Þjóðviljinn - 27.10.1989, Blaðsíða 4

Þjóðviljinn - 27.10.1989, Blaðsíða 4
Útgjöld lækka að raungildi Ólafur Ragnar Grímsson: Mikill árangur hefur náðst íefnahagsmálum áþessu ári. Höfuðeinkennifjárlagafrumvarps eru aðhald, jöfnuður og kerfisbreytingar. PálmiJónsson: Götóttfrumvarp. Málmfríður Sigurðardóttir: Engar forsendur fjárlaga hafa staðist Fyrsta umræða fjárlaga næsta árs fór fram í Sameinuðu þingi í gær. Fjármálaráðherra, Ólafur Ragnar Grímsson, sagði í upphafi ræðu sinnar að höfuð- einkenni frumvarpsins fælust í aðhaldi, jöfnunaraðgerðum og kerfisbreytingum. Leitast væri við að snúa af braut síaukinna ríkisútgjalda, stöðugs hallarekst- urs ríkissjóðs og erlendrar skuld- asöfnunar sem þjóðarbúið hefði mátt þola sl. fimm ár. Ríkisút- gjöld muni lækka á næsta ári mið- að við þetta ár um 4% eða um 4 muijarða og ef það gengi eftir væri það í fyrsta skipti á þessum áratug sem slíkt gerðist. Tekjur ríkissjóðs verði 1,3 milljörðum lægri á næsta ári, þriggja milljarða halli verði fjármagnað- ur með innlendum lántökum og aðhald verði á rekstri hins opin- bera án þess að skerða mikilvæga þjónustustarfsemi. Fjármálaráð- herra sagði að horfið hefði verið frá „ga ga efnahagsstefnu" Sjálf- stæðísflokksins sem hefði rekið ríkissjóð með bullandi halla á góðæristímum. Ráðherrann sagði jöfnunarað- gerðir frumvarpsins ma. felast í að lægra skattþrep virðisauka- skatts yrði á mikilvægustu inn- lendum matvælum. Framlag til Byggðastofnunar væri aukið um 60% í krónutölu til að gera henni kleift að sinna því hlutverki sínu að jafna aðstöðumun lands- byggðar og höfuðborgarsvæðis og ríkisstjórnin hefði ákveðið að hefja endurskoðun laga um tekjuskatt með það að leiðarljósi að lækka skattbyrði láglauna- fólks. Þær kerfisbreytingar sem mest áhrif hefðu væru upptaka virðisaukaskatts, sem bætti sam- keppnisstöðu útflutningsgreina og jafnaði aðstöðu fyrirtækja inn- anlands. Ný skipan á verkaskipt- ingu ríkis og sveitarfélaga ætti síðan að einfalda og auðvelda fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga. Árangur efna- hagsstefnunnar Ólafur Ragnar rakti í ræðu sinni það sem hann sagði sýna ár- angur efnahagsstefnu ríkisstjórn- arinnar á þessu ári. Viðskipta- halli hefði minnkað þrátt fyrir samdrátt í þjóðarbúskapnum, sem ekki hefði gerst í marga ára- tugi áður. Viðskiptahalli verði 3% af landsframleiðslu saman- borið við 3,7% í fyrra en vöru- skiptajöfnuður verði jákvæður um 4,8 milljarða króna en hann hefði ekki verið jákvæður síðan 1986. Munurinn væri hins vegar sá að árið 1986 hefði fiskafli aukist og viðskiptakjör batnað verulega. í ár minnkaði afli og viðskiptakjör versnuðu. Þá sagði Ólafur raungengi krónunar hafa lækkað verulega án þess að komið hefði til koll- steypu í gengismálum og verð- bólga færi úr böndunum. Á mæl- ikvarða launakostnaðar væri raungengið 20% lægra en á fyrsta ársfjórðungi 1988 og í ár yrði það 12,5% lægra en í fyrra. Raun- gengi væri nú 2% lægra en það hefði verið að meðaltali á árun- um 1979-1989. Verðbólga hefur alltaf farið úr böndunum á samdráttartímum, að sögn ráðherrans. Tekist hefði að koma í veg fyrir það á þessu ári. Á síðasta ári hefði fram- færsluvísitalan hækkað um 25,5% en í ár væri útlit fyrir að hún hækkaði um 21%. Þrátt fyrir hrakspár forystu- manna Sjálfstæðisflokksins um að ekki tækist að afla nauðsyn- legs lánsfjár innanlands á þessu ári, sagðist Ólafur nú þurfa að leggja fyrir Alþingi frumvarp um umframheimild til lántöku innan- lands, þar sem sala ríkisskulda- bréfa og ríkisvíxla hefði gengið vonum framar. Samtals hefðu spariskírteini og ríkisvíxlar selst fyrir 6 milljarða umfram inn- lausnir og salan stefndi í 6,3 milljarða á árinu. Þá hefði halli ríkissjóðs lækkað um helming. Hann væri 1,6% af landsfram- leiðslu í