Lesbók Morgunblaðsins - 19.08.1962, Blaðsíða 8

Lesbók Morgunblaðsins - 19.08.1962, Blaðsíða 8
Sjömannaguðsþjónustan í Hafnarfirði heyrðist út á hai Þesar útvarDiö varð veruleiki á Islandi HVAR ERU ÞEIR NU> „2TZ. 2 i dag heldur sjera Ólaf- ur Ólafsson sjómannaguðsþjónustu í Hafnarfirði. Hefur útvarpsfélagiö á- hveöiö aö gera tilraun með aö ná guösþjónustunni í útvarpið og senda hana út. Er svo ráð fyr.ir gert, að hún nái til togarnna, sem eru á veið- um. Er símaþráður lagður % hirhjuna og áháld sett þar, er tehur við rœðunni og söngnum og ber til útvarpsstöðvar- innar á Melunum. Er fróðlegt að vita, hvernig þessi tilraun tehst. Er þetta % fyrsta sinn, sem reynt er að senda út rœðu hjer. Einnig er fróðlegt að vita, hvernig það tehst að flytja rœð- una frá Hafnarfirði í útvarpið hjer. Á flestum ísl. togurum er gjállar- horn. Ef það tehst á annað borð, að senda rœðuna út svo hún heyrist til togaranna, geta shipshafnirnar heyrt hana". Já, margt hefur breytzt á fslandi síðan þessi frétt birtist í Morgunblað- inu, sunnudaginn 31. janúar 1926. Þann daginn sýndi Gamla Bíó nýja mynd með „Fyrtaarnet" pg „Bivognen", en Nýja bíó auglýsti „ljómandi fallegan sjónleik í 8 þáttum", með Barböru la Marr og Bert Lytell í aðalhlutverkum. Bíóin auglýstu þá á forsíðu ásamt 'inn- flytjendum Dykeland dósamjólkurinnar og heysins, sem kom „beint frá Bönd- ernes Salgslag í Trondhjem". Þá var útvarpið framandi fyrir fs- lendinga eins og svo margt fleira, sem nú er orðið daglegt brauð hér á landi. En útvarpið var mikið umtalað undra- tæki, sem töluvert var farið að nota í útlandinu, og nokkrir nýjungagjarnir fslendingar höfðu jafnvel keypt við- tæki frá útlöndum til þess að hlusta á fyrstu erlendu stöðvarnar, þó oft með misjöfnum árangri. Almennt gerði fólk sér ekki grein fyrir notagildi útvarpsins, enda þekkti þá enginn morgunfréttir og kvöld- fréttir. íslenzkt útvarp hafði verið fjarlægur draumur. En nú virtist sem hann væri að rætast. 0« "g maðurinn, sem mestan þátt átti í því að gera útvarpsdrauminn að veruleika árið 1926, var ungur sjálf- menntaður loftskeytafræðingur, ættað- ur frá fsafirði. Hann var fyrsti út- varpsstjórinn, fyrsti magnaravörður- inn, fyrsti þulurinn — já, hann var allt í' öllu: Hann setti stöðina upp og sá um rekstur hennar, var jafnvel gjald keri fyrirtækisins í þokkabót. Þessi maður heyrist ekki lengur í útvarpinu, en þeir sem fylgdust áf áhuga með upphafi útvarpstækninnar hérlendis á sínum tíma, kannast vel við nafnið. Otto B. Arnar heitir maðurinn og nú rekur hann heildsöluverzlun hér í Keykjavík. Hann var 22 ára að aldri, þegar hann lagði land undir fót, sigldi til Ameríku árið 1916 til þess að kynna sér út- varpstæknina. Otto hafði fengið brenn- andi áhuga á útvarpinu, sem þá var á algeru frumstigi — og fáir kunnu nokkur deili á hér á landi. En Otto var þess fullviss, að þetta væri tækni, sem fslendingar yrðu að tileinka sér fyrr eða siðar — og ferðina fór hann á eigin kostnað, bjartsýnn og brennandi af áhuga. 