sem er skortur á sérhæfðu starfsfólki við dagheimilin al- mennt. Þótt börnin hafi fengið úthlutað plássi á þessum dag- heimilum þurfa þau oft að bíða mánuðum saman vegna þess að ekki fæst fyrir þau stuðningsfólk. Og það gegnir sama máli um þennan biðlista, það bætist stöðugt við hann þótt einhverjar úrlausnir fáist. í þriðja lagi má segja að hluti vandans felist í því að mæta þarf þörfum allra þessara barna ári fyrr en nú er gert. Getur þú sagt okkur dœmi af vanda sem fólk hefur lent í vegna skorts á þjónustu við fotluð börn þess? Jú, dæmin eru auðvitað fjöl- mörg um foreldra sem hafa þurft að standa í baráttu við kerfið mánuðum og árum saman til þess að fá þessa sjálfsögðu þjónustu fyrir börn sín. Ég get til dæmis nefnt foreldra sem eiga þroska- hefta stúlku, sem nú er 5 ára. Þau bjuggu í Kópavogi, þar sem stúlkan hafði dagheimilispláss með stuðningi frá 2 ára aldri þar til foreldrarnir fluttu til Reykja- Algengt er aðfötluð börn komist ekki inn á dagheimilifyrr en þau eru orðinþriggja áraþóttþau hafi laga- leganforgang, segir Stefán Hreiðarsson forstöðumaðvtr Greiningar- og ráð- gjafastöðvar ríkisins fyrirfötluð börn víkur, þegar stúlkan var 3 ára. Þá var strax sótt um dagheimilispláss með sérstuðningi og þurftu for- eldrarnir að bíða eitt og hálft ár eftir því að fá piáss. Vistun á dag- heimilinu fékkst þó ekki nema slitrótt fyrstu mánuðina vegna skorts á starfsfólki, og sérstuðn- ingur fyrir stúlkuna hefur ekki fengist fyrr en nú í febrúar. Þetta er ljót saga en því miður dæmi- gerð fyrir marga foreldra. Það má segja að algengt sé að fötluð börn komist ekki inn á dagvist fyrr en þau eru orðin þriggja ára, þótt brýn þörf hafi verið á slíku plássi tveimur árum fyrr. Er skortur á faglœrðu fólki til þess að annast þessi börn? Ég er ekki viss um það. Við eigum nefnilega heilmikið af menntuðu starfsfólki sem skilar sér ekki í störfin. Svörunin við auglýsingum Dagvistar er ekki í samræmi við þann fjölda sem hlotið hefur sérmenntun á þessu sviði. Það fólk fer heldur í störf sem eru ekki eins krefjandi til- finningalega og miklu betur borg- uð. Til dæmis afgreiðslustörf í Kringlunni! Það hvarflar stund- um að manni að kannski þurfi að skella á efnahagskreppa til þess að þessum málum verði kippt í Iag, því reynslan sýnir, að ég held, að aldrei hefur meira verið gert fyrir þá sem minna mega sín en einmitt þegar harðnar á daln- um. -6lg. Börnsem greinastmeð Kkamlega eðaancHega föflunþuifa aðbíðaíl—2 árefhrþvíað fáplássá aagheimíli eðaásér- deild Við ætluðum ekki að trúa því, þegar okkur var sagt að barn- ið okkarfengi hvergi aðgang að meðferðarstofnun eða dagheimili eftir að það hafði verið greint með alvarlega andlegaog líkamlegafötlun, sögðu foreldrar fatlaðs barns sem bíða nú eftir dagvistar- plássi fyrir barn sitt, þegar Þjóðviljinn ræddi við þau nú í vikunni. Það kom blaðamanni Þjóðvilj- ans líka á óvart þegar hann frétti að svo væri komið íslenska vel- ferðarkerfinu að fötluðum unga- börnum væri synjað um þá þjón- ustu sem þau eiga bæði siðferði- iegan og lagalegan rétt til. En staðreyndin er sú að bæði alvar- lega fötluð börn og börn sem þurfa sérstakan stuðning inni á almenna dagvistarkerfinu þurfa nú að bíða til þriggja ára aldurs eða lengur eftir því að fá pláss á dagheimili þótt þau njóti lagalegs forgangs frá því að þau eru orðin tveggja ára og þótt sérfræðingar haldi því fram að þessarar þjón- ustu sé þörf strax frá eins árs aldri. Bæði vegna þess hversu mikilvæg markviss þjálfun er fyrir þessi börn á fyrstu aldursár- unum og einnig vegna foreldr- anna sem eiga allan rétt á aðstoð við uppeldi fatlaðra barna sinna. Þegar leitað er orsaka þessa ástands í kerfinu verður fátt um