Þjóðviljinn - 06.03.1988, Blaðsíða 6

Þjóðviljinn - 06.03.1988, Blaðsíða 6
Þ R E N G T AÐ FORRÉTTINDAAÐLINUM Límosínur forréttindastéttarinnar í Moskvu. Ljósm. Þjv. - ólg. í SOVET í Sovétríkjunum segja menn að kerf iskarlarnir í skrif ræöis- apparatinu puríi þrenn stöðu- tákn: skrifborð, helst með 2-3 símtækjum, svarta volgu- bifreið, helst með bláum Ijós- blossa og sírenu sem gefur algjöran forgang í umferðinni og í þriðja lagi aðgang aðsér- verslun þar sem hægt er að fá þann eftirsótta varning sem sovéskt ef nahagslíf getur ekki boðið þegnum sínum upp á. Löngum hefur trygging þess- ara stóðutákna verið forgangs- verkefni sovéska kerfisins og forréttindaaðallinn hefur ekki þurft að óttast um sinn hag. En nú er annað uppi: Gorbatsjov hótar nú að svipta stóran hluta aðalsins þessum stöðutáknum sínum, og því er nú haldið fram að ailt að helmingur kerfískall- anna í sovéska ríkisbákninu verði sviptur skrifborði sínu og límos- ínum, og jafnframt eru nú uppi áform um að loka sérverslunun- um fyrir öðrum en erlendum gestum. Bylting í ríki útvaldra Eins og nærri má geta, þá gengur slík bylting í ríki útvaldra ekki fyrir sig hávaða- og and- spyrnulaust. Og forréttindastétt- in mun að sjálfsögðu halda áfram að berjast fyrir forréttindum sín- um af fullum krafti. En hin yfir- lýstu áform ríkisstjórnar Gorbat- sjovs eru engu að síður byrjuð að koma til framkvæmda. Þannig herma fréttir að Perest- roika Gorbatsjovs hafi þegar svipt þúsundir skrifræðisforkólfa skrifborðum sínum: í Eistlandi einu voru 13 ráðuneyti nýlega lögð niður, nýverið hafa 80.000 skriffinnar misst stöðu sina í Úkr- aínu einni saman. í Moskvu hafa tvö ráðuneyti verið lögð niður, ráðuneyti þung- 6 SÍÐA - ÞJÓÐVILJINN aiðnaðar og ráðuneyti fyrir fram- leiðslu þungavéla í orkuver. Úr þessum tveim ráðuneytum var búið til eitt ráðuneyti fyrir þunga- iðnað, orkuiðnað og flutninga- tækjaiðnað og um leið fækkaði skrifborðunum úr 1702 í 1022. Fækkunin nemur 680 stöðugild- um, og kom hún til framkvæmda í janúar síðastliðnum. Þýska vikuritið Der Spiegel segir að af þessum 680 hafi 144 farið á eftirlaun, 231 hafi fundið nýtt skrifborð innan hins nýja ráðuneytis og að 185 hafi neyðst til þess að leita sér annarrar vinnu. Enginn þessara ráðu- neytisstarfsmanna fór þó yfir í þjónustustörf að sögn blaðsins. Þegar kolamálaráðuneyti Úkr- aínu var nýverið lagt niður var 744 starfsmönnum ráðuneytisins sagt upp störfum. Af þeim fundu 225 skrifborð í nýju „kolamála- stjórninni", en hinir urðu að finna sér vinnu annars staðar eða fara á eftirlaun. Kavíar og pylsur Helsta vopn umbótasstefnu Gorbatsjovs við þessar hreins- anir í kerfinu felast í því að gera ráðuneytis- og skrifræðisstörfin ekki eins eftirsóknarverð og þau voru. Og það sem þar dugar helst að sögn fróðra manna er að nú á að loka fyrir sérverslanirnar handa forréttindaaðlinum. Hinn umdeildi leiðtogi Komm- únistaflokksins í Moskvu, Boris Jelzin, sem rekinn var úr stöðu sinni fyrir umbótaóþreyju, hafði þegar komið þessu til fram- kvæmdar að miklu leyti í Mos- kvu, áður en honum var vikið frá. Málsbætur hans yfir félögunum í miðstjórn Kommúnistaflokksins voru einfaldar: „Ég á erfitt með að skýra það út fyrir verkamönnunum við færi- bandið hvernig á því standi að eftir 70 ár þeirra við völd í landinu þurfi þeir enn að bíða Ferðamáti alþýðunnar. Ur neðanjarðarlestinni í Moskvu. stundarlangt í biðröðum eftir því að verða sér út um pylsu sem er þó meira mjölkyns en kjötkyns, á meðan hvorki skortir styrju, ka- víar né annað gómsæti á veislu- borð ykkar, sem þið getið nálgast áreynslulaust á stöðum þar sem þeir geta ekki stigið fæti." Þessi orð þóttu ekki passa á miðstjórnarfundinum, þrátt fyrir allt, og sem kunnugt er var Jeízin sviptur sæti sínu í framkvæmda- nefnd miðstjórnar með samþykki Gorbatsjovs. Átyllan var um- bótaóþreyja. En reglurnar