Lesbók Morgunblaðsins - 24.12.1965, Blaðsíða 15

Lesbók Morgunblaðsins - 24.12.1965, Blaðsíða 15
J'cssar nayndir eru teknar í af greiðslusalnum á Kennedy- f Iugvelli með nokkurra ára millibili. Sú til vinstri, sköm mu eftir að salurinn var tekinn í notkun. hægri er nýleg. Þarna er íólkið eins og sild í tunim, þvi að sæti eru ekki lengur nema fyrir bluta farþeganna, sem biða brottfarar. Myndin til eitt fag og fá væntanlega kaup í sam- ræmi við það. Jr egar Loftleiðaflugvél lendir á eftir áætlun í New York eru það samt ýmsir, sem verða súrari á svipinn en Erling Aspelund og hans fólk í afgreiðsl- unni. Hinum megin við völlinn hefur Lockheed Aircraft Service Co. aðsetur og þangað fara RR-400 vélarnar til eftir- lits og viðhalds í hvert sinn, sem þær lenda á Kennedy-flugvelli. Samkvæmt 6amriingi framleiðenda vélarinnar, Cana- dair í Montreal, Loftleiða og Lockheed, hefur þetta bandaríska stórfyrirtæki gerzt ábyrgt fyrir viðhaldi nýju vél- anna, en fyrirtækið er hið stærsta í heimi sinnar tegundar. Fjöldi flugfé- laga, bæði bandariskra og annarra, ekipta á þennan hátt við Lockheed. Enn- fremur bandaríski herinn — og þegar við komum í heimsókn, var verið að draga einkaþotu Bandaríkjaforseta út úr einu skýlinu að afloknu reglubundnu eftirliti. Einn af forstjórunum, Max Helzel, tók á móti okkur — og sagði okkur m.a., að þegar skammur tími væri til stefnu væru allt að 65 flugvirkjar látnir. ann- ast RR-400 frá Loftleiðum: „Okkar samningur er þess eðlis, að við fáum greitt ákveðið fyrir hvern flugtíma vél- anna. Ef þær stöðvast fáum við enga þóknun þótt okkar menn séu önnum kafnir við þær. Þess vegna erum við ekkert ánægðir, þegar fyrir kemur, að komutíma seinkar, vegna veðurs eða af öðrum ástæðum, því að á loft fara þær ekki fyrr en við leggjum blessun okkar yfir hvern hlut um borð. Sem betur fer eru slíkar seinkanir fremur fátíðar og á RR-400 vélum Loftleiða er meiri nýting en sambærilegum vélum hjá öðrum félögum, sem við þekkjum til. „Nú er verið að stækka þessar vélar, lengja þær, í rauninni verið að bæta heilli Douglas DC-3 inn í þær. En Canadair hefur framleitt góða vél þar sem RR-400 er — og allar athuganir og rannsóknir benda til þess, að lengingin rnuni ekki hafa nein neikvæð áhrif á fJugeiginleika vélanna. Slíkar lengingar eru mjög algengar nú orðið á Jjölmórgum tegundum flugvéia — og filhr eru harðánægðir", segir Max Helzel. Einar Runólfsson, sem lengi hefur flóg- ið sem vélamaður á flugvélum félagsins. Hann sér líka um reglulegar skoðanir á DC-€b leiguvélunum, þegar þær koma til New York, en allt meiriháttar við- hald þeirra fer enn fram í Noregi. Einar er einn þeirra fjölmörgu Loft- — Kreddur Framhald af bls. 44 Þetta hét að senda ádrykkjur. Konur tóku vel undir, sendu ádrykkinn aftur og hétu komu sinni. Litlu síðar risu þær úr sætum, gengu brúðargang til stofu og heilsuðu háborðsmönnum með handabandi. Var þá aftur skipað til sætis svo að karl og kona sátu saman, nema brúðurin settist í brúðarkrók og brúðarkonur sín til hvorrar handar. m F ulltrúi Loftleiða hjá Lockheed er I ú hófst brúðkaupið fyrir alvöru. Með fjórða rétti setti siðamaður brúð- kaupið og mælti fyrir griðumi. Þá voru mörg minni drukkin. Var fyrst minni hins heilaga Martínusar. í lok 16. aldar mun það hafa breytzt í minni Guðs föð- ur. Þá var og drukkið Kristsminni, Mariuminni og Ólafsminmi. Fyigdi þeim söngur og slæomur eða viðlag. Á 17. öld breyttust sum þessi minni, til dæmis Marteinsminni i miinní klerka og kenni- muima og Ólafsminni í kón<gsminni. Þeg- ar rökkva tók voru Ijós borin í stofu. Mælti þá siðamaður fyrir minni ljós- anna og lífsíns. Svo rak hvert minnið annað. Rétt áður en staðið var upp frá borðum voru brúðinni færðar veglegar gjafir, og bekkjargjöf frá brúðguma. En síðar breyttist bekkjargjöfin í miorgun- gjöf. Gaf brúðgumi brúðinni hana morg- uninn eftir að þau höfðu byggt eina sæng. Var nú brúðinni fylgt til sængur. Gerðu það línkonur. Þær afklæddu hana og létu hana leggjast fyrir. En biðu sið- an brúðguma, og er hann kom vörn- uðu þær honum inngöngu. Fylgdu karl- ar honum að svefndyrum og varð brúð- gumi að bjóða þar í sængina, varð hann að hækka boðið þar til línkonum þótti sæmilega