Þjóðviljinn - 27.10.1989, Blaðsíða 6

Þjóðviljinn - 27.10.1989, Blaðsíða 6
Ný öld yfir Evrópu Rættvið JónBaldvinHannibalsson um nýttevrópskt efnahagssvæði og þaunýjuviðhorfsem skapasthafaí austanverðri álfunni Ef árangur þess starfs, sem nú er verið að vinna innan Evr- ópubandalagsins, EFTA og A ust ure vrópur íkjanna yrði sá, að þeir nnírar sem nú aðskilja Evrópu í nafni hugmyndafræði verða brotnir á bak aftur og Evr- ópa sameinuð á grundvelli sam- eiginlegra hugmynda um opin þjóðfélög, lýðræði og virðingu fyrir mannréttindum, þá er það ekkert minna en bylting. Það mun skapa nýja öld yfir okkar heimshluta og stuðla stórkostlega - að heimsfriði. Þannig komst Jón Baldvin Hannibalsson utanríkisráðherra aö orði í símtali við Þjóðviljann í vikunni, þar sem ræddir voru síð- ustu atburðir í samskiptum EFTA og Evrópubandalagsins (EB) annars vegar og síðustu at- burðir í austanverðri álfunni hins vegar. En sem kunnugt er skilaði sameiginleg nefnd embættis- manna EFTA og EB fyrir viku síðan niðurstöðum um hugsan- legar leiðir að því marki, að skapa sameiginlegt evrópskt efnahagssvæði EB og EFTA- ríkjanna sex. í dag (föstudag) stýrir Jón Baldvin Hannibalsson ráðherrafundi EFTA-ríkjanna í Genf, þar sem þessar niðurstöður verða til umræðu, og nú um helg- ina verður málið á dagskrá á fundum íslensku ríkisstjórnar- innar og utanríkismálanefndar Alþingis. Málið mun síðan koma til umræðu á Alþingi 23. nóvem- ber og stefnt er að því að málið verði á dagskrá sameiginiegs fundar utanríkisráðherra EFTA og EB í París þann 19. desember næstkomandi. Þar mun væntan- lega koma í Ijós hvort aðilar eru sammála um að hefja formlegar samningaviðræður á næsta ári á grundvelli þess starfs sem þegar hefur verið unnið. Jón Baldvin, getur þú greint okkur frá þeim valkostum sem settirhafa veriðfram íeinstökum málaflokkum í þeim könnunar- viðrœðum sem nú eru afstaðnar? Niðurstöður þess starfs sem samstarfsnefnd EFTA og EB hefur unnið á síðastliðnum 6 mánuðum eru ekki opinberar enn. Það sem ég get sagt um mál- ið að svo stöddu er þetta: Á veg- um nefndarinnar störfuðu 5 starfshópar um afmörkuð svið. Fyrsti vinnuhópurinn fjallaði um frjáls vöruviðskipti, og í niður- stöðum hans voru settir fram tveir meginvalkostir. Annar er sá, að víkka út fríverslunarsam- starfið, þannig að það næði til sem flests varnings, þar með talið fiskafurða. Hinn valkosturinn er að stíga skrefið til fulls og koma á tolla- bandalagi, sem tæki til alls mark- aðssvæðisins. Það þýddi að allir tollar á viðskiptum innan svæðis- ins yrðu lagðir niður, þar með tal- ið tollar á fiskafurðum. Þar á móti yrðu menn að taka á sig þá skuldbindingu að hafa sameigin- lega viðskiptastefnu og sameigin- lega ytri tolla gagnvart þriðja að- ila. Þegar það mál er skoðað kemur á daginn að við höfum lægri ytri tolla að jafnaði en EB. Báðir valkostirnir myndu fela í sér samræmingu á samkeppnis- reglum með afnámi ríkisstyrkja, þar sem aðilar myndu skuldbinda sig til að lúta sameiginlegum dómstóli um ágreiningsefni. Annar hópurinn fjallaði um frjálst flæði fjármagns og sam- eiginlegan markað fyrir fjár- magnsþjónustu. Niðurstöður hans ganga í svipaða átt og koma fram í Efnahagsáætlun Norður- landa, sem samþykkt var fyrir nokkru og íslenska ríkisstjórnin hefur lýst yfir stuðningi við. Þró- unin til frjálsra fjármagnsvið- skipta mun gerast á löngum tíma, en það sem þar er eftir að slægjast er fyrst og