Lesbók Morgunblaðsins - 04.10.1964, Blaðsíða 2

Lesbók Morgunblaðsins - 04.10.1964, Blaðsíða 2
Nálægt hliði á okkurgulum múrnum kringum konungs- hÖU Kambódju er lítið skilti með enskri áletrun, þar sem segir: „Gæt ið yðar á hrekkjótta fílnum". Til- eíni þessarar viðvörunar er gamall og þungiamalegur fíll með blóð- blaupin augu og brotinn rana, sem er hlekkjaður við lítið skemmtihús rctt hjá hliðinu. Einhver húðsjúk- dómur hefur gert hann ljósrauðan á lit, og þess vegna er hann álitinn htilagur í Kambódju, þar sem fíll- inn er þjóðartákn. Á sínum tíma var honum leyft að hlaupa frjáls- lega um velhirta hallargarðana, en svo urðu nokkur slys — hann hvoltdi m.a. stórum bíl fullum af kínverskum tónlistarmönnum og kastaði óheppnum gesti yfir múr- inn. Þegar skrautlega búinn umsjónarmað ur sýnir gestum konungshöllina, á hann til að segja við þá: „Verið ekki hræddir, herrar mínir. Þegar þið sjá- ið ííhnn klóra sér og heyrið hann reka upp rokur, verið þá ekki hræddir — verið ekki hræddir við að hlaupa." Nú eru hafðar nánar gætur á gamla fílnum. Þó hann hafi í engu misst helgi sína, þykir tryggara að vera við ö!lu búinn. Á síðustu árum hafa Kambódju- menn orðið að laga sig eftir kröfum veruleikans með svipuðu móti á öðr- um sviðum — án þess þó að eyða með öllu þeim draumkynjaða blæ sem hvíl- ir yfir þessu litla en mikilvæga ríki í Suða ustur-Asíu. JF yrir tæpu ári, eða í nóvember síö astliðnum, hafnaði valdhafinn í Kam- bódju, Nóródom Síhanouk prins, efna- hags- og hernaðaraðstoð frá Banda- ríkiur.um, sem nam 30 milljónum doll- ara árlega, og lét jafnframt að því liggja, að hann æskti nánara samneytis við Kínverja. Síðan hefur stefna hans og fram- komr valdið talsverðum heilabrotum vestur hafs. Hann hefur hótað að slíta stjórnmálasambandi við Bandaríkin, en síðan dregið þá hótun til baka. Hann hefur stungið upp á fjórveldaráðstefnu um hlutleysi Kambódju, sem yrði inn- ganyui að stórri ráðstefnu um Suð- austur-Asíu, en síðan dregið þá uppá- slungu tU baka. Hann hefur fallizt á tvíveldaréðstefnu um Suður-Víetnam, en síðan skipt um skoðun. Hann hefur lýst því yfir, að hann beri engan kala til 3andaríkjanna, og samt Iátið óátald- ar árásir stúdenta, sem að jafnaði eru heldur friðsamir þar í landi, á sendi- ráð Bandaríkjanna og Bretlands í Pnom penh. Ekki er enn fyllilega ljóst hvað oili þessum árásum, hvort þaer voru skipulagðar af stjórna ívöldunum eða hvort stúdentarnir smituðust svo af reiðiköstum prinsins, að þeir ákváðu að lata til ~karar skríða sjálfir. Hann hef- . ur nckkrum sinnum sett Bandaríkjun- um úrslitakosti um að verða við kröfum SÍni'm, en síðan fallið frá þeim. í sumar bað hanr. um hjálp Sam- einuðu þjóðanna til að korrta i veg fyr- Ndrddom Síhanouk ir aiekstra á landamærum Kambódju og Suður-Víetnams. En þegar rann- sóknarnefnd Öryggisráðsins laigði til, að hafður yrði vörður frá Sameinuðu þjóð- unum við landamærin, féllst prinsinn ekki á það, þar sem nefndin hafði í skýrslu sinni lagt til að Kambódja tæki upp stjórnmálasamband við Suður-Ví- etnam Hann kvaðst hafa vænzt þess, að Suður-Víetnam yrði stimplað árás- araðili. Ekki alls fyrir löngu lét hann þau orð falla, að ef Bandaríkin biðu