Lesbók Morgunblaðsins - 01.10.1967, Blaðsíða 4

Lesbók Morgunblaðsins - 01.10.1967, Blaðsíða 4
Þetta skáldskaparefni er ekkí nýtt. Allt frá Sókratesi til Jóhanns Sigur- jónssonar hafa skáldin fengizt við að skilgreina og sýna mun andlegrar ástar og jarðneskrar. En það sem Ekelöf sýnir er skyldleiki þessa, í ramma ytri and- stæðna sýnir hann innra samhengi, al- gilt, örlögbundið. í\ usturlenzka umgerðin, sem ljóð- unum í Sagan um Fatumeh er búín, er hvergi til trafala en gefur á hinn bóginn mikla möguleika. Sótt er í litauðgi aust- urlenzkrar menningar og einnig skyggnzt niður í hyldýpi austurlenzkr- ar eymdar. í einu ljóðanna er sprengdur þessi austurlenzki rammi, en í þess stað skýtur upp á skemmtilegan hátt um- hverfi, sem gæti átt við heimaland skáldsins. Þetta ljóð fjallar um andláts- sýn Fatumeh. Næturvindurinn, Melte- min, hvín og þyrlar upp ryki, Fatumeh liggur andvaka, þrotin að heilsu og kröftum og kafnar að lokum í eigin hósta. Þá ber fyrir hana í svip grafreit, snæví þakinn. í fjó'ðinu segir: Jag var sömnlös Jag hostade ihjál mig i den djupa, fuktiga natten I Meltemin som rörde upp damm Dá tycktes jag se en begravningsplats i snö En liten trappa, ner Snön och fattigdomen Vár fattigdom pá uttryck vár fárglöshet Snöns fattigdom kandes sá rik pá fárger Jag kánde, att vad jag behövde var detta hem. Ef" til vill talar Gunnar Ekelöf frá eigin brjósti í þessu ljó'ði. jJUL Persnesk mynd frá 18. öíd skreytir bók Gunnars Ekelöf 4 LESBOK MORGUNBLAÐSIMS -------------- Saga þessi, „Fjórða pípan", er úr smásagnasafhi, sem heitlr „Hinar þrettán pípur" eftir Ilja Ehrenburg, samið 1922. Þar eru sagðaP á listrænan hátt sögur þeirra, sem átt höfðu þessar þrettán pípur í safni höfundar. Rússneskur maður þýddi á esperanto, og úr því máli er þessi þýðing gerð. \ Ljósgeislinn þýtur hljóður gegnum geiminn um þúsundir ára, en ævi mannsins er stutt: bernskuár með leikjum, ást og vinna, sjúkdómar og dauði. Augun, fjar- sjáin, mannleg vizka mæla geiminn, en hvernig á að smíða vog, sem vegur hina stuttu ævi, svo að láta megi á aðra metaskálina hinn hljóða geisla, svimandi töl- ur, geiminn, heiminn, og á hina fræið, vöxt þess og viðgang, hvernig það spírar, þroskast og visnar? Hver veit, nema það gæti átt sér stao, að fjörutíu eymdarár yrðu þyngri á metunum. Það var stríð. Menn munu kalla það „Hið mikla" eða „Hið litla" til aðgrein- ingar frá öðrum styrjöldum fortíðar og framtíðar. Fyrir þeim, sem á því ári voru ofar moldu, var það blátt áfram — stríðið, rétt eins og pestin er bara pest — og dauðinn er bara dauði. Þa'ð var stríð, og á hinum litla punkti — punktinum milli punkta — í nánd við grjótdyngjuna, sem áður nefndist borgin „Ipr", lágu, sátu, mötuðust og dóu ókunnir aðkomumenn. Þeir báru heitið hundraðasta og átjánda herdeild franska hersins. Þessi herdeild hafði verið mynduð í Suður-Frakklandi, og hana skipuðu sveitamenn — vínyrkjumenn og kvikfjárbændur. Sex mánuði höfðu nú þessir hörundsdökku, svarthærðu menn étið og sofið í leirgröfunum, skotið og dáið fórn- andi upp höndum hver á fætur ffðrum. í herforingjaráðinu var tilkynnt, að hundraðasta og átjánda herdeildin væri að verja „Svarta hliðið". Hinum megin, í 500 skrefa fjarlægð, sátu aðrir menn, sem einnig voru að skjóta. Flestir þeirra voru bjartleitari og augun fjósari á lit, og þeir voru stærri og gxófgerðari heldur en vínyrkjubændurnir og töluðu ólíka tungu. Þetta voru akuryrkjubændur frá Pommern, og annað herforingjaráð nefndi þá áttugasta og . sjöunda herfylki þýzka hersíns. Þetta voru óvinirnir og milli óvinanna var landspilda, sem bæði vínbændurnir og akuryrkjubændurnir nefndu „Einskis land". Það tilheyrði hvorki þýzka keisaradæminu né franska lýðveldinu og ekki heldur belgiska konungdæminu. Þessi landskiki, sundurtættur af sprengjum, holur langs og þvers af