fremst opnun fjárm- agnsmarkaðsins, það er að segja aukin samkeppni, sem ætti vænt- anlega að leiða til þess að draga úr rekstrarkostnaði og vaxtamun innanlands, tryggja fyrirtækjum greiðari aðgang að lánsfjármagni án ríkisábyrgða, og sömuleiðis getur þettað varðað hagsmuni einstaklinga, lífeyrissjóða og al- mannasamtaka hvað varðar möguleika á ávöxtun fjár. Aðal- atriðið er þó það að á þessu sviði erum við komin heldur skemmra en á vörusviðinu, þar sem við erum í rauninni lengra komin en hin EFTA-ríkin. Vinnumarkaður og búseta Vinnuhópurinn um búseturétt og atvinnurétt gengur út frá þeirri grundvallarreglu, að fólki sé ekki mismunað í rétti til búsetu eða atvinnu eftir þjóðerni. Þarna eru þó fyrirvarar, og við fslendingar höfum í þessum efnum sett fram mjög sterka fyrirvara, þá sömu og við höfum í gildi hvað varðar norræna vinnumarkaðinn. Sá fyrirvari felst í því að íslenska ríkisstjórnin hafi til þess rétt, að höfðu samráði við samningsað- ila, að grípa inní og takmarka innflutning, ef hann felur í sér hættu á að raska jafnvægi á vinn- umarkaði í heild eða á einstökum svæðum að mati íslenskra stjórnvalda. Síðan er einnig í gildi sá almenni fyrirvari, sem einnig gildir innan EB, að það eru gerð- ar kröfur til kunnáttu í þjóðtungu viðkomandi lands varðandi öll störf sem felast í þjónustu og samskiptum við fólk. Fjórði hópurinn fjallaði um svoicölluð jaðarverkefni er standa utan hins beina viðskipta- sviðs. Hann byggir á eldra sam- starfi frá 1984, svokallaðri Lúx- emborgaryfirlýsingu, og stærstu atriðin þar eru menntamál. Það er að segja að tryggja íbúum EFTA-landanna sama rétt og þegnum EB varðandi aðgang ao háskólum, æðri menntastofnun- um, þátttöku í samstarfi á sviði vísindarannsókna, varna gegn umhverfismengun, neytenda- vernd, samkeppnisaðstöðu lítilla og meðalstórra fyrirtækja, sam- göngumál og félagsleg réttindi launamanna. Fimmti starfshópurinn, sem lauk sínum störfum síðast, hafði það verkefni að vinna að tillögum um það, hvernig EFTA gæti styrkt sjálft sig, komið fram með sameiginlegar niðurstöður og tal- að einu máli gagnvart EB, en það var ein meginkrafa EB fyrir þessu samstarfi. Öll álitamál um nauðsynlegar breytingar á lögum og reglugerðum, sem upp komu hjá hinum hópunum voru send til þessa starfshóps, sem þannig vann að tillögum um hvernig tryggja mætti lagalega fram- kvæmd samningsins, eftirlit með honum, samræmda túlkun og hvernig fyrirtækjum og einstak- lingum yrði gert kleift að leita réttar síns hjá sameiginlegum úr- skurðaraðila fyrir dómstóli. Yfirþjóðlegt vald? Nýverið lýsti austurrískur send- ifulltrúi hjá EFTA því yfir í sjón- varpsviðtali, að Austurríkismenn teldu að aðild að evrópsku efna- hagssvœði í gegnum EFTA væri óviðunandi fyrir Austurríkis- menn, þar sem slík aðildfœli ekki í sér rétt til áhrifa á ákvarðana- tóku, sem vœrióllíhóndumfram- kvœmdastjómar EB. Því sœktu Austurríkismenn um fulla aðild að EB. Horfir þetta ekki eins við okkur? Eru EFTA-ríkin ekki að undirselja sig ákvörðunarvaldi, sem þau hafa ekki íhlutunarrétt um, með því að ganga inn í hið evrópska efnahagssvœði? Eða munu EFTA og EB mynda sam- eiginlegt yfirþjóðlegt stjórnvald yfir þessu svœði? Þessi afstaða Austurríkis- manna þarf ekki að koma á óvart, þar sem Austurríki er eina EFTA-ríkið, sem þegar hefur lagt inn umsókn um aðild að EB. Hitt er svo opinbert leyndarmál, að þeir þurfa ekki að búast við svari - jákvæðu eða