Lesbók Morgunblaðsins - 14.06.1964, Blaðsíða 1

Lesbók Morgunblaðsins - 14.06.1964, Blaðsíða 1
22. tbl. 14. júní 1964 — 39 árg. illi mannúð og fyrirhyggju, að því er mör.gum finnst. ¦ Aðstaða þeirra til einræðis fer sí- versnandi og verður æ hættulegri. Veldur því einkum tvennt: Hvíta þjóðar brotið verður, vegna mikillar efnahags- þróunar, æ háðara vinnuáfli Bantúa og Asíumanna. Þar til kemur að hörunds dökkum mönnum fjölgar miklu örar en- hvítum. Kussell, lávarður frá Liverpool, er þekktur varð sem aðalsaksóknari við réttarhöldin í Niirnberg, reit í skýrslu til brezku stjórnarinnar, eftir að hafa ferðazt á hennar vegum um Suður-Afr- íku, m. a. þetta: „Landinu verður e'kki forðað frá borgarastyrjöld, þar sem stjórn Verwoerds hefur kyrrsett til langs tíma eina manninn — Luthuli —, Ólafur Ólafsson: ALBERT UTHULI „Blökkurnannaleiðtoganuim Al- bert Luthuli verður ekki sleppt úr stofufangelsi í bráð." — Útvarpsfrétt 24.5. 1964. ¦Br ess er ekki ævinlega gætt, að vaídböfum Suður-Afríku-lýðveldis er' mikill vandi á höndum og kemur margt til þess. Tólf lönd á stærð við fsland mundu rúmast innan landamæra lýðveldisins. Fimmtán hundraðshlutar landsins eru ræktanlegir. Atvinnuvegir eru svo margbreytilegir og framfarir miklar, að ekkert land álfunnar kemst til sam- jafnaðar. Þar éru auðugustu gull-, dem- ants- og úraníumnámur í heimi. Gull- vinnsla gaf af sér eitt árið sem svarar fimni milljörðum íslenzkra króna, en demantsnámur nálægt tveim milljörð- um. Einnig er unnið úr jörðu kol og margs- konar máimar. Aðrir atvinnuvegir eru akuryrkja, sauðfjár- og nautgriparækt, fiskveiðar og fjölbreyttur iðnaður. Samgöngur eru með ágætum. Þannig eru þar tveir- þriðju hlutar járnbrauta- kerfis allrar álfunnar. Fcrsaga ríkisins er sú, að til þess var stofnað 1910 með samsteypu fjögurra rikja: Oranjefríríkis, Transvals, Höfða- l&nds og Natals. Það útaf fyrir sig hefur torveldaS samruna allra landsmanna í þjóðar- heiid. Þjóðin er margklofin. íbúar eru um það bil 15 millj. og eru eð uþpruna frá þrem heimsálfum. Mehn af evrópskum uppruna eru nokkug á fjórðu millj. eða meira en helmingur allrá hvítra innflytjenda 'í Afríku. Fjölmennastir eru Búar, eða Hollendingar og Bretar, sem eitt sinn toárust á banaspjót (1899—1902)* Bæði hafa þau glöp, sem og tunga, trú og ólíkir atvinnuhættir, orðið fullri einingu þeirra til fyrirstöðu. Það er þessi rúmur fjórði hluti þjóðar- innar, sem fer með öll völd í landinu. Afrískir blökkumenn, Bantúar, eru fjölmennastir, um tiu millj., eða sem svarar — aS Hottentottum og stkógabú- um meðtöldum, — fullum tveim þriðju hlutum landsmanna. Þeir eru mang- klofnir í þjóðflokka og þjóðflokkarnir í ættflokka. Og hver um sig talar sína mállýzku. Slærsti þjóðflokkur Bantúa eru Zúlu- menn, sem Albert Luthuli telst til. Loks eru Asíumenn nokkuð yfir háJfa millj. Þeir eru langflestir Ind- Þjóðfrelsishefja S.-Afrlku - lýðveldisms Albert Luthuli verjar. Þeir voru sóttir yfir hafið til Asíu fyrir um þag bil einni öld,' vegna mikils skorts á vinnuafli í Suður-Afríku, en það var þá þegar mikiS framfara land. I engu öðru landi álfunnar fara hvítir menn einir meS völd. Það hafa þeir lengi gert af frábærum dugnaði, en lit- sem gat barizt fyrir kynflokkajafn- rétti, án þess að til blóðugrar byltingar kæmi". "ess var í lengstu lög gætt af yfir- völdum Suður-Afriku, að heiminum bærist fáar fréttir af Luthuli og bar- áttu