Lesbók Morgunblaðsins - 21.01.1951, Blaðsíða 2

Lesbók Morgunblaðsins - 21.01.1951, Blaðsíða 2
30 - LESBÓK MORGUNBUAÐSINS þvi sem hitt var, er þingið 1867 fekk til meðferðar, en hafnaði þá með rökum." Uggur þessi reyndist ekki á- stæðulaus. í staðinn fyrir eitt frum -varp sendi stjórnin nú tvð. Var annað frumv. um stjórnlega stöðu íslands í ríkinu, en hitt frv. til stjórnarskrár um hin sjerstöku málefni íslands. Fylgdi það með að þau væri samin í tilefni af um- ræðunum í ríkisþinginu. Bar og frv. um stjórnlega stöðu íslands í ríkinu þess minjar og merki, því að það var langt um verra heldur en frv. 1867. Samkvæmt þessu frumvarpi átti t. d. konungur að ákveða hverjum af ráðgjöfum sínum hann fæli með- ferð íslandsmála og skyldi hann mæta í ríkisráði og hafa ábyrgð á stjórninni samkvæmt hinum end- urskoðuðu grundvallarlögum Dana. Vildi nú Alþingi koma fram slíkn ábyrgð á hendur honum, átti það að snúa sjer til fólksþingsins danska og væri það samþykt því, gæti það gert sínar ráðstafanif. Æðsta vald á íslandi skyldi á ábyrgð ráðgjafans fengið í hend^ ur landstjórá, sem konungur skip* aði o. s. frv. Og svo var á einum stað smeygt inn ósköp sakleysis- lega: „Þangað til öðru vísi verður fyrir mælt í lögum, sem ríkisþing- ið samþykkir, leggur ísland ekki neitt til gjaldanna til hinna al- mennu málefna ríkisins." Með óðr- um orðum, ríkisþingið gat, hvé* nær sem því þóknaðist, ákveðið að ísland skyldi gréiða kostnað við hirm danska her og fiótó 6. s. Érv. ÞINGIÐ 1869 hófst með því, að tilraun var gerð til þess að ónýta kosningu þriggja manna, Jóns Sig- urðssonar íorseta og tveggja ein- dreginna íylgismanna hans, þing* eyyku þinffiRarmanrta Tryggva Gunaarssonar ©g Jóns á Gautlond* tim. Kostwgu Joas foxseta itt| að ógilda vegna þess að kjörskrá hef ði ekki legið nógu lengi frammi í ísa- fjarðarsýslu, en kosningu hinna með því, að þeir væri báðir óhæfir til þingsetu þar sem sakamál væri höfðað gegn þeim eftir skipun amt- manns. Reyndust viðbárur þessar alrangar og fór svo að kjörbrjef þeirra allra voru samþykt með 24 og 25 atkvæðum. Svo voru þessi frumvörp lögð fram og fengin nefnd í hendur. Hún komst að þeirri niðurstöðu að þinginu væri alveg neitað um samþyktaratkvæði í málinu og á því væri auðsjeð að breytingartil- lögur væri þýðingarlausar „þar sem þingið getur eftir orðum sjálfr -ar stjórnarinnar alls enga von gert sjer um að bæn þess verði heyrð." Lagði nefndin því til að þingið færi fram á það við kopung að hann ljeti hvorugt frv. verða að lögum. Umræður um íyrra frv. (ríkis- rjettafstöðu íslands) urðu langar og gengu til þeirra 7 þingfundir (4 dagíundir og 3 kvöldfundir). Hafði þá aldrei orðið jafn löng um- ræða um neitt mái á þingi og ekk- ert mál rastt á jafn mörgum fund- um. Hvíldi djúp alvara yfir þess- um fundum og töluðu þingmenn ai' meiri rökfestu og alvöru en títt var. Var auðfundið að þeim þótti málum komið í óvænt efni og að með frumvarpi þessu væri lands- rjettindum ísiands og jaínrjetti mjóg misboðið. Jón Sigurðsscn fcrset: helt þar eina af sínum ágætu ræðum. Hann bettti á það að stjórnmálabarátta ísléttdinga hefði stefnt að því altaf að heimta jafnrjetti við Dani, að konungur gerði ekki þegnum sín- um misjafnlega hátt undir höfði. En nú þótti hor.um þó kasta tólí- unum um það hvað íslendingar oetti a4 eetj4*t ekör i^í*i e*\ 4*ttska bjáóitt. ,^Tú er víðd tilgrei^t,'4 mælti hann, „að ríkisþingið eigi að ráð i öllu í stjórnmálum vorum, anna5 hvort beinlínis eða óbeinlínis. Hjer er hvergi að finna að ísland ei/;i sjerstök landsrjettindi. Það, sei i gert var ráð fyrir í frv. 1867 aí konungur skyldi lofa, þegar han í tæki við stjórn, að halda stjórnai- skrá ísland, þá finst nú ekkert um það. Nú er tekið aftur samþyktar- ákvæði Alþingis í almennum mál- um. Nú er komin inn í frv. grein um nokkurs konar kvittun fyrir öllum skuldaskiftum íslands og Danmerkur að undanförnu, án þess Alþingi sje sýndur nokkurn tíma nokkur reikningur fyrir þess- um skuldaskiftum, fyr nje síðar. Nú er ákveðið að hin endurskoð- uðu grundvallarlög Dana skuli ÖJI vera gildandi á íslandi, jafnvel þótt engintt maður hafi sjeð þau, hvorki hjer á þingi nje annars stað- ar." Og enn mælti hann: „Gjakh Danir oss það, sem þeir eru osá skyldugir, hvort það verður meira eða minna, en frelsi voru og jafn- rjetti eiga þeir ekkert með a5 halda fyrir oss. Þetta verða meni að leíða stjórninni fyrir sjónir, og jeg leyfi mjer að skora á þá hátl- virta menn, sem hafa mest áhrit* á skoðanir stjórnarinnar og hún virðir mest, að láta ekki sinn hlu t eftir liggja í þessu efni___því a1 • kvæðl og yfirlýsingar frá stór- mennum landsins hlýtur að hafa meiri þýöingu og meiri áhrif ea það, sem kemur frá oss «nárnei«r-- uttum." Það er nokkurn veginn auðskil- ið hvert þessum orðum er bsin+ Þeim er beint til hinna æðstu embættismanna landsins og hinn-t konungkjörnu þingmanna. En kon- ungkjörnu þingmennirnir se:c vijdu allir camþykkja fruiav. þefcti og þe«n fylgdi Grímur ThoBasen, som þá var þingmaður Rangæmg... iíeit Grííaur þyí fram, að e| þe$su

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.