Lesbók Morgunblaðsins - 19.08.1962, Blaðsíða 16

Lesbók Morgunblaðsins - 19.08.1962, Blaðsíða 16
Flugskeytaviðvörunarkerfið er mikilvægur hluti í vörnum Bandaríkjanna. Hér sést hluti af hinni gífurlega langdrægu radarstöð í Thule í Grænlandi, sem sér óvinaskeytin í 5600 km f jarlægð, 15—20 mín. áður en hau geta náð til N-Amer- íku. Innan 60 sekúndna gætu Minuteman-skeytin þotið af stað til gagnárásar. B ANDARIKJAMENN byggja allar varnaáætlanir sínar á því að ef til þriðju heimsstyrjald arinnar kæmi, hæfist hún með flug- skeytaárás frá Sovétríkjunum á all ar helztu flugskeyta- og flugvéla- bækistöðvar Bandaríkjanna. Til að gera Rússum ljóst að slík árás: myndi ekki borga sig, þarf bandaríski flugherinn að hafa á að skipa fjölda ör- uggra, einfaldra og traustra milliálfu- skeyta, sem auðvelt er að framleiða í fjöidaframleiðslu, geyma í einföldum, traustum neðanjarðarbyrgjum og skjóta þaðan innan þess 15—20 mínútna frests, sem fengist frá því að fyrstu óvina- skeytin kæmu í ljós á radarskífum við- vörunarstöðvanna. Það eru þrjár gifurlega langdrægar og öflugar radarstöðvar í Alaska, Græn- landi og Bretlandi. Nú hefur bandarísk- um flugskeytasérfræðingum tekizt að smíða skeyti, sem þeir nefna Minuteman. Frá því í febrúar í fyrra hefur banda- ríski flugherinn verið að gera tilraunir með þetta nýja flugskeyti og hafa þær gengið svo vel, að nú er verið að ljúka undirbúningi að því að koma fyrstu 50 skeytunum fyrir í neðanjarðarbyrgjum sinum nálægt Great Falls í Montana fylki í Bandaríkjunum. Þegar þessi flug- skeytastöð verður fullgerð, munu 150 Minuteman skeyti vera þar í skotstöðu í skotbyrgjum sínum, sem dreift verður yfir 23.000 ferkílómetra svæði. Fyrstu 50 skeytin verða komin í skotstöðu þarna einhverntíma fyrir ágústlok. Árið 1965 i Biun bandaríski flugherinn hafa á að skipa milli 900 og 1400 Minuteman skeyt im, sem staðsett verða í Montana, Æissouri, Norður- og Suður-Dakota og 'leiri ríkjum Bandaríkjanna. „Með Minuteman er ætlunin að fara ingt fram úr Rússunum hvað snertir ijölda milliálfuskeyta tilbúinna til skots með augnabliks fyrirvara," segir Samuel Phillips hershöfðingi, yfirstjórnandi Min uteman-áætlunarinnar. „Til þess að geta það, verðum við að halda framleiðslu- og viðhaldskostnaði eins lágum og mögu legt er." M. Linuteman hefur stundum verið kallað „flugskeyti fátæka mannsins" auðvitað í gamni. En það er í rauninni réttnefni, svo miklu einfaldara og ódýr- ara er það heldur en hin vel þekktu Atlas og Titan milliálfuskeyti. Bæði þessi skeyti eru af „eldri kynslóðinni" eins og vísindamennirnir kalla það, en það eru flugskeyti sem knúin eru hinum mjög vandmeðförnu fljótandi drifefnum, sem krefjast mjög flókins og viðkvæms kerfis dælna, leiðslna og loka, sem aldrei eru algerlega öruggar. Auk þess er mjög vandasamt og seinlegt að setja þessi drifefni á Atlas og Titan og skjóta þeim. Minuteman er aftur á móti af „yngri kynslóðinni," þ. e. knúið ein- földu, gúmmíkendu, föstu drifefni, sem framleitt er af Thiokol Ghemical Corp- oration. Þegar í eitt skipti er búið að setja drifefnið í Minuteman, er hægt að geyma það því sem næst óendanlega, og það er tilbúið til skots með aðeins um 30 sekúndna fyrirvara, í stað 10-15 mín- útna íyrir Atias o& ixina. Minuteman skeytið er um 54 fet á lengd og vegur um 60.000 pund, eða nær 4 sinnum minna en Titan. Flugskeytdn af „eldri kynslóðinni" eru svo flókin að þau eru að mestu leyti handsmíðuð, en Boeing verksmiðjurnar, sem framleiða