Lesbók Morgunblaðsins - 04.10.1964, Blaðsíða 1

Lesbók Morgunblaðsins - 04.10.1964, Blaðsíða 1
illw$«i^Iitö*itt$ f 30. tbl. 4. október 1964 — 39. krg. | markaður víð tvö kjörtímabil. Sú 22. korn íram á hinu illræimda 80. þingi og * var barin í gegn þrátt fyrir neitun m'jia, en kom ekki til framkvæmda fyrr en ég var farinn úr emibætti. Og svo neyðarlega vildi til, að þetta 80. þing, sem Repúblíkanar réðu, lamaði þeirra eigin forseta, Eisenhower. Hann . hefði sennilega unnið þriðju kosningarnar. Það er erfitt að sigra (þjóðhetj'U. Tök'um til dæimis Grant. Hann dró sig í h!é 1876, eftir tvö tíma- bil í Hvíta húsinu, en lét svo bjóða sig fram á nýjan leik, 1880. Hann komst nú ekki að sem frambjóðandi, en við íyrstu atkvæðagreiðsluna fékk hann flesT atkfvæði. Og hann var versti forseti í okkar sögu. Harry S. Truman: yrstu áttatíu árin mín s L x jálfsagt er búið að spyrja jnig hundrað sinnum: „Hvernig er að vera áttræður?" Þetta er nú bjánaleg spurning, fyrst og fremst vegna þess að ellin kemur svo hægt og bítandi. Og ég er feginn því, að hún skuli hafa verið heldur hæg- fara hjá mér, svo að ég get með sanni sagt, að mér finnist ég ekkert eldri nú en um sextugt. Ég hef notið góðrar heilsu og líkamsburða, og ég hef víst einhvern- tima sagt, að ég muni sem bezt ná niræðisaldri. Móðir mín varð 94 ára, og þá var ég búinn að vera forseti í meira en tvö ár. Amma mín, Young, varð 91 árs, og frænku átti ég, sem varð !)7. Hinsvegar dó faðir minn tiltölulega ungur — 64 ára — og afar mínir báðir komust ekki nema hátt á áttræðisaldur. Þannig er ég orðinn sjötti elzti fyrr- "verandi Bandaríkjaforseti — Adams- arnir báðir, Jefferson, Madison og Hoover hafa orðið eldri en ég er nú (þó ætti ég að fara fram úr John Quincey Adams, eftir sex mánuði). f sambandi við þetta afrek, ef afrek skyidi kalla, hef ég verið heiðraður, iangt út yfir það, sem nokkur maður gSeti með nokkurri sanngirni ætlazt til. Það hófst nú 1. maí, heilli viku fyrir afmælið mitt, þegar íorustumenn lænda úr öllu landinu buðu mér til íiádegisverðar í Mormónahöllinni hér í heiroaborg minni, Independence, og kváðust vilja þakka mér Fjögurra-liða réttarbótina og svo allt annað, sem stjórn min hefði gert fyrir bændastétt- ina, en allt og sumt sem við gerðum var að gera ráðstafanir til þess að bú- vöruverð lækkaði ekki eftir ófriðinn, en það gerir það venjulega þegar óíriði lýkur. í sömu viku tóku vinir mír.ir í Kansas City sig til og héldu inikla, árlega afmælisiveizlu sína fyrir miig í Mueihlebach-hótelinu. Þeir höfðu meira að segja matseðil á ellefu tungu- málum, og sungu heiðurskvæði til mín - og eitt þeirra hafði tíu ára telpa ort. Mr ví næst fór ég til Washingtön. Og vikan, sem þar tók við, varð erfið- fln en kosningabaráttan 1948. Ég var á eífelidurn þeytingi, myrkranna milli, í tvo sóilarhringa. Blaðaimannafélagið bauö mér að haida ræðu — sem ég svo fiutti — að mestu upp úr mér. Hæsti- réttur, sem ég hafði skipað fjóra dóm- ara í (af þeim er Tom Clark einn uppi- standandi), hélt mér hádegisverðar- boð í matsal sínum. Svo var kvöld- veizla hjá fyrrverandi samþingsmönn- uni mínum úr öldungadeildinni í varnaimáianefndinni, en • hún var stofr.un, sem ég hef alltaf verið hreyk- inn af — í styrjöldinni sparaði hún um 15 milljarða dala, sem annars hefðu iarið í súginn. Johnson forseti tók þátt i þessu borðhaldi, auk um það bil 300 annarra góðra vina minna. En merkasti 'Viðburðurinn var samt sá að koma aftur í öldungadeildina og hlusta á öil þau fögru orð, sem 27 öld- ungadeildarmenn — af báðum flokkum — höfðu um mig að segja. Þe'gar þeir höfðu lokið máli sínu, fannst mér bein- línis ég engin orð eiga til — og þeir dagar eru fáir þegar ég verð mállaus. Samkvæmt þingtíðindunum 8. maí, hljóðar ræða mín þannig: „Þakka ykk- ur fyrir. Jafnvel þótt ég ætti marga g'leðiiega áfmælisdaga ólifaða, mun enginn þeirra jafnast við þennan".' Þessi heimsókn mín í öldungadeild- ina var að einu leyti sögulegur við- burður. Þetta var í fyrsta sinn sem fyrrverandi forseti hafði komið fram sem virkur þátttakandi í öldungadeild- inni, samkvæmt þingsályktun, sem san.