Lesbók Morgunblaðsins - 24.12.1967, Blaðsíða 27

stjóri, minntist fornra og nýrra væringa
við kokkinn og sú hugsun greip hann
föstum tökum, að það myndi ekki skaða
heiminn, þó að fækkaði um slíkan kokk
í honum. Tók hann nú til að búa kokk-
inn undir burtförina með mörgum og
þungum orðum en þegar honum þótti
nóg talað, fylgdi hann orðum sínum
eftir með því að þrífa kokkinn á loft
og keyra hann niður á sjóðheita elda-
vélina og hélt honum þar sem fastast
og var þetta í þann mund, sem hringt
var út frá hádegismessu á jóladag.
Kokknum varð mannhjálp en einn
karlanna, sem hafði eitthvað hýrgað
sig, hoppaði um í ganginum og öskr-
aði svo heyra mátti um allan flot-
ann:
„Nú er nóg að éta á Leifi, við erum
búnir að steikja kokkinn.“
Rœtt við Bjarna Jónsson skipstjóra
Húsið er þar sem áður voru Selin um, þar sem nú er bílastæðið við Garða-
þrjú en nú heitir Séljavegur. strætið nyrzt, næst Vesturgötunni.
■— Serðu mig ekki, er kallað fram til Bjarni byrjaði snemma að vinna hjá
mín, þar sem ég er að fara úr frakkan- Sameinaða og kynntist þá skipstjórnar-
um frammi í forstofiu. mcnnum og ráðamönnum þar, og komst
Ég rýni innum gaettina á rökfevaðri á Hóla tvítugur að aldri eða 1909 (F.
sfccfunni, og sé glytta þar á hærukoll. 3 6. 1889).
•' — ’ skipstjóri góður, ég sé þig, Holar voru'. all-veglegt skip á þess
það má nú sjá minna. tíma mælikvarða. Það lestáði 8-900 lest
-Bjarni Jónsson er „alletiaers“ skipp- ir og gekk 9 mílur. Bjarni var þarna
e|. , Hann er tvö hundruð og sextíu eirin íslendinga. Hér verður farið hratt
ptínd á þyngd, reýkir pípu af heim- yfir lífshláupið, erindið var annað; ég
spekilegri ró með glettni í auga. var í söguleit. Af Hólum fór Bjarni á
Hann er borinn og barnfæddur Vest- Vestra, síðan á flóabátinn Ingólf, þar
urbaeingur. Faðir hans bjó í Vigfúsar- sá hann manninn, og þó að mikið liggi
koti, en sá bær stóð vestast í Grjótúh- á að komast í jólatúrinn fyrir Lesbók-
þykir mönnum mest um vert að kokk-
urinn skyldi halda lífi allt kvöldið.
Vindstaðan breyttist um nóttina og
allir togararnir færðu sig inn á Pollinn
og lögðust þar við bryggjur og náðu
menn þá að ganga milli skipa. Skips-
höfnin á Leifi lá nú ekki lengur á því,
hvemig högum hennar væri komið og
að henni búið með jólakost. Þeim var
þá gefið að borða og veittur margskon-
ar beini um borð í hinum skipunum.
Nokkrum skipverjanna tókst einnig að
gleðja sitt hrellda hjarta á vínlögg og
komu góðglaðir um borð aftur. Það er
nú svo með vínið eins og allir vita, að
eins og það magnar gleðina svo magn-
ar það og reiðina.
F
M~i inn hásetinn, síðar þekktur skip
ina, ætla ég að skjóta þeirri sögu inn,
er.da er þeíta hálfgildings jólasaga; hún
gerðist milli jóla og nýárs 1910.
Skipstjórnarmenn á Ingólfi höfðu farið
í land á ball, sem Stýrimannaskólinn
hélt, og aðrir skipsmenn höfðu einnig
farið frá borði nokkurra erinda. Bjarna
var falið að standa vakt og var hann
einn um borð. Ingólfur lá frammi á
höíninni, um það bil, þar sem nú er
hausinn á Ægisgarðinum. Rjómalogn
var um kvöldið. Bjarni sat aftur í eld-
húsi og las í bók. Það var svo seint
um kvöldið, að hann heyrir að bátur
skellur í skipshliðina. Hann fer íram
á dekk að hyggja að mannaferðum.