sem takmarka aðganginn að forréttindaverslun- unum hafa þegar verið settar og taka gildi þann 1. júlí næstkomandi. Þá verður ekki lengur hægt að fá ávísanir á „Berjoska"-verslanirnar, jafnvel þótt maður hafi komist yfir er- lendan gjaldmiðil með lög- mætum hætti. „Berjoska"- rúblurnar verða þá einvörðungu fyrir útlendinga í Sovétríkjunum. Límosínuflotinn skorinn niður Á sama tíma eiga aðrar reglur að ganga í gildi, sem sömuleiðis munu ganga mjög nærri hags- munum forréttindaaðalsins: þá verða um 40% allra límósína í þjónustu ráðuneytanna og ríkis- stofnananna teknar til annarra nota og seldar á frjálsum markaði eða sem leigubílar. Til þess verð- ur þá ætlast í framtíðinni að þeir starfsmenn stjórnarstofnana sem þurfa á bifreið að halda aki sínum eigin vagni (sem þeir eiga í fæst- um tilfellum) um leið og einka- bílstjórarnir fá þarfari verk að vinna en að bíða eftir húsbænd- um sínum. Væntanlega munu bíl- astyrkir fylgja í kjólfarið, en þess ber að geta að einkabfll er mun- aðarvara í Sovétríkjunum og kostar nýr bfll allt að 6 árslaunum verkamanns. Þá hefur umferðarlögreglan í Moskvu einnig lagt sinn skerf til þessarar byltingar í kerfinu: bíl- stjórum um 800 embættismanna- bifreiða hefur verið fyrirlagt að fjarlægja blá ljósblossamerki og sírenur af bflum sínum, en þessi stöðutákn hafa veitt forréttinda- aðlinum algjöran forgang í um- ferðinni á götum borgarinnar. Sérstakri akrein fyrir forgangs- hópa á miðjum götum borgarinn- ar verður þó haldið áfram til þess að tryggja greiða umferð þegar nauðsyn rekur til. Aumt líf í „klíkunni" Hinar nýju takmarkanir á for- réttindum þeirra sem starfa í ríkiskerfinu eru af mönnum Gor- batsjovs rökstuddar með þeirri gömlu sósíalísku reglu, að hver eigi að bera úr býtum eftir fram- lagi sínu. Vandinn er hins vegar ljós þegar kemur að því að meta framlagið, eins og kemur til dæm- is fram í lesendabréfi í bók- menntatímariti einu útgefnu í Bakú, þar sem ráðherrafrú ein er að verja forréttindi eiginmanns síns: „í öll þessi ár hefur maðurinn minn þegið laun fyrir vinnu sína Kavíarveislur og límosínur liðin tíð fyrir sovéska kerfiskarla? sem ekki samsvara framlagi hans. Hversu brjálæðisleg ábyrgð hvflir ekki á herðum hans, hvflíkt streituálag fylgir ekki starfi hans, hvflíkt sálrænt álag. Geta þessi aumu „forréttindi" komið í stað- inn fyrir glataða heilsu?" Reyndin mun vera sú að ráð- herrar í Sovétlýðveldunum hafa í mesta lagi 700 rúblur í mánaðar- kaup eða um 50.000 íslenskar krónur samkvæmt skráðu gengi, en það munu vera um þreföld Iaun verkamanns. Og ráðherra- frúin heldur áfram: „Hvers vegna eru allir nú að skrifa um forystumenn okkar í iðnaðinum og atvinnulífinu eins og þeír séu ekkí um annað að hugsa en að viðhalda „forréttind- um" fyrir sig og fjölskyldur sínar? Hvers vegna er litið á þá eins og einhverja klíku? Ég skrifa ykkur sem félagi í þessari „kh'ku". Mað- urinn minn er einn þeirra sem ekið er um í svartri límosínu, okkar fjölskylda er sú sem verslar í sérverslununum og það er ég sem nú á að fá að standa í biðröð- unum eins og allir hinir." Ráðherrafrúin sem skrifar þetta bréf er sjálf kennari að at- vinnu, en skrif hennar bera vott um takmörkuð tengsl hennar við almúgann. Því hún heldur áfram og segir að jafnvel í sérverslunun- um sé ekki alltaf að finna það sem maður þurfi á að halda. Hún hafi oft þurft að fara á bóndamarkað- inn þar sem ég „eins og allar aðr- ar eiginkonur hef með glöðu geði sótt þunga innkaupapoka og dregið með mér heim." Tilefni skrifa þessarar konu voru lesendabréf í bók- menntatímaritinu, þar sem því var haldið fram að þekkt og virt söngkona yrði að fá sér vinnu sem ræstingakona til þess að skilja í hverju líf alþýðunnar væri fólgið. Það er víða vandratað í landi forréttindanna. -óig/byggt á Der Spiegel

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.