neikvæðu - frá EB fyrr en á árunurri 1993-95. Spurningin um sameiginlega stjórnun á hinu stækkaða evróp- ska markaðssvæði er hins vegar all flókið mál, en aðalatriðin eru þó þessi: EFTA-ríkin stefna að því að gera mjög viðamikinn milliríkjasamning á milli EFTA (eða EFTA og einstakra aðildar- ríkja þess) og EB. Við gerum ráð fyrir að sá samningur verði byggður á þeirri vinnu sem unnin hefur verið í könnunarviðræðun- um, en þar er um þekktar stærðir eða valkosti að ræða. Þessi milli- ríkjasamningur yrði síðan lagður fyrir þjóðþingin og fengi þannig lagagildi. Jafnframt yrði í fylgi- skjölum hans kveðið endanlega á um það, með hvaða hætti unnt verði að tryggja framkvæmd samningsins, eftirlit með samn- ingnum, samræmda túlkun hans og úrskurðaraðila gagnvart deilumálum sem upp kynnu að koma. Stundum hefur verið sagt að þetta kunni að fela í sér ein- hvers konar yfirþjóðlegt stjórn- unarvald. Það teljum við sem í þessum málum höfum staðið ekki vera. Heldur sé hér um að ræða að samningur fái lagagildi sam- kvæmt löggjafarvaldi hvers lands. Við erum vanir því, að því er varðar alþjóðasamninga, að við sættum okkur við úrskurð dómstóls til þess að tryggja fram- kvæmd. Þegar litið er síðan til framtíðarinnar og hvernig mark- aðssvæðinu verði stjórnað til frambúðar, þá eru grundvallar- hugmyndirnar þær, sem Jacques Delors setti fyrstur fram, að efna- hagssvæðið byggi á tveim megin- stoðum eða stólpum, EFTA og Hlutverk EFTA hefur breyst Rætt við Ólaf Davíðsson hagfræðing, sem nú gegnir formennsku í ráðgj afarnefnd EFTA Frá því að fríverslunarbanda- lagíð EFTA var stofnað fyrir rúmuni tveim áratugum hefur hlutverk þess breyst úr því að vera einfalt bandalag um tollfríð- indi í það að verða virkur þátt- takandi í þeirri pólitísku um- sköpun sem nú á sér stað í Evr- ópu. Þetta gerðist fyrst með Lúx- emborgaryfirlýsingunni 1984, og síðan með Oslóaryfirlýsingu for- sætisráðherra EFTA-ríkjanna í mars á þessu árí, þar sem sam- þykkt var að taka upp könnunar- viðræður við Evrópubandalagið um mótun evrópsks efnahagss- væðis er næði til aðildarríkja beggja aðila. Kinn þeirra sem fylgst hefur vel með gangi þessara mála er Ólafur Davíðsson fram- kvæmdastjóri Félags íslenskra iðnrekenda, en hann var nýverið kosinn formaður í ráðgjafar- nefnd EFTA. Ólafur, hvað er ráðgjafarnefnd EFTA og hvaða hlutverki gegnír hún? Ráðgjafarnefnd EFTA er hóp- ur fulltrúa úr atvinnulífinu frá hverju landi um sig, sem kemur saman reglulega. Þarna eiga sæti fulltrúar samtaka launþega, at- vinnurekenda og atvinnuveg- anna, 5-6 fulltrúar frá hverju landi. Þetta er því um 30-40 manna hópur, sem hefur starfað allan þann tíma sem EFTA hefur starfað. Upphaflega var við- fangsefni hópsins almennar um- ræður um efnahagsmál, sem mót- uðust mjög af þeim tímabundnu efnahagsþrengingum, sem voru í álfunni á 8. áratugnum. En á ár- unum 1984-85 breyttist starfsemi hópsins með breyttu hlutverki EFTA. Síðan hefur meginorkan farið í að ræða hvernig bregðast skuli við fyrirhuguðum innri markaði EB, sem tekur gildi í árs- lok 1992. í þessu skyni höfum við haft samvinnu við Efnahags- og félagsmálanefnd EB, sem er hlið- stæð ráðgjafarnefndinni, nema hvað hún er stærri og hefur ákveðið skilgreint hlutverk innan EB sem umsagnaraðili um allar tillögur framkvæmdastjórnar bandalagsins. Við höldum reglulega fundi tvisvar á ári með hluta þessarar nefndar, og mitt hlutverk er að skipuleggja