lægra hlut í Suður-Víetnam, ætti hann von L því, að í næstu heimsókn sinni til Peking yrði sér heilsað með skipun- inni „Síhanouk, krjúptu á kné!" J\ ð Norður-Víetnam fráteknu er Kambódja minnsta ríkið að flatarmáli í Suðaustur-Asiu. íbúafjöldinn er kring unx 5 milljónir. Aðeins Laos er fámenn- ara. En Kambódja hefur mikla hernað- ar'.eg? þýðingu. Landið liggur milli Tha íla.ids og Suður-Víetnams, tveggja he'ztu samherja Bandaríkjamanna á þessu svæði. Kambódja er að mörgu leyti unaðslegt land. Höfuðborgin, rnompenh, stendur á bökkum hins mikía Mekong-fljóts og er sambland af austurlenzkum ai/intýraheimi og vest- rænum viðskiptahverfum. Landið er frjósamt. Regn er nægilegt til að framleiða tvær uppskerur af hris- grjónum árlega — eða jafnvel þrjár ef íbúarnir kærðu sig um að leggja svo hart að sér. í vötnum landsins og sjón- um við ströndina er fiskisæld meiri en \íða?t hvar annars staðar í heiminum. Amerískt korn er ræktað þar með mjög góðum árangri. Sama er að segja um gúmmi og timbur. Á venjulegu ári er iandið fyllilega sjálfbirgt og getur flutt út líndbúnaðarafurðir fyrir rúmar 50 milljónir dollara árlega. TJm 5% íbú- anna, mestmegnis í Pnompenh, hafa lif- að hljóðlátu lífi allsnægta og munaðar. Hin 95% lifa einföldu og nægjusömu lífi. - Kambódjumenn rekja ættir sínar til hins sögufræiga Khmer-heimsve dis, sem stóð m,eð mestum blóma á 14. öld. Með- al iandsmanna eru einnig rúmir 400.000 Víeliiimar og 300.000 Kínverjar. Nálega allir játa hinar blíðu kenningar Búddha trúar, sem er ríkistrú. Eins og Síhan- ouk segir stundum sjálfur, er þjóð hans yfirleitt ánægð, gæf og glaðlynd, og helzta ósk hennar í stjórnmálum er að fá að vera í friði. N< I óródom Síhanouk er 41 árs gam- all og ákaf'lega hörundsár. Hamn er maður einstaklega fjölhæfur og gæddur frábærri lífsorku. Ekkert sem má'li skipt ir á sér stað í Kambodju án beinnar um- sjónar hans. Sv<j að segja í hverri viku fer prins- inn nokkrum sinnum út á landsbyggð- ina i' sérstakri þyrlu, kemur við í W- 15 þorpum og ræðir við íbúana. Hann tala'r í útvarpið nokkrum sinnum í viku hveiri og ræðir þá eitthvert þeirra mörgu mála, sem hann telur mest að- kallandi. Hann á ótrúlega auðvelt með að komast í samband við þegna sína, ræðir við bændurna á myndríku alþýðu má'ú sem þeir kunna vel að meta. Hann talar auk móðurmálsins reiprennandi frönsku og góða ensku. Andlit hans er drengjalegt og ákaflega hreyfanlegt, íöddir. mjó og hástemmd. Vt.ld sitt yfir Kambódju vann prins- inn eftir lýðræíðislegum leiðum, en það er algert — og um fyrirsjáanleiga fram- tíð tryggt. K= k.ambódja var enn frönsk nýlenda árið 1941, þegar Síhanouk, 18 ára gam- all, var kjörinn af Vichy-stjórninni til að setjast í hásæti landsins. Ný stjórn- íirskrá, sem Frakkar lögðu fram árið 1949, tryggði honum áframihaldandi konungj/ald og veitti landinu takmark- aða sjálfstjórn með þingi sem fór með vald í innanlandsmálum. Síiianouk fannst stjórnarskráin hvorki fá sér í hendur völdin sem hann askti né heldur veita sér færi á að afla sér persónulegs fylgis meðal þjóð- avinrar, þar sem koniumgurinn var haf- inti yfir flokka ag stjórnmál. Árið 19&5, tvcimur árum eftir að Kambódja varð