yfirgefnum skotgröfum, þéttstráðum mannabeinum og ryðgu'ðu járnarusli tilheyrði dauð- anum og engum öðrum. Það var meira að segja ekki eitt einasta strá óupprætt í þessu úldna bæli, og á miðjum þessum júlídegi lagði fyrir ódauninn af saur og blóði. En aldrei hafa menn barizt af annarri eins heift um nokkurn aldingarð með indælum ávöxtum og fegursta blómskrúði eins og um þennan rotna og einsk- is nýta blett. A hverjum einasta degi skreið einhver af franska svæðinu eða þvi þýzka út á þessa spildu, sem nefndist „Einskis land", og vökvaði gulan Ieirinn með heitu blóði. Sumir sögou, að Frakkland berðist fyrir frelsi, aðrir, að það vildi ræna kolum og járni. En dátinn í hundruðustu og átjándu herdeild franska hersins, Pierre Dubois, barðist bara af því að það var stríð. En áður en stríðið braust út, hafSi hann ræktað víngarðinn sinn. Þegar of mikið rigndi eða þegar skordýr herjuðu á vínviðinn, varð hann svipþungur og lamdi hundinn með lurk, af því a'ð hon- um fannst hann éta of mikið. En í góðæri, þegar hann hafði selt uppskeruna með hagnaði, klæddí hann sig í stífuðu skyrtuna sína og ók til bæjarins. Þar í veitingahúsinu „Kóngamóti" gaf hann sér lausan tauminn. það er að segja hann klappaði þjónustustúlkunni á breitt bakið, svo að buldi í og hlustaði með opnum munni á lagasyrpu úr sjálfvirkum lírukassa, sem hann hafði fleygt í nokkrum aurum. Einu sinni hafði Pierre orðið veikur. Það gróf í eyranu á honum, og það var kvalafullt. Þegar hann var lítill drengur, hafði hann yndi af að ríða á geit og hnupla þurrkuðum fíkjum frá mömmu sinni. Konan hans hét Jeanne, og oft hafði hann strokið blíðlega brjóst hennar mjúk og brúnleit eins og vínberjaklas- arnir á sólríku sumri. Þannig var líf Pierres Dubois. En svo fór Frakkland að berjast fyrir frelsi eða til að afla sér kola, og hann varð dáti í hundraðasta og átjánda herfylkinu. I 500 skrefa fjarlægð frá Pierre Dubois sat Peter Debau. Og líf hans var ólíkt Pierres eins og kartöflur eru ólíkar vínberjum eða norðrið suðrinu, en þó var þa'ð óneitanlega einnig líkt eins og hver ávöxtur jarðar er öðrum líkur, hvert land öðru og mannlífið á hverjum stað. Peter Debau hafði jafnvel aldrei smakk- að vínber. Hann hafði bara séð þau í búðargluggum. Hann varð þungbúinn á svip, þegar grasið fór að sölna og kýrnar geltust. Hann hafði aldrei fengið illt í eyrað. Einu sinni hafði hann ofkælzt og lá þá vikutíma með mikinn sótthita. Þegar hann var drengur, lék hann sér við gamla greifingjahundinn hans föour síns og veiddi sólargeisla í húfuna sína. Konan hans, Jóhanna, var hvít eins og nvjólk og mjúk eins og soðin kartafla, og það átti við Peter. Svona var líf Peters. Og svo kom að því — ja, sumir sögðu, að Þýzfealand berðist fyrir frelsi, aðrir — að það vildi ræna járni og kolum — en Peter Debau varð dáti í áttugasta og sjöunda varaherfylkinu. Á „Einskis landi" var hvorki frelsi né kol — þar voru bara hrúgur af beinum og ryðguðum gaddavír, en hermennirnir beittu öllum mögulegum ráðum til að ná þessari Iandspildu. Herforingjarráðin lögou höfuðin i bleyti, og skýrslur um þetta vandamál hrúguðust upp. Þann 24. júlí 1916 kallaði liðsforingi dátann Pierre Dubois fyrir sig og bauð honum að skríða klukkan tvö eftir miðnætti gegnum hina yfirgefnu skotgröf, sem kölluð var „Kattaforstofan" yfir að þýzka svæðinu og njósna um, hvar fram- verðir óvinanna væru. Pierre Dubois var tuttugu og átta ára gamall. Það er mjög stuttur tími — hinn hljóði ljósgeisli þýtur um geiminn þúsundir ára. En þegar Pierre hafði heyrt skipunina, fór hann að hugsa um skordýrin, sem herja á vínvfðinn og sjúkdóm- ana, sem leggja mennina að velli. En nú var stríðV og manninum er nauðsynlegt að telja ekM aðeins árin heldur einnig klukkustundirnar. Til klukkan tvö eftir 1. október 1967

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.