Lesbók Morgunblaðsins - 19.08.1962, Blaðsíða 12

Lesbók Morgunblaðsins - 19.08.1962, Blaðsíða 12
r.okkur hafði látið smíða á ófriðartím- unum, en svo íarið á höfuðið áður en skipið var afhent. Upprunalegt verð skipsins var fjórar milljónir, en Braat- hen íékk það fyi'ir tíunda hluta þess verðs. e, Ludvig Braathen og Hákon Bjarnason BRAATHEN Framh. af bls. 1 félagar Braathens þræluSu langtímunum saman fyrir fimm króna kaup á mán- uði. "egar Ludvig Braathen hafði verið tæpt ár í Englandi hófst heimsstyrjöld- in fyrri, og siglingar iömuðust. Það varð lítið að gera hjá skipamiðlaranum í Cardiff. og húsbór.dinn bauð Braathen að fara heim en koma aftur við hentug- Icika. Hann hafði ekki verið marga daga heima, þegar hann var kallaður í her- þjónustu. Braathen vildi komast í líf- vörðinn, en þar var svo mikil aðsókn, að umsókn hans varð árangurslaus. En hann lét ekki bugast, heldur labb- aði sig til yfirmanns hermálaráðuneyt- isins, sem þá var Bratlie, fyrrum for- sætis- og varnarmálaráðherra, og skýrði honum frá því, að hann vildi komast í lífvörðinn. Bratlie fannst til um ein- beittni unga maimsins og kom því í kring. að hann var tekinn í varaliðið, og nokkrum dögum síðar fékk hann tilkynningu um, að allt væri í lagi. Hann gat komizt að í lífverðinum. Þegar lokið var þessari sex manaða herþjónustu, var hann helzt að hugsa vim að fara aftur til Englands, en það varð þó úr, að hann settist að í Osló. Heima fyrir höfSu orðið miklar breyt- ingar á öllu, af völdum ófriSarins. Skipa útgerðir þutu upp eins og gorkúlur, og spákaupmenn græddu stórfé á nokkrum klukkustundum. k!5 endillinn í fyrirtæki gat grætt hundruð þúsunda á verðbréfakaupum, og ha^að sér eins og yfirforstjóri, klæðzt í pell og þurpura, svælt fína vindla og haldið stórfenglegar kampavínsveizlur á íínustu stöðum. Já, þetta var blóma- skeið gorkúlnanna í verzlunarstéttinni, en sveitadrengurinn frá Ássíðu stóðst allar íreistingarnar — og í rauninni var þessi ósmekklega spákaupmennska í •stórstyrjöld honurn engin freisting yfir- leitt. Hann fékk gífurlega há tilboð frá nýstofnuðum útgerðum, en Braathen niat þaS meira að afla sér varanlegrar og vsrðmætrar kunnáttu en að verða ríkur í einni ávipan, svo að hann tók tii staría hjá gamalli og velmetinn út- gerð. Þegar ófriðnum lauk, 1918, stigu farmgjöld enn, fyrita árið, en svo kom hrunið. Útgerðir og önnur fyrirtæki fóru um koll daglega og margir bank- ar fóru sömu leiðina. Þetta voru örvæntingarinnar tímar og flestum Norðmönnum leið miður vel __ svo að væglega sé til orða tekið. En Braathen uppskar sín laun fyrir að hafa horft til framtíðarinnar og aflað sér staðgóðrar þekkingar, heldur en láta ginnast af möguleikum brasktímabils- ins; Árið 1923 varð hann meðstjórnandi í fyrirtækinu og eitt fyrsta verkefni hans í þeirri stöðu var að gera upp skipasmíðastöð eina. Braathen hélt upp- boð á skrifstofunni á 100-smálesta skipi, sem hafði kostað hálfa aðra milljón króna. Það fór á 470.000, og þótti góð sala eftir atvikum. A Ltvinnuleysið varð að vandræða- máli eftir 1920, eins og jafnan á kreppu tímum. Útgerðin, sem Braathen vann við, átti þrjú skip, sem voru að mestu í timburflutningum á Hvítahafi og Eystrasalti, og reksturinn gekk sæmi- lega, svo að hægt var að greiða hlut- höfunum nokkrar krónur í arð, en slíkt var óvenjulegt á þessum árum. Nú hafði Braathen fyrirætlanir á prjón