Dagblaðið Vísir - DV - 19.02.2000, Blaðsíða 30

30
helgarviðtalið
LAUGARDAGUR 19. FEBRÚAR 2000 DV
Stendurá
krossgötum
- Jakob Frímann Magnússon talar um náttúruvernd, fjölskyldumálin,
Stuðmenn og bananalýðveldið ísland
Ragnhildur Gísladóttir og Jakob hafa staðið í framlínu Stuðmanna 117 ár. Nú
skilja leiðir þeirra utan sviðs en Jakob segir að Stuðmenn séu eilífir.
Mynd Kjartan Már Magnússon
Jakob Frímann Magnússon er áber-
andi maöur þótt hann aki á bíl í
felulitum, merktum Græna hernum
meö búning Fjallkonunnar ífram-
sætinu. Hann er nýkominn frá Nor-
egi þar sem hann, ásamt öörum full-
trúum samtaka umhverfisvina leit-
uöu fulltingis þarlendra náttúru-
verndarsamtaka í baráttunni fyrir
því aö Fljótsdalsvirkjun fari í lög-
formlegt umhverfismat.
að var Ásdís María Franklín sem í gervi
Fjallkonunnar afhenti fulltrúum Norsk
Hydro áskorun um að fyrirtækið haldi
ekki áfram aðgerðum nema mat hafi farið fram.
Jakob Frímann hefur farið fyrir þessum samtök-
um í undirskriftasöfnun sem stóð í rúmar átta
vikur og niðurstaðan varð sú að rúmlega 45 þús-
und undirskriftir söfnuðust.
Með Noregsfórinni má segja að baráttan hafi
verið flutt út fyrir landsteinana enda skilaboð ís-
lenskra stjórnvalda skýr í þá veru að haldið skuli
áfram undirbúningi að þessum umsvifamestu
virkjanaframkvæmdum íslenskrar atvinnusögu.
Því var lýst yfir að stefnt skyldi að því að ná
fleiri undirskriftum en þegar Varið land safnaði
55 þúsund nöfnum fyrir tæpum 30 árum til að
tryggja landvist hers og veru íslands í Nató. Þetta
tókst ekki. Var þetta tap?
„Alls ekki,“ segir Jakob. „Við gerðum okkur
fulla grein fyrir því að rétt væri að setja markið
hátt og gerðum það. Hvort undirskriftimar eru 5
eða 10 þúsundum fleiri eða færri skiptir ekki
máli. Það sem skiptir máli er að stjómvöld fari að
lögum."
En er þetta ekki töpuð barátta í ljósi þess
hvemig Alþingi greiddi atkvæði um áframhald-
andi aðgerðir skömmu fyrir jól?
„Við spyrjum að leikslokum. Við teljum að
með því að leita á náðir Norðmanna náum við
eyrum fólks sem er vant að beijast og hefur skiln-
ing á baráttu eins og þessari. Það er augljóst að
stjómvöld hér ætla að vaða áfram í blindni og
þrjósku í þessu máli en ytra mætir þetta meiri
skilningi.
Þversögn málsins er sú að Norsk Hydro er að
biðja um skuldbindingu frá íslenskum stjómvöld-
um um að þeir megi reisa hér allt að 480 þúsund
tonna álver. Fljótsdalsvirkjun ein og sér dugar
ekki einu sinni fyrir 120 þúsund tonna álveri. Það
er augljóst að seinni virkjanir verða því að fara í
umhverfismat eins og álverið sjálft, samkvæmt
lögum. Þess vegna em engin rök fyrir því að láta
ekki þessa framkvæmd fara í sams konar lög-
formlegt umhverfismat. Það er það eina sem Um-
hverfisvinir vilja.“
Það er verið að efna 230 milljarða kosn-
ingaloforð sem Framsóknarflokkurinn
gaf Austfirðingum. Vissulega glæsilegt
loforð en mig rekur ekki minni til að
neinn flokkur hafi minnst á þetta mál
fyrir kosningar nema Framsókn og þá
hvergi nema á Austfjörðum. Þar kusu
síðan um 2.775 manns Framsóknar-
flokkinn í síðustu kosningum en það eru
um 1% íslensku þjóðarinnar. Mér finnst
þetta ekki merkilegt lýðræði þegar jafn
stórt og mikilvægt mál er annars vegar.
Fleiri vopn í búrínu
Það má skilja það svo að nú sé hlaupin meiri
harka í þessa baráttu en áður var. Er það rétt?
„Það má líta á undirskriftasöfnun sem eitt af
mörgu sem þarf til þess að beijast gegn þessu.
En það þarf fleira til og við njótum nú fullting-
is a.m.k. fjögurra mjög öflugra samtaka í Nor-
egi sem telja tugi þúsunda einstaklinga.
