Lesbók Morgunblaðsins - 08.04.1962, Blaðsíða 5

Lesbók Morgunblaðsins - 08.04.1962, Blaðsíða 5
Ástarsasa eða ekki? H A U S TIÐ 1830 kvaddi pólska tónskáldið Frederic Chopin föðurland sitt, tvítugur að aldri, og átti þangað ekki aftur- kvæmt, meðan hann hfði. Ferðinni var heitið til Parísar. sem varð að- alheimkynni hans eftir þetta, en á leiðinni hafði hann viðdvöl í ýms- um borgum, m. a. dvaldist hann í Dresden vikutíma. Þar kom hann gestur á heimili Komar greifafrú- ar og kynntist dætrum hennar þremur. Hin elzta þeirra, Delphine, var gift Mieczyslaw Potocki greifa en hafði yf- irgefið hann fyrir skömmu og horfið heim til foreldrahúsa. Hún var orðlögð fyrir tælandi fegurð og töfrandi þokka en þótti nokkuð marglynd í málum hjartans. Hún var góður píanóleikari og samdi smálög, en einkum er hún sögð hafa verið ágæt söngkona. Endurf undir í París Skömmu eftir að fundum þeirra Chopins bar saman í Dresden, settist Delphine Potocka að í Paris. Víst er að kunningsskapur hélzt með þeim, og TONLISl sumir ævisöguhöfundar Chopins hafa gert mikið úr því, hve samband þeirra hafi orðið náið. Hafa þeir talið full- sannað, að greifafrúin hafi verið fyrsta ástkona Chopins og mikill áhrifavald- ur í lífi hans, allt frá fyrstu París- arárunum og fram til hins síðasta. Hún hafði verið sá vinur Chopins, sem Daubinn ríður... Framhald af bls. 4. etraumur og fárviðri að auki, sem þrýsti vatninu með ofboðslegum krafti að ströndinni — en: Hollendingar byggðu nýja gerð flóð- garða eftir 1953, breikkuðu þá úr 20 metrum í 90 og létu þá hlið, sem að 6jónum vissi vera aflíðandi og byggðu a henni steingarða til að draga úr krafti áhlaðandans. Þjóðverjar voru byrjaðir á samskon- Br framkvæmdum, en fóru sér hægt. Nýju garðarnir héldu allsstaðar. hann ræddi við í méstum trúnaði, jafnt lim listræn efni sem einkamál, t&n- smíðar sínar og tildrög þeirra, álit sitt á mönnum og málefnum og jafnvel sinar leyndustu hugrenningar. En sagan um ást þeirra og þessa nánu vináttu hefir hvergi varðveitzt, nema í bréfum, sem fyrst urðu kunn fyrir um það bil tveimur áratugum og talið hefir verið, að Chopin hafi ritað þessari vinkonu sinni. Bréfin Samvistir þeirra í Paris urðu ekki langar. Frú Potocka lét til leiðast að hverfa aftur til eiginmanns síns fyrir þrábeiðni hans og ættmenna sinna. Og Chopin stofnaði til ástasambands við Aurore Dudevant (rithöfundinn George Sand), sem frægt er. En þegar sam- vistunum sleit, hófust bréfaskipti þau, sem fyrr er getið, og sýnast þau hafa haldizt allt fram" til ársins 1849, er Chopin andaðist. í bréfunum er víða komið við. Sam- kvæmt þeim hefir Chopin unnað frú Potocka ævilangt og engri konu sem henni. Við fáum að vita, að meira að segja meðan hann hvíldi í örmum Aurore Dudevant, hafi Delphine Pot- ocka jafnan verið honum í hug. Hann er mjög berorður um ástir þeirra og sýnist draga fátt eitt undan. Um vinnubrögð sín og tónverk segir hann einnig margt og um viðhorf sitt til samtíðarmanna og listbræðra. Sumt af því er kunnugt af öðrum heimild- um, en annað ekki, og ýmislegt kemur heldur óþægilega á óvart. Saga bréfanna Munnmæli höfðu verið á lofti um tilvist þessara bréfa, en lítið eða ekk- ert var um þau vitað fyrr en eftir 1940. í lok síðari heimsstyrjaldarinnar fundust þau í bankahólfi í Varsjá, nokk uð sviðin af eldi, sem hafði komið upp •í bankanum í uppreisninni 1944, og voru þau — eða einhver þeirra — sýnd í þjóðminjasafninu í Varsjá í árslok 1945. — Eigandi bréfanna, Paulina Czernicka, sem var í ætt við Delphine Potocka, hélt erindi um þau í pólska útvarpið, og 1946 birti hún um þau grein í vel- metnu pólsku timariti. Greininni fylgdu ellefu