0, 'tto hafði náð sambandi við Dr. De Forest, þann sem fann upp útvarps- lampann og sem nú er almennt nefnd- ur faðir útvarpsins — og bauð vísinda- maðurínn íslendingnum að setjast að á rannsóknarstofu sinni og fylgjast með. Þá stóðu forsetakosningar fyrir dyrum — og mikill fjörkippur komst í upp- Enn hélt Otto áfram að undirbúa jarðveginn hér heima fyrir útvarpið. En sagan var alltaf sú sama. Þá risu upp menn og börðust gegri útvai-pi. Hér börðust menn líka gegn bílum og síma — og nú berjast þeir gegn sjón- varpi. i Þrátt fyrir ýmsa fordóma vaknaði áhugi nokkurra forystumanna — og Otto fór utan í þriðja sinn, nú til Eng- lands, til þess að kynna sér starfsemi enska útvarpsfélagsins. Þetta var árið 1922. Tveimur árum síðar var hann aftur í Englandi. Þá var loks komið að hinum raunverulega undirbúningi und- ir útvarp á íslandi. Otto hafði fengið Lárus Jóhannesson, lögmann, til sam- vinnu og vann Lárus að kynningu máls- ins á opinberum vettvangi og fjáröflun. Sameiginlega beittu þeir sér fyrir Otto B. Arnar — nú eru liðin 36 ár — byggingu útvarpsins vestra. Otto fékk tækifæri til að fylgjast með frétta- dreifingunni, hvernig útvarpið var nú notað til þess að flytja kosningatöl- ur jafnharðan, hvernig útvarpstæknin skapaði ný viðhorf. Vegna styrjaldarástandsins hraðaði Otto sér heim eftir skamma dvöl, en hann hóf þegar að undirbúa jarðveginn hér heima. Að stríðinu loknu bauð Dr. De Forest honum að dveljast öðru sinni í rannsóknarstofnun sinni og Otto lagði enn í mikinn kostnað og fór vest- ur um haf, árið 1919. í þessari ferð var honum falið að kaupa loftskeyta- tæki í Sterling — og keypti hann bæði móttakara og talstöð. Fór hann með það til Kaupmannahafnar þar sem út- búnaðurinn var settur í skipið, en síð- an var siglt heim. " etta var fyrsta talstöðin í ís- lenzku skipi. En þá voru komnar tvær stöðvar á landi, í Reykjavík og á Seyð- isfirði. Það voru því merk tímamót, er Otto kallaði Seyðisfjörð upp, þegar Sterling nálgaðist ísland, og talaði við Þorstein Gíslason, stöðvarstjóra. Þetta var í fyrsta sinn, að íslenzkt skip hafði þráðlaust talsamband við fsland. stofnun félags í þessu skyni og ýmsir málsmetandi menn lögðu fram fé til kaupa á útvarpsstöð. Otto hafði einkum i huga hálfs kílówatts ameríska stöð, sem notuð hafði verið í hálft ár í Englandi en var til sölu. Slík stöð kostaði 80 þús. ísl. krónur beint frá verksmiðjunni og var það nvikið fé í þá daga. En vegna þess að hún var notuð fékkst 20 þús. króna afsláttur. Var loks ákveðið að kaupa þessa stöð og fór Lárus utan til þess að ganga frá kaupunum með Otto. E n björninn var ekki unninn enda þótt tekizt hefði að afla fjár til kaupa á stöðinni, því nú var beðið eftir af- greiðslu Alþingis á umsókn útvarps- félagsins um sérleyfi til útvarpsrekst- urs. Upphaflega var það hugmynd Ottos, að stjórnin tæki þetta mál í sínar hendur og stofnaði til útvarps. En áhugi stjórnmálamanna á þessu máli var þá það takmarkaður, að Ijóst var, að því yrði ekki hrundið í framkvæmd þá þegar nema með framtaki einstaklinga. Þess vegna var sótt um sérleyfi til sjö ára og var jafnframt óskað einka- söluleyfis á viðtækjum — tdl þess að