hans aðrar en þær, sem til óhróðurs gátu talizt. Því var og sáralítið um hann vitað á Norðurlöndum, allt til þess er honum voru veitt friðarverð- lauh Nóbels, 11. des. 1981. Eftir það var farið að spyrja: „Hver er maðurinn?" Og þá lá svarið Ijóst fyrir. Það varð ekki dulið. AJbert Luthuli er einn þeirrar mann- gerðar, sem Kristur nefndi friðflytj- endur. Með því er meira sagt en það, sem nú er kallað að vera friðarvinur eða friðarsinni. Slikir menn geta hæg- lega þa^gað við óréttlæti eða nöldrað, en haldið að _sér höndum. Það hefur Lut- huli ekki gert. Hann er friðflytjandi og þess vegna baráttumaður. Hann hefur í mörg ár verið forvígismaður í frelsis- stríði kúgaðra þjóðflokka. Annars gefur sjálfsævisaga hansglöggt svar vig þvi, — en hún hefur því miður ekki verið þýdd á íslenzku. Það útaf fyrir sig lýsir manninum nokkuð, að ævisaga hans er ekki að okkair hætti, íslendinga — Ég-saga Hún greinir frá mörgum örlagaríkum stórviðburðum. Luthuli hafði næg tæki- færi til að koma fram sem söguhetja, er allt snýst um. En í þess stað víkur hann til hliðar. Persónusagan verður lítt áberandi ívaf stjórnmálasögu hör- undsdökkra manna í Suður-Afríku, allt frá því er hann sem ungur kennari tekur að gefa sig að opinberum mál- um og þar til hann var dæmdur til fimm ára fangavistar og nú samkvæmt síðustu fréttum, til annarra fimm ára. t Svc er köllunarverk hans samofiS sögu hans heittelskaða, hrjáða fólks. Albert Luthuli er fæddur í Suður- Rhodesíu, en flutti ungur með foreldrum sínum til Natal. Hann á þar heima í þorpi, sem nefnt var á sínum tíma eftir ameriskum kristniboða, Groutville. Annars voru þeir þrír, kristniboðarnir, sem komu til Natal samtimis, í janúar- mánuði 183-6. Þeifn var einstaklega vel tekiS. Afi Alberts Luthulis var ætt- flokkshöfðingi byggðarlagsins, þar sem kristniboðarnir hófu starf. Hann tók kristna trú og varð öldungur fyrsta safnaðarins. Um þá, sem fyrstir urðu kristnir af ættflokki hans, skrifar Luthuli— orð- rétt þannig: „Gerbreyting hafSi orSiS á lífi þeirra. Þag lýsti sér í nýjum lífs- venjum, nýrri lífsskoðun og trúarviS- horfum, já, nánast nýrri manngerð. En þeir voru eftir sem áður Zúlumenn, þeir voru kristnir Zúlumenn en ekki heiðnir". Kristniboðarnir stofnuðu til nýrrar atvinnugreinar, ræktunar sykurreyrs, sem frá byrjun hafði hina mestu þýð- ingu fyrir lífsafkomu ættflokksins. Albert Luthuli er sem sé kristinn í þriðja ættlið. Hann hefur búið að góð- um arfi, þó að oltið hafi á ýmsu hjá knstnum söfnuðum i Natal. Menntun fekk hann góða, fyrst í barnaskóla knstniboðsins og síðar í kennaraskóla þess. Við þann skóla var hann síðan kennari í mörg ár. Kennslugreinir hans voru .einkum tónlist, landafræði, kennsluæfingar, saga og zúlumál. Hann var einn þeirra góðu kennara, sem vaxa með starfinu og eru alltaf að bæta við sig. Hann segist hafa orðiS fyrir miklum og varanlegum áhrifum í skólanum. Hann skrifar: „Mér skildist að kristiri trú er ekki einkamál, þjóðfélaginu sem slíku óviðkomandi. Kristin trú veitir einmitt styrk til þess að Iáta ekki vanda- má1 þjóðfélagsins afskiptalaus". Þjóðmál bar að vísu ekki oft á góma í kennaraskólanum. Þó bryddi þar á fyrstu afskiptum Alberts Luthulis á sviði opinberra méla. Hann kynnti sér einkum fræðslumál og varð ritari kénnarasamtaka blökku- manna í Suður-Afriku —1927 — og sið- FramhaJd á bls. 13

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.