Flest þessara samtaka hafa mikla reynslu af
því að glíma við stórfyrirtæki og hafa í mjög
mörgum tilfellum haft betur þegar baráttan hef-
ur snúist um það að misbjóða ekki móður nátt-
úru.“
Finnst þér líklegt að komi til raunverulegra
átaka ef stjórnvöld halda sínu striki? „Það
finnst mér ekki sennilegt og við sem að þessu
stöndum munum ekki hvetja til þess. Við vilj-
um að þessi stóra ákvörðun verði tekin á rétt-
an og lögformlegan hátt með umhverfismati og
ég fyrir mína
parta mun sætta
mig við niður-
stöðu þess á
hvem veg sem
hún verður."
230 milljarða kosningaloforð fyrír 1%
þjóðarínnar
Nú munu margir halda því fram að verið sé að
framkvæma yfirlýstan vilja þar til bærra stjóm-
valda og lýðræðislega sé að þessu öllu staðið.
Hvert er þitt mat á því?
„Það er verið að efna 230 milljarða kosningalof-
orð sem Framsóknarflokkurinn gaf Austfirðing-
um. Vissulega glæsilegt loforð en mig rekur ekki
minni til að neinn flokkur hafi minnst á þetta
mál fyrir kosningar nema Framsókn og þá hvergi
nemá á Austfjörðum. Þar kusu síðan um 2.775
manns Framsóknarflokkinn í síðustu kosningum
en það em um 1% íslensku þjóðarinnar. Mér
finnst þetta ekki merkilegt lýðræði þegar jafn
stórt og mikilvægt mál er annars vegar.“
Hópurinn sem stendur að baki undirskrifta-
söfnuninni hefur þrjá formlega bakhjarla sem era
Ólafur K. Magnússon læknir og Sveinn og Stefán
Aðalsteinssynir en verkefninu barst margvísleg-
ur stuðningur úr ýmsum áttum, aðallega í formi
sjálfboðavinnu og þjónustu. Jakob segir að kostn-
aður hafi ekki verið ýkja mikill og nú standi 4
milljónir eftir í skuld að verki loknu.
Persónulegar árasir
Á Austfjörðum era til samtök sem kalla sig Afl
fyrir Austurland. Þegar fylkingum þessum laust
saman vakti það oft athygli hve málflutningur
varð persónulegur. Kom þetta Jakobi á óvart?
„Ég varð fyrir ákveðnum vonbrigðum. Okkar
málflutningi var aldrei svarað með vitsmunaleg-
um rökum af hálfu heimamanna heldur var beitt
útúrsnúningum, mjög persónulegum og rætnum
málflutningi. Þetta birtist ekki síst í gestabók Um-
hverfisvina á Netinu og á heimasíðunni star.is og
gerir að mínu viti ekki annað en að senda þau
skilaboð út í samfélagið að atgervisflótti að aust-
an hafi verið mun meiri en hingað til hefur verið
haldið.
Ég veit auðvitað betur og hef í raun alla tíð ver-
ið afar hlýtt til Austfirðinga og Austurlands, en
það er alveg sama hvort það var Ómar Ragnars-
son, frú Vigdís Finnbogadóttir, Björk Guðmunds-
dóttir eða ég. Allir sem stigu fram í sviðsljósið
urðu fyrir árásum.
Ég get að sumu leyti skilið menn eins og Einar
Má Sigurðsson, þingmann að austan sem styður
þetta mál, og Smára Geirsson, bæjarstjóra í Nes-
kaupstað. Þeir era að beijast fyrir atvinnu í sín-
um byggðarlögum. En þegar ég hlusta á rök hag-
fræðinga sem hver um annan þveran sjá enga
skynsemi í þessu og þegar ég hlusta á tölur um
1500 kflóa álryksmengun á dag og 30 tonna dag-
lega mengun aðra þá setur að mér ugg. Ef ég væri
að biðja um 230 milljarða framkvæmd heim í mitt
kjördæmi þá vfldi ég að þjóðin væri sátt við
hana.“
Þórður Breiðfjörð situr á klettínum í
hafinu
Hvemig hafa þér þótt viðbrögð íslenskra
stjómvalda við þeim 45 þúsund undirskriftum
sem þið leggið nú fram?
„Það er ekki von á góðu þegar Þórður Breið-
fjörð situr uppi á „klettinum í hafinu". Þá er lítil
von um landtöku. Davið Oddsson sagði við af-
hendingu undirskriftanna tvær setningar um
málið af sínum alkunna hrokagikkshætti og þar
mátti heyra fjórar rangfærslur um málið. Hann
hefur einstakt lag á að tala niður til fólks sem er
ekki sammála honum, öfugt við fyrirrennarann,
Steingrím Hermannsson, sem var mun meiri
landsfaðir.
Við höfum horft upp á þingmenn, sem sam-
kvæmt stjómarskrá eiga að greiða atkvæði eftir
sannfæringu sinni, snúast heila hringi í málinu.
Þar nægir að nefna Siv Friðleifsdóttur umhverfis-
ráðherra sem augljóslega seldi sannfæringu sína
fyrir ráðherrastól og Kristján Pálsson sem barðist