skír og ótvíræð svör. Heldur er eins og stigið sé á súrdeig sem gefur eftir í allar áttir, og enginn kannast við ábyrgð. Gerður Steinþórsdóttir hefur nýlega tekið við sem formaður Svæðisstjórnar um málefni fatl- aðra í Reykjavík, en samkvæmt lögunum um málefni fatlaðra frá 1983 ber Svæðisstjórninni að gera tillögur um þjónustu og samræma aðgerðir þeirra er með málefni fatlaðra fara á svæðinu. Gerður þekkir vanda þennan af eigin raun, og var því fús til að viður- kenna hann, einkum hvað varð- aði mikið fötluð börn. Hún sagði að Svæðisstjórn um málefni fatl- aðra hefði gert tillögur um úrbæt- ur í apríl 1987, en síðan hefði ekk- ert gerst í málinu. í raun hefði ekkert verið gert til þess að leysa þennan vanda síðustu 4 árin, sagði Gerður. Deilt um lagalega skyldu Um það virðist nokkur ágrein- ingur á milli borgarinnar og ríkis- ins hverjum beri að veita þessa þjónustu. Þannig sagði Bergur Felixson framkvæmdastjóri Da- gvistar barna hjá Reykjavíkur- borg að það væri ekki ótvírætt í lögum, hverjum bæri að standa að því að veita þessa þjónustu. Lögin ætluðust fyrst og fremst til þess að sveitarfélögin mættu da- gvistarþörf þeirra barna sem væru heilbrigð eða gætu haft gott af því að vera á almennu dag- heimilunum. Hins vegar væri það rikisins að reka meðferðarstofn- anir. Það hvílir því ekki fortaks- laus skylda á okkur í þessum efn- um, sagði Bergur, en hins vegar hefur borgin gert sitt besta til þess að mæta þessum þörfum, sérstak- lega inni á dagheimilunum en þar eru nú um 90 fötluð börn með sérstakan stuðning. Gerður Steinþórsdóttir sagði hins vegar að það væri ótvírætt gagnvart lögunum að sveitar- stjórnum bæri að sinna dagvistun fyrir öll börn, einnig þau sem eru fötluð. Sama segir Stefán Hreiðarsson, forstöðumaður Greiningar- og ráðgjafarstöðvar ríkisins og vitnar í lög um málefni fatlaðra, 26. grein: „Sveitarfélög útvega rými fyrir fatlaða á dag- vistarstofnunum fyrir börn ... og koma á sérdeildum.." Hins vegar ber ríkinu að greiða stofnkostnað þessara stofnana samkvæmt sömu lagagrein. Þegar Bergur Felixson var að því spurður hvort hér væri ríki og borg að kasta þessum börnum á milli sín, sagði hann að svo væri ekki, en hins vegar sagði hann að ef þeim bæri lagaleg skylda að sinna þessum málum hjá Dagvist barna þá hefði hann viljað benda sínum yfirmönnum á þörfina, en sú skyída lægi hins vegar ekki borðföst. Semsagt: Dagvist barna telur sig ekki bera ábyrgð á þessu máli og hefur því ekki farið fram á fjárveitingu til úrlausnar. Greiningarstöð ríkisins og Svæð- isstjórn fatlaðra líta hins vegar svo á að ábyrgðin hvíli á Dagvist. Önnur hlið þessa máls er svo það ástand á dagvistarstofnunum borgarinnar að þar fæst ekki starfskraftur vegna krefjandi vinnu og lélegra launa. Uppeldis- störf, og þá ekki síst fóstrustörf- in, eru ekki metin til hárra launa hjá borginni eins og öllum er kunnugt, og hefur borgin undan- farið skotið sér undan ábyrgð á uppbyggingu dagvistarheimila á þeim forsendum að ekki fengist sérmenntað starfsfólk. Þessi stefna í launamálum fóstra bitnar ekki hvað síst á fötluðum börnum sem þurfa á sérstökum stuðningi að halda. Þegar Gerður Steinþórsdóttir var að því spurð hvort hún teldi það ekki hneisu að ekki væri boð- ið upp á dagvistarpláss fyrir öll fötluð börn var svarið: „Ég tel það hneisu að ekki skuli boðið upp á dagvistarpláss fyrir öll börn sem á því þurfa að halda." Þeim mun meiri er smánin, að ekki skuli séð fyrir þörfum fatl- aðra barna í þessu efni. Því verð- ur ekki trúað að kjörnir fulltrúar í borgarstjórn láti mál þetta af- skiptalaust öllu lengur. -61g 8 SÍDA - ÞJÓÐVILJINN Sunnudagur 6. mars 1988

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.