ár, samanborið við 2,8% ífyrra, 1,2% 1986 og 1,3% 1987. í vaxtamálum sagði Ólafur að nokkur árangur hefði náðst í lækkun raunvaxta. Vextir spari- skírteina hefðu verið lækkaðir úr 7-8% í 5,5% og 6% og algeng- ustu útlánsvextir bankanna á verðtryggðum lánum hefðu lækk- að úr rúmum 9% sl. haust í 7,5% nú. Á gráa markaðnum hefði vaxtalækkunin orðið enn meiri. Nokkuð vantaði þó á að vextir bankanna hefðu aðlagast lægri verðbólgu og vöxtum spariskír- teina ríkissjóðs og tryggja yrði að sú aðlögun ætti sér stað. Markmið fjárlaganna Röng efnahagsstefna á árunum 1983-1987, þegar Sjálfstæðis- flokkurinn fór með fjármálavald- ið, ásamt offjárfestingu og rangri gengisstefnu, gerir það að verk- um að ástandið nú er enn verra en það þyrfti að vera, að mati fjár- málaráðherra. Minni afli, verri viðskiptakjör og veruleg skipu- lagskreppa í atvinnulífi orsökuðu þann samdrátt sem nú ríkti. Sagði Ólafur að réttast væri að láta skírslu Hafrannsóknarstofnunar um ástand fiskistofna fylgja fjár- lagafrumvarpinu, þar sem afli upp úr sjó væri stærsti örlagavald- ur í íslensku efnahagslífi. Á gó- ðærisárunum 1986-1987 jukust þjóðartekjur um 52 milljarða á verðlagi þessa árs en á árunum 1988-1990 drógust þjóðartekjur saman um 22 milljarða. Sagði Ólafur þessar tölur sýna glöggt „ga ga efnahagsstefnu" Sjálf- stæðisflokksins, sem rekið hefði ríkissjóð með halla á fyrrgreinda tímabilinu. Meginmarkmið fjárlaga eru að sögn ráðherrans að ríkisbúskap- urinn stuðli að því að viðskipta- halli aukist ekki og að verðbólga minnki þrátt fyrir samdrátt út- flutningstekna. Að skattar verði óbreyttir sem hlutfall landsfram- leiðslu, sem fæli í sér tæplega 1,5% lækkun tekna ríkissjóðs að raungildi eða um 1,3 milljarðar króna. Þá væri stefnt að því að halli ríkissjóðs verði innan þeirra marka að hægt verði að fjár- magna hann án þess að auka er- lendar skuldir eða hækka vexti á innlendum lánsfjármarkaði. Hvar er aðhaldið? Aðhald í ríkisfjármálum kem- ur aðallega fram í hagræðingu ýmiss konar og lækkun framlaga. Ráðherrann boðaði aðhald í rekstri án þess að þjónusta yrði skert og framlög og fjárveitingar til fjárfestinga yrðu lækkuð veru- lega. Kostnaður við heilbrigðis- þjónustu yrði lækkaður um 500 Ólafur Ragnar Grímsson fylgdi fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar úr hlaði í Sameinuðu Alþingi i gær. Mynd: Kristinn. milljónir með lækkun lyfja- kostnaðar og kostnaðar við sér- fræðilækningar. Einnig væri stefnt að sparnaði með samruna og samrekstri sjúkrahúsa á höf- uðborgarsvæðinu. Sparnaðar- átak yrði gert í skólakerfinu og fleiri stofnunum mennta- og menningarmála upp á 200 milljónir með hagræðingu og nið- urgreiðslur búvara yrðu óbreyttar í krónutölu og framlag til framleiðnisjóðs lækkað um 9% af framleiðsluverðmæti bú- vöru. Framlög til fjárfestinga muni lækka um 700 milljónir, sem jafngilti 20% lækkun og fra- mlög til Vegagerðarinnar lækk- uðu um 500 milljónir. Ólafur viðraði hugmyndir sínar um breytt verklag við fjár- lagavinnuna. Hann sagðist þeirrar skoðunar að annað hvort yrði þingið að koma saman fyrr á haustin, í ágúst eða byrjun sept- ember, svo Alþingi hefði lengri tíma en 2 mánuði til að fara í gegnum fjárlagafrumvarpið, -eða að breyta ætti fjárlagaárinu þann- ig að það yrði frá 1. júní til 31. maí. Vestrænar hag- stjórnaraðferðir f lok ræðu sinnar sagði Ólafur að í flestum vestrænum ríkjum, væru fjárlög hornsteinn efna- j hagsstefnu stjórnvalda. Hér á landi hefði hins vegar gætt þeirrar ulhneigingar að líta á fjárlög sem eitthvað sem kæmu efnahagsað- gerðum ekkert við. Þeir sem töl- uðu jafnvel hæst um vestrænar hagstjórnaraðferðir væru í raun fylgjandi séríslenskri groddahag- stjórn stórra gengisfellinga og kollsteypna. Sumir talsmenn Sjálfstæðisflokksins hefðu lagt á