goldið fyrir brúðarsængina. Færði svo einn af brúðarsveinunum brúði línféð með löngum formála, síð- an fékk brúðgumi inngöngu. Þegar brúð- hjónin voru komin í eina sæng var hjóniaskálin borin inn í sængurhúsið. Hélt prestur yfir henni alhanga tölu og leiðamanna, sem komið hafa sér vel fyrir með stóra fjölskyldu í New York, lifir þar eins og blómi í eggi: fer í búð með konunni á föstudögum og kaupir til vikunnar, skreppur oft i stuttar ferð- ir út úr borginni um helgar, liggur á ströndinni, þegar vel viðrar á frídögum lýsti blessun yfir brúðhjónum Og brúð- arsænginni. Sá siður vax lengi við líði, jafnvel fram á 19. öld. /lllt sem völ var á var til skemmt- unar í veizlum þessum. Menn sungu, léku á Wjóðfæri, kváðu rimur og sungu amorsvísur, dansað var og farið í leiki. Hljóðfærin voru: langspil, gígja, hljóð- pípa, harpa, bumba og simfón. Mikið munu svona veizlur hafa kostað Og hafa ekki aðrir en ríkismenn getað staðið straum af þeim. Það sem var til matar mun hafa verið allskonar kjöt saltað, reykt og nýtt, svo og súr svið, lundabaggar, reyktir magálar, súrhvalur, sperlar, gallurshús súr og harðfiskur, hákarl og fleira. Vínföng voru bjór og vín (franskt vín), messuvín, garmalvín, mjöð og extrakt. Seint á 17. öld fór brennivín að flytjast til landsins, en bjórinn hvarf þá að mestu úr sögunni. Oft var glatt á hjalla og það um of, því að oft urðu áflog og ryskingar. En það þótti sumum bara skemmtilegra því að þá var líf í tuskunum. Sagt er að karl einn í Eyjafirði hafi spurt, er ein stór- veizla var haldin: „Var veizlan væn?" Menn létu vel yfir þvi. „Flugust nokkrir á?", spurði karl. „Nei, lítið var um það", var svarað. „Ja, svei því þá", sagði karl. — og les dagblöðin að heiman betur en flestir Reykvíkingar. En sá þáttur í lífi Islendinga í New York verður ekki rak- inn hér. Við fáum e.t.v. tækifæri til þess síðar. fornu lagi. Þótti mönnum gaman að og reyndu menn fyrst óg fremst að víta presta og helztu menn í hópnum. Nokk- uð. eru sumar vísurnar grófar og hafa sennilega verið mæltar af munni fram um leið og vitabikarinn var réttur þeim, sem sekir reyndust. Nokkrar vítavísur eru prentaðar í vikivökum Ólafs Davíðs- sonar. En þær munu flestar vera frá 18. öld. í þann tíð þurftu Danir að reka nefið í allt, sem gerðist hér á íslandi. íslend- ingar voru ekki einu sinni frjálsir að skemmta sér á sinn hátt. Ekki einu sinni á merkisdögum lífs síns í sínu eigin brúðkaupi. Kristjáni konungi VI þóttu þessir siðir hneykslanlegir, ekki sízt að kveða rímur og syngja sálma á víxl og drekka víti. Lög voru gefin út um hjóna- bandssakir, lauslæti og fieira 3. júní 1746, þar sem allt slíkt «¦ bannað hér á landi og alveg bannað að syngja vers yfir borðum og fleira var bannað. E: >3 íðasta kvöldið var brúðkaupinu sagt upp hátíðlega. Var þá drukkin skál ungu hjónanna, bóndaskálin, og varhann nú í fyrsta sinn nefndur bóndi og hún húsfreyja eða „húsfrú". Að morgni var svo etinn „frúkostur" og var þá rekinn endahnúturinn á veizluhaldið og gleðina með því að bera inn vítabikar. Skyldi þar hver og einn drekka viti fyrir það. sem honum hafði á orðið í brúðkaupinu. Fyrst mælti siðamaður fyrir vítabikar og fylgdu honum söngur og slæmur. Svo var hverjum þeim, sem sekur hafði orðið, réttur bikarinn og fylgdi visa með 24. desember 1.065 . I ftir þetta fór smám saman að dofna yfir þessum gömlu brúðkaupssið- um, sem voru þó að ýmsu leyti merki- legir og þóttu sjálfsagðir í þann tíð, enda margra alda gamlir. A seinni hluta 18. aldar hurfu þeir að mestu. Eftir 1800 var smátt eftir af þeim nema brúðar- gangurinn. Ekki var heldur útdautt aff bjóða í brúðarsængina. En eins og ég drap á áður kom morgungjöfin síðar, og mun hún lengst hafa verið við lýði. Heyrt hefi ég talað um menn á þessari öld, 20. öldinni, sem gefið hafa konum sínum morgungjöf, svo sjá má að lengi eldir eftir af gömlum venjum. Sumir þessir gömlu siðir hefðu betur ekki ver- ið lagðir niður með öllu. Því í stað þeirra komu um land allt hinir hálf- útlendu siðir, og er ekkert þjóðlegt við þá né skemmtilegt. Elinborg Lárusdóttir tók saman. -LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 47

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.