Hann sér mann frammi á dekkinu við
lunninguna, gengur til hans og segir:
— Hvaða erindi átt þú um borð,
maður minn?
í stað þess að svara gufaði maðurinn
upp fyrir augum Bjarna, svo að hvorki
sá eftir af honum tangur né tetur.
Ekki þótti Bjarna þetta gott, en lét
þó kyrrt liggja, enda lítið annað að gera,
og hvarf hann aftur til eldhússins að
lesa .Það var enn stafalogn. Nú líður
nokkur stund svo að ekki ber til tíð-
inda, en þá er báti aftur rennt að skips-
hlið.
Bjarni fer fram á dekk á ný að gá,
hver kominn sé, ef sá skyldi reynast
úr varanlegra efni en fyrri gesturinn.
Hann sé mann standa á sama stað við
lunninguna og í fyrra sinnið og nú
mæli Bjarni ekki til þessa manns, held-
ur gengur þegjandi að honum.
— Hann var ekki lengra frá mér,
en þú, góði, segir Bjarni. (Milli okkar
við borðið var ekki meterinn). Það
fór á sömu lund, nema hvað Bjarni
var nú enn nær manninum en í fy'ra
skiptið. í sama mund og maðurinn
hverfur skellur fyrsta rokhviðan á
sk'pinu, og upp úr blæjalogninu brest-
Ur hann á með fárviðri eins og skot-
ið væri úr byssu.
Ekkert ráðrúm vannst Bjarna til að
komast í land á skipsjullunni. Hann
lét annað akkerið falla og fól sig á
vald forlögum sínum, annarra kosta
átti hann ekki völ.
karna mátti hann híma um borð í
þrjá sólanhringa í manndrápsveðri ali-
an tímann því að manndrápsveður var
þetta, það urðu miklir skipsskaðar og
manntjón, Bjarni einn í stóru skipi í
hávaðaroki, blindbyl og skammdegis-
myrkri, eigandi það yfir höfði sér að
akkeriskeðjurnar hryklkju, éða skipið
drægi akkerin. Matur allur var undir
lás og slá, því að kokkurinn hafði tek-
ið með sér búrlyklana og ætlaði sér
ekki að vera lengi i landi. Bjarni
veiddi sér ufsa til matar. Akkerin héldu
og Bjarni komst til lands á gamlárs-
dag.
Næsta skip, sem Bjarni var á, var
Skálholt, síðan Ceres, en á honum var
Bjarni tvívegis. Á árunum 1912 til 1914
var Bjarni í skólanum og á togurum
þessi ár, þegar hann var ekki á skóla-
bekknum. Árið 1915 fór hann á Goða-
foss nýjan, en slasaðist þar í jómfrúar-
ferðmni á ströndinni og hefur aldrei
beðið þess bætur; stingur jafnan við.
Síð'ara skiptið, sem hann var á Ceres,
var sumarið sem Ceres var skotinn nið-
ur (1917), en nú munu ekki a'ðrir lif-
andi af þeim, sem þar voru um borð,
en Bjarni og Ricliard Thors. Um haust-
ið 1917 fór hann á Lagarfoss og þar
næst 3. stýrimaður á Sterling og síðan
á Esjuna, sem Eimskip hafði þá af-
greiðslu fyrir, en af henni fór hann,
þegar ríkið tók við rekstri skipsins
og þá á Gullfoss og þar var hann í 11
ár. Hann var því starfandi, stýrimað-
ur eða skipstjóri hjá Eimskip í 35 ár,
en hætti árið 1952 og var þá skip-
stjóri á Tröllafossi. Hann sigldi all't
striðið á Lagarfossi. Reyndar er hann
annað veifið enn hjá Eimskip, því að
það var síðast í fyrra, að hann leysti
af á finnsku leiguskipi, sem Eimskip
haíði og hann er alltaf að bregða sér
i túr og fcúr hér eða þar, ef hann sér
sér færi. Hann hefur nýlegt heyrnar-
og sjónvottorð, og gleraugu þekkir
hann ekki nema af afspurn. Honum
veiður aldrei misdægurt.
Það kemur lítil telpa inní stofuna
þar sem við érum að rabba saman.
— Barnabarn? spyr ég.
— Þetta er þrettánda barnið, sem ég
el upp, svarar hann, aurarnir hjá mér
hafa ekki farið í brennivín.