standa undir kostnaði útvarpsrekstrar- ins. Útvarpsleyfið fékkst, en ekki einka- söluleyfið — og þótti þá mörgum sem þessi tilraun væri fyrirfram dauða- dæmd, enda kom það á daginn. Afnota- gjaldið varð að vera mun hærra en upphaflega var áætlað þar sem það var eini tekjustofn útvarpsins og jafnframt hindraði það efnaminna fólk í að fá sér útvarpstæki. Árgjaldið var ákveðið 50 krónur — og þar með hófst útvarpið. Þriðjudaginn 2. febrúar 1926, eða tveimur dögum eftir fyrstu útvarpstil- raunina, segir Morgunblaðið: „Getið var um það hjer t blaðínu d sunnudaginn var oð útvarpið hjer œtl- aði aJð senda messugerðina í fríhirhj* unni t Hafnarfirði. Þar messaöi sjerci Ólafur Ólafsson. í upphafi urðu smdvægileg mistöh á sambandinu milli frthirhjunnar og loftsheytastöðvarinnar, er urðu þes$ váldandi, að útvarpið náöi ehhi mess- unni fyrr en prédihunin var nýbyrjuð, En þegar þetta var homið í lag fór, allt vel. Togarinn Draupnir var t. d, 70 milur suöaustur af Vestmannaeyj- um. Þar heyrðist það, sem af var rœðunni eins vel og alt hefði farið framþar t shipinu. í gær hafði útvarpið ehhi frétt'frá togurunum fyrir Vestur* landi, hvort messan hefði heyrzt þang að. En austur í Rangárvallasýslu heyrðist vel. Og eins féhh sjera ólafur. t gær þahhir fyrir rœðuna frá ýmsum hjer í nœstu sýslum. Talið er, að móttöhutœhi sjeu nú um 200 hjer á landi, rúmur helmingur, þeirra hjer t Reyhjavth. Til Ahureyrar hefur ehhi heyrst vel frá útvarpinu. Ætlar stjórn útvarps- félagsins að senda mann norður til þess að gera tilraunir með það, hvaða tæhi sje best að nota þar." Og daginn eftir segir enn í Morgun- blaðinu: íslenzhur söngur i útvarpið. 1 gær- hvóldi hluhhan 10% sungu 2 vinsœU ustu og hunnustu söngmenn bæjarina t útvarpsstöðina á Melunum, þeir Árni Jónsson frá Múla og Símon Þðrðarson frá Hól. Var það vel til fundið af stjórn útvarpsins að fá einmitt íessa góðu söngmenn til þess að láta ts- lenzhan söng hljóma i fyrsta sinn % íslensht útvarp. Þeir sungu nohhra dúetta úr Gluntarne og fóru jafnvel með þá og þeir eru vanir." mt etta voru bara tilraunir, sagðl Ottb B. Arnar, þegar við hittum hann að máli að heimili hans, Fjölnisvegi 15. Útvarpið hófst formlega nokkru síðar og opnaði Magnús heitinn Guðmunds- son, ráðherra, stöðina með ræðu. — Við fengum inni í Búnaðarfélags- húsinu, eitt herbergi og smákompu, í skjalasafninu. Stöðin sjálf var sett upp vestur á Melum, í loftskeytastöðinni. Aðbúnaður var auðvitað frumstæður, Álafossdúkur á veggjum til einangrun- ar og annað eftir því. — Við höfðum hálftíma útsendingu á morgnana, veðurfregnir, gengisskrán- inguna og annað smávægilegt. —. Grammófón-plötur notuðum við ekki mikið, aðeins til uppfyllingar. Þá var rafmagnsdósin ekki komin, höfðum bara gamlan Edison-grammofon og lét- um hann standa fyrir framan hljóð- nemann. Tóngæði platnanna voru þá léleg miðað við það, sem nú er — og beinar útsendingar mun betri. — Á kvöldin voru upplestrar, stöku 8 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS- 20. tölublað 196?

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.