kafiar úr bréfunum, og var einn þeirra ljósprentaður. í öðru riti birtust 1947 nokkrir bréfkaflar til viðbótar, og nú gátu þeir, sem um Chopin rit- uðu, ekki gengið fram hjá þeim nýju — og að sumu leyti óvæntu — við- horfum, sem í bréfunum fólust. Chop- in-stofnunin í Varsjá í-áðgerði að gefa út nýtt og stærra úrval úr þeim en áður hafði birzt. í bókinni „Líf og dauði Chopins" (London 1951) eftir Casimir Wierz- ynski, sem ég hefi undir höndum, eru teknir upp margir kaflar úr þessum bréfum, sumir áður óbirtir, og hefir bókarhöfundur dregið af þeim veiga- miklar ályktanir um ævi Chopins og ástir, list hans og starfsaðferðir, og seg- ir þó, að það hljóti að taka talsverðan tíma og vinnu að skýra tií hlítar efni bréfanna og samhengi, og sumt, sem þar er sagt í hálfkveðnum orðum, sé orðið lítt skiljanlegt, enda hafi bréfin legið í þagnargildi um nærri hundrað ára skeið'. Dómur sérfræðinganna Nokkur vafí hefir þótt leika á um sanngildi bréfa þessara, og hefir tals- vert verið um þau deilt í ýmsum lönd- um. Til þess að taka af allan vafa í því efni, var seint á síðasta ári haldin í Póllandi ráðstefna tónlistarsagnfræð- inga og annarra vísindamanna. Chopin- stofnunin í Varsjá gekkst fyrir ráð- stefnunni. Heildarskýrsla um niðurstöður ráð- stefnunnar mun vera væntanleg á næst- unni, en í bráðabirgðayfirlýsingu, sem forseti hennar hefir nýlega látið frá sér fara, fer ekki leynt, hvers þarmuiú vera að vænta. Það er afdráttarlaust álit hinna sér- fróðu manna, að bréfin séu fölsuð, og sé frú Paulina Ccernicka höfundur þeirra. í skjölum, sem hún lét eftir sig, fund- ust fleiri sams konar „ritgerðir" eftir hana, alls 104 kaflar úr „bréfum Chop- ins". Aðeins nokkrir þessara kafla eru meðal þeirra, sem þegar hafa komið fyrir almenningssjónir. Frúin hafi sýni- lega ætlað að gefa út miklu stærra safn, en fyrst um sinn aðeins valið úr þá kafla, sem hún taldi „bezt heppn- aða". ÞaS kom fram, að hún hafði haft eins konar „Chopin-kapellu" í bústaS sínum í grennd við Vilna. Hún hafði stundað í Frakklandi rannsóknir í tón- listarsögu og hafði til umráða allmikið bókasafn. Sum af bréfunum eru sögð vera tekin beinlínis upp eftir öðrum höfundum. Frúin er talin hafa verið W *» Chopin. Teikning eftir George Sand. geðbiluð, og í sjúklegri innlifun í ævi Chopins hafi hún leiðzt til að skrifa þessi bréf. Ennfremur þykir sýnt, að sjálfsmorð frúarinnar (1949) standi í sambandi við 100. ártíð Chopins. Málfræðirannsóknir leiddu í ljós, að sérkennileg orðatiltæki, sem þekkt eru úr bréfum Chopins, koma einnig fyrir í föísuðu bréfunum, en þau eru þar helmingi tíðari en í ófölsuðum bréfum tónskáldsins. Einnig koma þar fyrir orðtök, sem ekki voru notuð í pólskri tungu á þeim tíma, þegar bréfin áttu að vera skrifuð, og jafnvel ekki fyrr en eftir fyrri heimsstyrjöldina. Niður- staða af vitnisburði málfræðingsins er, að bréfin séu rituð milli 1926 og 1945. Jón Þórarinsson. Bréf Beethovens... Bréf Beethovens eru nýlega komin út í nýrri heildarútgáfu (í enskri þýðingu) hjá forlaginu Macmillan í London. f safninu eru 1570 bréf. þar af 230, sem ekki hafa birzt áður. -oOo- — og Mozarfs Bréf og skjöl Mozarts eru einnig vænt- ¦anleg í nýrri heildarútgáfu á vegum Mozarteum-stofnunarinnar í Salzfourg, í sambandi við heildarútgáfuna á verk- um hans. í þetta safn verða tekin í tíma- röð öll bréf Mozarts, sem þekkt eru, svo og dagbækur hans, ferðaminningar, og margt fleira. Ýmislegt. sem þarna kemur fram, hefur ekki birzt áður. Fyrsta bindið af fjórum kemur út á miðju þessu ári. LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 5

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.