sjáifstætt ríki, lagði han-n niður vpld .og fékk þau í hendur föður síndm, NóJí- dom Súramarít. Síðan stofnaði hanti „Sangkum Reastr Níjum" eða „Sam- fylkingu sósíalista" óg hó'f að ferðast um landið til að vinna sér fylgi. í kosningunum þetta sama ár van,n flokkur hans öll þingsætin, 91 að tölu, og Síhanouk varð forsætisráðherra. Þremur árum síðar vann flokkurinn aftur öll sætin á þjóðþinginu. Árið 1962 þegar síðustu kosningar fóru fram, Puðu engir aðrir flokkar fram. Þó Síhanouk hafi ekki opinberlega gert stjótnarandstöðuna útlæga, hefur hann ekki Örvað hana. Hinn vinstrisinnaði Lýðrreðisflokkur, sem einu sinni hafði rr.eÍTÍh':uta á þingi, hefur veslazt upp. Að f.iví er varðar kom.múnista, heíur priní-inn stundum handtekið leiðtoaa þeirra, og haft þá í haldi, þangað til þeir gátu, með hans eigin orðum, „virt þjóðlega hagsmuni og hina fullkomlega óháðu h.lutleysisstefnu Kambódju". Kornmúnistaflokkurinn er að heita má úr sögunni. Þ egar faðir Síhanouks lézt 1960, ákvaö hann að setjast ekki aftur í há- sælið. í stað þess lag'ði hann til, að stjórnarskránni yrði breytt með þeim hætti, að þjóðhöfðinginn skyldi vera þjó^kjörinn. Þetta var að sjálfsöigðu. samþykkt, og í þ.jóðaratkvæðinu var Sihanou.k kosinn í embættið með yfir- gnæfandi meirihluta. Þar sem hann er aiisráðandi á þjóðþinginu, eru í reynd- inni engin höft á valdi hans — enda fer enginn af þegnum hans opinberlega fram á slík hcft. Auk þess sem Síhanouk er pólitískur leiðtogi þjóðar sinnar, leggur hann hart að sér við að leiða hana í félagslífi, menningarefnum og listum. Hann er einn helzti íþróttamaður Kambódju, og hefur sú viðleitni hans tvöfaldan til- gang: Hún gefur æskulýð landsins for- dænii, en prinsinum er mjog umhugað um að vekja samkeppnisanda með þ'óð sinni, og hún he'dur honum frá offitu. Síhanoúk er stuttur og þéttvaxinn mað- ur o<» á í sífelldu stríði við þunga sinn — fer oft í matarkúra sem gera hon- um og fjö.lskyldu hans lífið leitt. Síhanouk hefur verið kvæntur fimm „opinberum" eiginkonum og getið við þeim 14 börn. Af þeim eru 13 á lífi og eiga sum þeirra afkvæmi, þannig að prinsinn er löngu orðinn afi. Núver- andi kona hans, Monique, er án efa ein fegursta og þokkafyllsta kona sem fundin verður í svo virðulegri tignar- stöðu. Þegar Síhanouk lagði niður konungs- vald, fluttist hann úr höllinni í opin- beran bústað sem hann hafði reist þar skammt frá. Þetta er tiitölulega einföld nútímabyggin.g og stendur bak við eirtfalda girðingu. íbúðin er lítil og búin sundurleituim húsgögnum frá Frakklandi, Bandarikjunum og Suð- ur-Víetnam, svo nokkur lönd séu nefnd. Á loðinni er einnig opinber veizlusal- ur ásó;mt austurlenzku leikhúsi, körfu- knattleiksvölium, handknattleiksvöllum, kna'ttspyrnuvelli og lítilli sundlaug. Handan við götuna eru nokkur önnur litil hús. í einu þeirra býr Monique og Framhald á bls. 14 Utgefandl: H.t. Arvakur. Reykjavfk. Framkv.stJ.: Slgíús Jónsson. Ritstjórar: Sigurður Bjarnason frá Vleur. Matthías Johannessen. Eyjólfur KonráS Jónsson. Auglýslnear: Arnl GarSar Krlstlnsson. Ritstjórnf ASalstræti 6. Simi 22480. 2 LESBOK MORGUNBLAÐSINS 30. tbl. 1964

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.