dagskrá þessara funda. Næsti fundur verður í nóv- ember, þar sem ræddar verða niðurstöður könnunarviðræðn- anna um evrópskt efnahagssvæði og hinn félagslega þátt í þeim við- ræðum. Hvaða þýðingu hefur þetta starf? Við teljum blátt áfram að þetta Sé mikilvægur vettvangur til þess að minna þá í EB á tiívist okkar og halda þeim við efnið. Þeir eru svo uppteknir af framkvæmd innri markaðsins annars vegar og því sem er að gerast í A-Evrópu hins vegar, að EFTA-samstarfið vill gleymast, ekki síst þar sem ekki hafa komið upp nein sérstök vandkvæði í samskiptum þessara aðila. Þessi samskipti hafa því viljað sitja á hakanum innan EB, og við teljum mikilvægt að við- halda formlegum tengslum á öllum sviðum: hinu pólitíska, meðal embættismanna og meðaí fulltrúa atvinnulífsins. Hvaða væntingar hafi þið um þetta starf? Það er einróma álit í ráðgjafar- nefndinni, að farið skuli í form- legar samningaviðræður við EB á næsta ári, og að þeim eigi að ljúka með alhliða samningi á milli EFTA og EB. í þessu sambandi sjá menn fyrir sér að samninga- viðræður og staðfesting niður- stöðu þeirra á þjóðþingum að- ildarríkjanna geti tekið 18 mán- uði, og að taka muni um 18 mán- uði að koma á framkvæmd slíks samnings. Bjartsýnir menn eru því að vona að slíkur samningur geti komið til framkvæmda í árs- byrjun 1993. Það er athyglisvert að samstaða hefur verið um þetta meðal fulltrúa launþega og at- vinnurekenda í hópum allra land- anna sex, þótt um einhverjar áherslubreytingar sé að ræða og menn séu misjafnlega bjartsýnir á að þetta takist. Má búast við að sú samræming starfsreglna semfelast mun íþessu samstarfi kalli á endurskoðun vinnulöggjafar hér á landi, ef af verður? Það er ómögulegt að sjá fyrir á þessu stigi, en þó er ólíklegt að verulegra breytinga verði þörf hjá okkur. Þarna er verkefnið að miðla málum á milli tveggja sjón- armiða er varða samræmingu á kröfum um rétt launþega, örygg- isreglur á vinnustað, vinnuöryggi o.s.frv. annars vegar, en aðstæð- ur í þessum efnum eru ólíkar á milli landa. Hins vegar hafa þær þjóðir sem styttra eru á veg komnar í þessum efnum visst forskot í samkeppnisaðstöðu með ódýrara vinnuafl. Það er í raun talið æskilegt að þessi að- stöðumunur verði minnkaður með þeim hætti að þau lönd sem skemmra eru á veg komin fái að njóta að einhverju leyti þessa að- stöðumunar til þess að auka hjá sér hagvöxt og jafna þar með kjörin og aðstöðuna á grundvelli hagvaxtar. Því sá munur sem er á milli landa í þessum efnum mun fyrirsjáanlega ekki hverfa nema á löngum tíma. Er reiknað með að viðskipti með landbúnaðarafurðir verði frjáls í hinu nýja evrópska efna- hagssvæði? Nei, almennt er ekki gert ráð fyrir því nema að litlu leyti, og þá mun það að líkindum einkum eiga við um suðrænar afurðir eins og ávexti, sem snerta okkur lítið. Annars hefur ekki farið fram pól- itísk umræða um þetta atriði innan EB, þannig að ekki er hægt að fullyrða neitt á þessu stigi málsins. Hafa tengsl Austur-Evrópu yið evrópska efnahagssvœðið verið til umræðu innan ráðgjafarnefndar- innar? Þróunin í Austur-Evrópu hef- ur auðvitað vakið mikla athygli, en það er almenn skoðun innan EFTA að fyrst eigi að koma sam- skiptum EFTA og EB í farveg, síðan geti menn farið að huga að formlegum samskiptum við þjóð- ir Austur-Evrópu. Það gæti þá í fyrsta lagi orðið eftir 3 ár. Ertþú trúaður á að sú tímaáætl-

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.