það mikla áherslu á ríkisstjórnin fylgdi ekki hefðbundnum vest- rænum hagstjórnaraðferðum. „Þeir láta eins og hefðbundnar vestrænar hagstjórnaraðferðir séu annaðhvort groddahagstjórn sem þeir eru fylgjandi, eða hreinræktuð frjálshyggja", sagði Ólafur. Ekkert væri fjarri lagi. Hins vegar hefði ríkisstjórnin verið nær því að fylgja hefðbund- num vestrænum hagstjórnarað- ferðum. Glansmynd fjármálaráðherra Stjórnarandstaðan var ekki hress með fjárlagafrumvarp Ólafs Ragnars. Pálmi Jónsson, Sjálfstæðisflokki, sagði að þjóðin hlyti að spyrja sig hvort glans- myndir fjármálaráðherra af fjár- lagafrumvarpinu væru í ein- hverju samræmi við raunveru- leikann. Glansinn hyrfi af frum- varpinu þegar rýnt væri í það. Pálmi rakti hvernig allar forsend- ur fjárlaga yfirstandandi árs hefðu brostið. Forsendur í verðlags-, launa- og gengismál- um hefðu ekki enst nema fyrstu 2-3 mánuði ársins. Pálmi sagði raunveruleikann vera fjármálaráðherra hulinn og staða fólksins í landinu væri hon- um ókunn. Hann var heldur ekki alls kostar sammála Ólafi um að nú væri útlit fyrir þrjú samdrátt- arár í röð. Aðeins tvisvar á þess- um áratug hefði komið hagstæð- ara ár fyrir íslenskt þjóðarbú en árið í ár. Ráðstafanir ríkisstjórn- arinnar hefðu í fiestu verið kák- ráðstafanir. Sumpart hefðu þær komið of seint og verið of litlar til að taka á rótum vandans, þannig að hallarekstur hefði haldið áfram að vaxa hjá útflutnings- greinunum. Millifærslusjóðirnir hefðu síðan aðeins frestað vand- anum sem kæmi fram af fullum þunga þegar ríkisstjórnin væri farin frá. Þá sagði Pálmi að þó fjármála- ráðherra reyndi að láta líta svo út að fjárlagafrumvarpið væri fullkomið, væri það sínu götótt- ara en fjárlagafrumvarp yfir- standandi árs. Ymislegt hefði td. komið forystumönnum stjórnar- flokkanna í fjárveitinganefnd á óvart og þeir þyrftu jafnvel að biðja starfsmenn Fjárlaga og hagsýslustofnunar um að ganga á eftir túlkun eða útskýringum fjár- málaráðherra á einstökum þátt- um þess. Frumvarpið fæli í sér hrikalegan niðurskurð á fé til verklegra framkvæmda og til at- vinnuvega og stórkostlega út- þenslu á rekstri ríkiskerfisins. Allt þetta sannaði að ráðherra og ríkisstjórn hefðu ekki náð nauðsynlegum tökum á fjármál- um ríkisins. Landsmenn blekktir Oddviti Kvennalistans, Málmfríður Sigurðardóttir, tók undir með Pálma um að boðaður niðurskurður frumvarpsins væri stórfelldur. Frumvarpið boðaði samdrátt í þjóðartekjum og skort á atvinnu, samdrátt í þjónustu og stórfelldar kerfisbreytingar sem menn bæru ugg í brjósti um hvaða afleiðingar þær hefðu fyrir einstaklinga, fyrirtæki og sveitarfélög. Málmfríður gagnrýndi einnig orðalag frumvarpsins, sem væri víða óskýrt. En hún eyddi stórum hluta ræðu sinnar í gagnrýni á þau áform fjármálaráðherra að 60 milljónir af sjálfsaflafé Happ- drættis Háskólans ætti að renna til Þjóðarbókhlöðu. Sagði Málm- fríður þetta endurspegla menn- ingarviðhorf ríkisstjórnarinnar. Hún rakti hvernig aðeins hluti. sérstaks þjóðarbókhlöðuskatts hefði runnið til byggingar þjóðar- bókhlöðunnar og sagði þær ráð- stafanir vera lögbrot og með þeim hefðu landsmenn verið blekktir. Forsendur fjárlaga síðustu ára hafa brugðist, að sögn Málm- fríðar. Verðlagsforsendur þeirra hefðu sjaldnast staðist. I fjár- lögum þessa árs hefði verið gert ráð fyrir 12% verðbólgu en hún stefndi í að verða 25%. í áætlun Þjóðhagsstofnunar væri gert ráð fyrir verulegri kaupmáttarrýrnun á næsta ári. Kjarasamningar væru lausir um næstu áramót og þess vegna spyrði hún hvort líklegt væri að launafólk sætti sig við boðskap sem þennan. Þetta væri enn eitt atriðið sem vekti efa- semdir um forsendur frumvarps- ins. -hmp 4 SÍÐA - NÝTT HELGARBLAÐ Föstudagur 27. október 1989

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.