Lesbók Morgunblaðsins

Ulloq
Ataaseq assigiiaat ilaat
Saqqummersitaq pingaarneq:

Lesbók Morgunblaðsins - 24.12.1932, Qupperneq 16

Lesbók Morgunblaðsins - 24.12.1932, Qupperneq 16
404 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ið þótti unáir komið, að minnin væri drukkin ósleitulega. Minna- röðin var tíðast þessi: með fyrsta rjetti þorðsálmur, öðrum velkom- anda-minni og þriðja heilags- anda-minni. Síðan var sunginn borðsálmur eftir og staðið upp frá borðum. Alt fór fram á sama hátt í brúðarhúsinu. Síðan var gengið til hvílu. Á sunnudagsmorguninn voru boðsmenn snemma á fótum og átu morgunverð; hann var ætíð nefndur „frúkostur“. Síðan gengu karlmenn úr stofu, en kvenna- skarinn settist þar inn og „sat á brúðarbekk". Síðan gengu karl- ar í stofu og heilsuðu konunum með handabandi. Svo stóðu konur upp. Þá! gekk fram talsmaður brúðguma og hóf ræðu við svara- menn brúðarinnar, mælti til eig- inorðs við hana fyrir hönd brúð- guma og lýsti kaupmála. Svaraði svaramaður brúðar og játaði kaupunum. Alt þetta var form eitt, því slíkir samningar voru áð- ur um garð gengnir við trúlofun- ina ogkaupölið. Þó virðast stund- um festar ekki hafa fram farið fyr en í byrjun brúðkaupsins. Svo flutti prestur blessunarræðu yf- ir hjónaefnunum. Svo kvöddu karlmenn og fóru út aftur. Þá var gengið í kirkju, og var þá skipaður brúðargangur eftir fyr- irsögn siðamanns. Fyrst gengu ó- giftar konur, tvær og tvær sam- an, fremst þær, sem yngstar voru og höfðu minsta mannvirðingu, en því aftar þær, er tignari voru og nákomnari brúðhjónunum. Brúðurin gekk síðust og leiddu hana tveir brúðarsveinar. Þá komu giftar konur og gengu næst brúðinni þær er göfugastar voru. Brúðargangurinn var genginn mjög hægt og sálmur sunginn.1) Svo tók siðamaður á móti brúð- inni við kirkjudyr og leiddi hana til kórs og setti hana í hjónastól- inn hjá brúðgumanum. Þá hófst messugerð, og stóðu brúðarsvein- ar og brúðgumasveinar á bak við hjónastólinn meðan messa og 1) Lengi fyrst eftir siöaskiftin voru bornar tvær ljrtsastikur meö logandi vax- kertum á undan brúöhjónunum í og úr kirkju og jafnvel allan daginn (Finnur Jónsson: Hist. eccl. ITT 117—18 og nóta n). hjónavígsla fóru fram. Hjónin voru gefin saman milli pistils og guðspjalls. Þegar gengið var úr kirkju, var aftur genginn brúðargangur með sömu skipun og fyr. Gengu kon- ur til brúðarhúss, en karlar til stofu. Var nú sest að veislu sem kvöldið áður, og sunginn borð- sálmur, og sat húsbóndi fyrir miðju háborði, en við þann enda háborðsins, er var til vinstri hand ar húsbónda, hjet brúðgumakrók- ur; sat þar brúðgumi og sveinar hans sinn til hvorrar handar. Svo voru minni drukkin sem fyr. Sá háborðsendinn, sem var til hægri handar við húsráðanda, nefndist brúðarkrókur, og stóð hann auð- ur að sinni. Með tveim fyrstu rjettunum var lítið drukkið, en með þriðja rjetti var drukkið heil- agsanda-minni. Var þá annar for- máli en kvöldið áður. Sama fór fram í brúðarhúsinu, og þurfti að ganga jafnt, ef vel átti að fara. Þegar heilagsanda-minni var drukkið, voru gerðir menn úr stofunni i brúðarhúsið með vín- bikarana, er þeir áttu að færa konunum, og fylgdi sú orðsend- ing, að karlar báðu konur að ganga í stofu. Þetta hjet að senda ádrykkjur. Konur tóku því vel, senda aftur ádrykkjur i stofuna og hjetu komu sinni. Litlu síðar gengu þær brúðargang til stofu og heilsuðu háborðsmönnum með handabandi; var þeim þá skipað svo til sætis, að kona sathjá karl- manni, nema brúður settist í brúð- arkrók og brúðarkonur sitt til hvorrar handar. Nú byrjaði brúðkaupið fyrir alvöru. Með fjórða rjetti setti siðamaður brúðkaupið og mælti fyrir griðum. J>á voru og mörg minni drukkin, og var minni hins heilaga Martínusar fram undir lok 16. al^ar, en þá mun það hafa breyst í nnnni guðs föður; þá var og drukkið Kristsminni, Maríu- minni og Ólafsminni, og fylgdu þeim söngur og slæmur eða við- lag. Á 17. öld breyttust sum þessi minni, t. d. Marteinsminni í minni klerka og kennimanna og Ólafsminni í kóngsminni. Þegar skyggja tók, voru borin ljós í stof- una, og mælti þá siðamaður fyrir minni ljósanna oglífsins. Svo rak hvertminnið annað. Rjett áður en staðið var upp frá borðum, voru brúðinni færðar brúðargjafir: bekkjargjöf eða línfje frá brúð- gumanum. En um 1700 eða jafn- vel fyr breyttist bekkjargjöfin í morgungjöf, og gaf brúðguminn brúðinni hana þá morguninn eftir að þau höfðu bygt eina sæng. Var þá brúðinni fyrst fylgt til sængur; gerðu það línkonur, af- klæddu hana og ljetu hana fara í rúmið, en biðu síðan brúðguma og vörnuðu honum inngöngu. Fylgdu karlar honum að svefn- hússdyrum, og varð brúðgumi að bjóða þar í sængina, og varð hann að hækka boðið, þangað til lín- konum þótti sæmilega goldið fyrir brúðarsængina. Færði einn af brúðarsveinum eða talsmaður brúðguma brúðinni línfjeð með löngum formála; síðan fekk brúð- gumi inngöngu. Margt skrítið mun hafa komið fyrir við þessa athöfn, og mörgu gamni kastað fram. Má nefna til sem dæmji gamanvísu þá, sem síra Jón Þor- láksson kastaði fram við uppboð á brúðarsæng: „Hjer eru i boði hundar tveir, hentug sængurborgun, gjarnan skulu greiddir þeir góðfúslega á morgun“. (LjðSabók J. Þ. II 392). Áður en gengið var til sængur- húss, var drukkið Kristsminni, og síðan gengu konur brúðargang úr stofunni. Fylgdi því söngur, og var það kallað að syngja konur úr stofu. En þegar brúðhjónin voru komin í eina sæng, var hjónaskál borin í sængurhúsið, og hjelt nrestur yfir henni all-langa tölu og lýsti blessun yfir brúðar- sænginni og brúðhjónunum. Það hjelst lengi, jafnvel sumsstaðar fram á 19. öld. Veislan stóð oftast mánudag og stundum fram á þriðjudag með líkri högun. Dæmi eru til þegar höfðingiar áttu í hlut og fest- ar og trúlofun fjellu fám dög- um á undan brúðkaupi, að veisl- an stóð fram undir viku eða hálfan mánuð, eins og þegar síra Jón Steingrímsson kvæntist 1753 (Ævis. Jóns Steingríms-

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.