— Hefurðu nokkurn tírnann orðið
fyiii slæmum áföllum, árekstri eða
strandi á skipstjórnarferli þínum.
— Nei, aldrei, ég hef ekki einu sinni
raæ;t fyrir sjórétti um dagana, nema
sem meðdómari.
— Hverju þakkarðu farsældina?
— Ég hef treyst á sjálfan mig, en
ekki aðra. Ef mér hefur fundizt eitt-
hvað að, hef ég staðið sjálfur og fylgzt
með ganginum. Ég var vakandi við
þetta. Það þýðir ekki annað. Enn
vakna ég þrisvar á nóttu, fer fram í
eldhús og lít út og gái til veðurs.
Bjarni hefur lítið af jólahaldi úti á
sjó að segja ,þó hefur hann haldið all-
mörg jól á höfum úti, en þau hafa
flest verið tíðindalítil. Fyrstu jólin um
berð í skipi eru þó Bjarna minnisstæð
og reyndar allur jólatúrinn.
Það var haustið 1909. Hólar héldu úr
höfn í Reykjavík síðast í nóvember
og var ferðinni heitið til Austfjarða
og þaðan norður um og til Akureyrar,
en þar átti að snúa við til baka.
Það var út af Langanesinu, sem þeir
lentu í foráttuveðri. í framlestinni voru
þrír farþegar, kellingar, og þegar far-
þegar voru þarna, var hafður kappi yf-
ir lúguopi, og var Þar gengið niður í
lestina. Þegar skipið fór að taka yfir
sig brotsjói, fór skipstjórinn að óttast
að kappinn brotnaði af og sjór næði
þá að flæða niður í lestina og vildi
því slkálka lúgurnar. Bjarna, sem var
eini íslendingurinn um borð, á Hólum,
serr fyrr er sagt, var falið að sækja
kellingarnar framí og koma þeim aft-
ur á 2. farrými. Þetta reyndist hin
mesta mannraun. Stiginn upp úr lest-
inni var snarbrattur, kellingarnar stirð-
ar, sjóveikar og hræddar og skipið lét
öllum illum látum og tók á sig sjói.
Bjarni selflutti þær affcur eftir.
bíann var ekki frýnilegur þarna út
af Langanesinu í þetta skiptið og þeg-
ar aumingja kellingarnar sáu hvsð
hann var ótótlegur, ekkert nema brot-
sjóir hvert sem litið var, veinuðu þær
ákaflega og jesúuðu sig, en Bjarri
dröslaði þeim yfir sjóblautt dekkið á-
fallalaust, hverri af annarri og þótti
hans framganga með ágætum.
Þegar þeir hægðu vissu þeir ekkart,
hvav þeir voru staddir. en svartaþoka
var þá á og engin landsýn. Það mun-
aði litlu, að þeir lentu vestur á Húna-
flóa. Bjarni var í brúnni ásamt stýri-
manninum og skipstjóranum, þegar
honum var litið útum bakborðsglugg-
ann að aftan og sá þá móta fyrir landi.
Hann þekkti Grímsey og varð skipstjóri
hans feginn. Þeir komust inn til Akur-
evrar og sneru þar við austur um og
'héldu út frá Seyðisfirði.
Þeir voru um jólin í Höfn. Bjarna
var gert að standa vakt á aðfangadags-
kvöld, og fóru allir danskirnir frá borði,
en Bjarna var skipað að pússa kopar
■og starfaði hann að því alla jólanótt-
ina og mátti keppast við, því að kait
var í veðri. Hann fór af vakt um morg-
uninn og svaf til hádegis, en fór aftur
á vakt á jóladags'kvöldið, því að dansk-
ir fóru enn allir sem einn í land.
íslendingnum þótti þetta döpur jól, en
viðurgerningur var nægur.
Strax eftir jólin var haldið af stað
og farið til Hamborgar. Þangað var
kcmið á gamlársdag, og voru skips-
menn að vona, að þeir fengju áramót-
in í Hamborg, en það varð ekki. Út-
skipunin gekk svo hratt að henni var
lokið fyrir kl. 6 og þeir á Hólum héldu
enn af stað til hafs, og þannig urðu
áramótin ekki nein teljandi raunabót
:í: hátíðaskemmtan fyrir þennan unga
. farmann af Islandi. ■
24. desember 1967
■LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 27