unum um að auka útgerðina og eink- 'raathen hafði snemma fengið augastað á Austurlandasiglingum. Þess- vegna sendi hann nú nýja skipið þang- að, þ. e. til Kina. Það var að vísu dýrt að senda skip svona langa leið, en þegar þessar siglingar voru komnar í fullan gang, var mikið upp úr þeim að hafa. Auk þess fékkst miklu betra verð fyrir skip austur þar en í Evrópu, ef til þess kæmi að selja þau. En það kom ekki til þess, að Norð- maðurinn þyrfti að selja þetta skip. Ár- ið 1929 rakst það sem sé á kóralrif og fórst, en skipshöfnin gat gengið svo að segja þurrum fótum í land. Meðan þetta gerðist hafði Braathen pantað 11.000 smálesta skip hjá Göta- verken í Svíþjóð og leigt það út fyrir- fram til margra ára, enskum útgerðar- manni. Árið 1930 kom hrunið mikla í Wall Street og kreppan breiddist í- skyggilega fljótt til Norðurálfu. Fyrir- tælci hrundu hrönnum saman, og þús- undum skipa var lagt, um allan heim. Auðvitað sætti nýja 11.000 smálesta skipið Brattihens sömiu örlöguim, en þar sem það var leigt út fyrirfram, lá það aðgerðarlaust á leigjandans kostnað. Markaðurinn var dauður og allir seldu, sem það gátu. En Braathen fór öðru vísi að. Hann keypti á krepputímun- um. Menn hristu höfuðið yfir þessu og töldu það óðs manns æði. En Braathen vissi alveg hvað hann var að gera. Það borgar sig að kaupa á krepputímum, þegar verð er komið niður úr öllu valdi. Hann keypti því 1700 smálesta skip fyrir 85.000 krónur, auk annars, 1500 smálesta, og sendi þau í Austurland»siglingar. Svo seldi hann sinn hluta í olíuskipinu, því að nú hafði honum dottið annað í hug. Braathenssteinn að Stálpastöðum um ieggja áherzlu á olíuskip, en þær fyriræUanir mættu það mikilli and- stöðu, að hann varð að hætta við þær — í bili, að minnsta kosti. Árið 1926 fannst honum tími til kom inn að stofna sjálfur til útgerðar, en jafnframt hélt hann stöðu sinni sem forstjóri í gamla fyrirtækinu. Hann hóf útgerðarmanns feril sinn með því að kaupa 3500 smálesta skip fyrir 11.000 pund, á fyrsta hálfa árinu varð þetta skip alldrjúg tekjuhnd hinu unga fyrirtæki. Og, að ungi maðurinn frá Ássíðu hafi haft eitthvert verzlunar- vit, má ráða af því, að hann seldi skipið japanskri útgerð íyrir 18.000 pund. En ekki getur útgerð borið sig skipa- laus og ungi reiðarinn tók tafarlaust að svipast um á markaðnum eftir einhverju, sem væri við hans hæfi. Árið 1927 hljóp á snærið hjá honum. Það var 4500 smálesta skip, sem útgerð Zí standið hafði ekkert batnað árið 1932 og þá vakti Braathen mikla at- hygli með því að verða fyrstur manna í öllum heimi til að láta smíða skip, allt frá því fyrir kreppuna. Hjá Göta- verken fékk hann 11.000 smálesta skip fyrir hið hlægilega lága verð 2.25 millj. kr. Samningurinn milli stöðvarinnar og útgerðarmannsins var svokallaður neyð arsamningur, en slíkir voru stundum gerðir þegar vandkvæði voru á að út- vega verkamönnunum atvinnu. Enda þótt Braathen væri tiltölulega ungur í sinni grein, hafði hann þegar lært þá list að „slá til" á réttri stundu, en sá eiginleiki norskra útgerðarmanna hefur átt sinn drjúga þátt í því, að norsk útgerðarstarfsemi er svo mikils metin á alþjóðamælikvarða. Hann varð brátt brautryðjandi á einu sérsviði siglinga, rétt eins og síðar varð í flugmálunum. Áður höfðu öll olíuskip verið hnoðnegld, en Braathen tók upp á því fyrstur manna að logsjóða skip saman að öllu eða nokkru