þykkt var -í fyrra. Ég hafði eiíiu sinni áður talað í öldungadeildinni — 29. apríl 1960 — en í það skiptið varð, formsins vegna, að g.era þinghlé. Ég viidi, að ég hefði í þetta sinn getað sagt eitthvað, sem hefði getað geymzt í sögunni. En það igat ég. hvorki sem cldungadeildarmaður né forseti. Til þess var ég of hrærður. Mr egar ég var um sjötugt, spurði biaCfamaður mig, hvort ég ætlaði að bjóöa mig fram aftur, og ég sagði hon- urr. að það ætlaði ég að gera þegar ég yrð'i níræður. Vitanlega var ég að gera að gamni mínu. En einhver bjáninn fór að reikna og fann það út, að þegar ég verð níræður, verða engar kosningar. Jafnvel fyrir 1952 kom ég mér niður á því, að átta ár — og svo þessi þriggja mánaða varaforsetatími — yrði nóg og mér hefur aldrei dottið í hug að breyta þc-irri skoðun. Ég hefði getað, farið af stað aftur, þrátt fyrir 22. breytinguna ¦— sem er önnur tveggja slæmra breyt- inga á stjórnarskránni (en hin er sú 18.) — en þár er valdatími forseta tak- N, I ýlega var ég spurður um sess minn í sögunni. Blaðamaður einn gróf upp skoðanakönnun með 75 helztu sagnfræðingum, sem birt var í sunnu- dagsblaði New York Times. Sam- kvæmt henni voru mestu forsetarnir — i þessari röð: Lincoln, Washington, Franklin Roosevelt, Wilson, Jefferson, Jackson, Theodore Roosevelt, Polk og — í níunda sæti: Harry Truman. Ég sagði blaða'manninum, að ég tæki ekk- ert mark á þessari könnun, hvað síðari tíma sögu snerti; að sagnfræðingarnir væru álíka ófróðir og könnunarmennirn ir 1.948, sem sögðu , að ég mundi ekki sigra það ár. Enginn getur metið rétt stjórn mína fyrr en 30 árum eftir að ég er allur, og nú ætla ég að lifa 10 ár enn, svo að þetta getur orðið löng bið. Og að minnsta kosti er þetta hlutur, sem ég ætla ekki að gera mér rellu út af. Svo vill til, að ég te'!, að Washington eigi að komast efstur á blaði. Hann kom á fót nýrri stjórn og það kostaði margs- konar erfiðleika. Lineoln kom fram á sjóníirsviðið og bjargaði stjórninni, en ég mundi telja hann á eftir Washing- ton Alla ævi hef ég verið sæmilega laus ,við áhyggjur og ef til vill er það frum- skíiyrðið fyrir langlífi. Langt er s-iðan ég lærði að safna saman staðreynduni og skynsamlegustu skoðunum og siðaai tak^ ákvörðun mína. Og þegar hún var tekin, hafði ég engar áhyggjur af henni eftii það. Hefði ég tekið skakka álykt- un, tók ég bara aðra, til leiðréttingar hinni fyrri. En það er hægt að nöidra sjálfan sig í gröfina með iðrun og efa- semdum um sjálfan sig. Ég hef verið einhver lakasti viðskiptavinur "svefn- piliuframleiðenda og hef alltaf iagt áherzlu á nægilegan svefn og fuil- komna afslöppun áður en ég átti að taka mikilvæga ákvörðun. J\ forsetaárum mínum varð ég að taka marga'r erfiðar ákvarðanir sem ég* vissi, að mundu særa fjölda fólks. En ég hikaði aldrei við það, úr því ég á annað borð hafði allar staðreyndir fyrir framan mig. Og ég reyndi aldrei að sníkja mér vinsæidir, hvorki hjá blöðum né skoðanakannendum. Ég hef talið, að fbrseti, sem lætur vinsælda- sjónarmiðið ráða meiru. en réttlætis- sjcrarmiðið, sé að stefna sér í glötun. Ef forsetinn hafi á réttu að standa, geti hann náð til almennings og sann- íært hann, jafnvel þótt hann geti átt von á miklum óvinsældum í fyrstunni. Erfiðasta ákvörðunin, sem kom til minna kasta, var sú að fara í Kóreu- styrjöldina. Það hefur aldrei hvarfiað að mér, að ég hafi ekki farið rétt að, og í þessu tilviki virðist það almanna- rómur, að við yrðum að gera þetta. Marshallhjálpin, Fjögurra-liða áætlun- in, Loftbrúin til Berlínar, NATO og kjarnorkusprengjan — allt þetta vakti andstöðu í mismunandi mæli, annað- h^/ort fyrirfram eða eftir á, en ailt öðlaðist það fylgi, eins og ég vissi fyrir fram. Sú ákvörðun, sem mesta andstöðu vakti og mesta var tilfinningamálið, var þegar ég taldi það nauðsyrilegt, 11. apríi 1951, að leysa Douglas Mac Arthur hershöfðinga frá embætti hans í Austurlöndum. Það er svo sem enginn Framhald á bls. 4 Hairy S. Truuian — éííræður unslingur

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.