Minuteman, munu haga framleiðslu þeirra á sama hátt og venjulegra flug- véla, þ. e. á færiböndum, og mun þetta gera framleiðsluna miklu ódýrari og fljótari. Yfirverkfræðingur Boeing verk- smiðjanna Ernest Boullioun segir: „Það mun taka okkur um eitt ár að koma fyrstu 150 skeytunum fyrir, níu mánuði með næstu 150, þá sex mánuði, og þar eftir gerum við ráð fyrir að koma 150 skeytum fyrir þriðja hvern mánuð." H. Lvert Atlas skeyti þarf fimm manna skotáhöfn, en þrír menn sem að- setur hafa í sprengjuheldri skotmiðstöð 60 fetum undir yfirborði jarðar, geta skotið tíu Minuetman. Þetta, ásamt mörgu öðru, gerir Minuteman langódýr- asta milliálfuskeyti Bandaríkjamanna. Hvert skeyti kostar um 3 milljónir doll- ara, og er þá meðtalinn kostnaður við að byggja neðanjarðarskotbyrgi fyrir það, og öll tilheyrandi tæki. Kostnaður við hverja neðanjarðarskotstöð fyrdr hver 150 skeyti er um 60 milljónir doll- ara, eða aðeins um einn tíundi af kostn- aðinum við að byggja skotstöðvar fyrir 150 Atlas eða Titan skeyti. Upphaflega gerði bandaríski flugher- inn ráð fyrir að um 150 Minuteman skeytum yrði komið fyrir á sérstökum járnbrautarvögnum, sem síðan værd hægt að aka eftir öllu járnbrautakerfi Ba&darikjanna, svo að árásaraðili gæti aldrei vitað um staðsetningu þeirra, en það kom í ljós að slíkt fyrirkomulag myndi auka kostnaðinn við hvert skeyti um 60% svo ákveðið var að hætta við þessa fyrirætlan og nota féð til að kaupa fleiri Minuteman skeyti, sem geymd væru á venjulegan hátt. Þar sem Minuteman skeytin standa reiðubúin í járnbentum, steinsteyptum neðanjarðarbyrgjum sínum, geta þau staðist allar kjarnorkusprengjur, sem ekki spryngju beint ofan á 'byæginu sjálfu, en auk þess er gert ráð fyrir að tóm gefist til að skjóta öllum Minutman skeytunum, er fyrstu óvinaskeytin. hæfðu markið. Bandaríski flugherinn gerir ráð fyrir að árásaraðili myndi þurfa að skjóta um 20 skeytum á hverja Minuteman flugskeytabækistöð til að hafa 90% möguleika á að eyði- leggja hana. Skotbyrgin og skotmið- stöðvarnar eru festar á risavaxna stál- gorma, þannig að þau geta staðizt jarðskjálftabylgjurnar frá kjarnorku- sprengju sem spryngi í nágrenni 'þeirra. Allur útbúnaður í stöðvunum er festur á gúmmipúða í sama tilgangi. Hverju flugskeytabyrgi er lokað með 45 tonna stálhlerum, og ef nauðsyn krefur er hægt að sprengja þær af byrginu, ef nálæg kjarnorkusprengja hrúgaði mold og grjóti ofan á þær. Jr ar sem Minuteman bíður neðan- jarðar, „starir" þögult gyroskóp raf- eindastjórnkerfis þess stöðugt á Pól- stjörnuna. í stjórnkerfi hvers skeytis geymir rafeindaheili allar nauðsynlegar upplýsingar til að stjórna skeytinu tdl einhvers eins af nokkrum skotmörkum. Rétt áður en skeytinu yrði skotið er heilanum svo gefin skipun um hverju þeirra skeytinu er ætlað að granda, og síðan sér sjálfvirka stjórnkerfið um hitt. Nákvæmni þessa kerfis er slík, að geig- un þess nemur aðeins um 500 metrum yfir 10.000 km vegalengd. Ef til kjarnorkustyrjaldar kæmi, myndi hvert Minuteman skeytið eftir annað þjóta upp úr skotbyrgi sinu, búið vetnissprengju, sem er 50 sinnum öfl- ugri en Hiroshimasprengjan, á leið til skotmarks í allt að 10.000 km fjarlægð. Slík staðreynd ætti að koma hverjum væntanlegum árásaraðila til að hugsa sig um tvisvar áður en hann hæfi árás á Bandaríkin og bandamenn þeirra. Hjálmar Sveinsson. mm íggv. PRENTFVTYNDAGERDJN .* MYNDAMÓT H.F. MORGUNBLADSHÚSINU - SfMI- 17152

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.