leyti. Þetta var mikil framför á þeim tíma og spor inn í framtíðina. Einnig voru flugmálin nýjung á þess- um árum. Bratthen hafði safnað að sér flota, sem nam 100.000 smálestum, þeg- ar áhugi hans á öðru sviði vaknaði. j^ 'g framkvæmdir hófust lítils- háttar árið 1934. Eitt skip hans varð að leita hafnar í Batavíu vegna vélar- bílunar. Svo virtist, sem ekki væri ann- að fyrir hendi en draga skipið til Ev- rópu, og það mundi kosta of fjár. Fyr- ir hreina tilviljun datt Braathen í hug að senda skipinu varahluti með flugvéh Það kom í ljós, að þessi aðferð var hin lang-ódýrasta og upp frá þeim degi voru Braathen ljósir möguleikar flugsam- gangnanna. Arið 1938 datt honum í hug í fullri alvöru að stofna til flugleiðar milli Osló og New York. Áður en hann sótti um leyfi til stjórnarvaldanna, hafði hann lokið allmikilli undirbúningsvinnu, og hafði meðal annars leitað til sjálfs Bernt Balchen um ráðleggingar. Hann fékk nú engu að síður neitandi svar. Það kom fyrir ekki þótt hann færi úr einni skrifstofunni í aðra og talaði við ráðherrana, allt frá Nygaardsvold og alla þar fyrir neðan. Af einhverjum ástæðum var sam- göngumálaráðuneytið þeirrar skoðunar, að „ekki væri tímabært að opna slíka loftleið", en rétt á eftir hófu Pan Amer- ican World Airways flugferðir á leið- inni frá New York til Evrópu. Þá fékk Braathen orðsendingu þess efnis, að stjórnarvöldunum væri það ekkert um geð, að hann héldi áfram að vinna að fyrirætlunum sínum. Og það gerði hann líka, því að það þurfti meira en eitt stjórnarráð til að láta honum hugfallast. En áður en nokk uð yrði úr framkvæmdum, kom heims- styrjöldin til sögunnar. u, Jm þær mundir var Braathen í Austurdalnum, þar sem hann bauð þjón ustu sína sem fallhlífavörður. Að nokkr- um vikum liðnum komst hann til Sví- þjóðar og reyndi að fá þar keypt vopn, til að flytja með sér til Noregs. En þar var ekki einn byssuhólk að fá. Seinna keypti hann skip, sem gekk öll ófriðar- árin milli Noregs og Vestur-Svíþjóðar, hlaðið m. a. matvörum og pósti. Þegar eftir ófriðarlok var félag Braathens, SAFE, stofnað. Sjálfur lagði forstjórinn til gjaldeyri að verðmæti 150.000 dollara, sem seinna hækkaði upp í milljón, og var notað til að kaupa Skymastervélar fyrir. Nú skyldi loks unnið af fullum krafti. Það vantaði ekki, að nógu margir hristu höf uðið yf ir þessu, ekki síður en stundum áður, en þrátt fyrir alla erf- iðleika hefur Braathen stöðugt fært út kvíarnar og er nú meðal stærstu einka- fyrirtækja á flugmálasviðinu. Starfsemin hófst með Austurlanda- flugi: Osló—Hong-Kong. SAFE Braath- ens var fyrsta flugfélag sem annaðist farþegaflug með landvélum til Hong- Kong. Síðar hóf hann flugferðir til Suð- ur-Ameríku. Með þessu treysti hann sambandið milli Noregs og Norðmanna á fjarlægum slóðum. Saga gengur um það, að tveir fílefldir Norðmenn hafi staðið á flugvellinum í Hong-Kong og tárfellt, þegar fyrsta Braathens-vélin lenti þar. Þeir höfðu verið svo lengi einmana, en nú opnaðist þeim stöðugt samband við ættjörðina. En áður en SAFE hóf þessa starfsemi hafði það þegar haft nóg að gera við þjóðflutn- ingaferðir í Indlandi. Eftir að Indland og Pakistan skildu árið 1947 varð nauð- synlegt að flytja milljónir manna milli þessara tveggja landa — Hindúa frá 12 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 20. tölublað 1962

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.