Lesbók Morgunblaðsins - 17.10.1971, Blaðsíða 7

Lesbók Morgunblaðsins - 17.10.1971, Blaðsíða 7
Uteýni af Dyrhólaey til vesturs. EyjafjalIajökuH i baksýn. (Ljósm.: Páll Jónsson). kórs og kirkju, tveir stöplar.,. imeð rauðum trékúlum á og lágu þili en grindverki yf- ir út að veggjunum. 1 5 staf- gólfum kirkjunnar er loft. Þar uppi 4 langbekkir. — Húsinú er vel við haldið að bikun og öðru. í sáluhllði er grind með klukknaporti, fremur forn- fáiegt. Biskup telur, eins og venju- lega, alla muni kirkjunar. Um þá er ekkert sérstakt að segja. Fremur virð&st þeir hafa verið fátæklegir. Biskup getur um „fornt og lakkerað slétt spjaid, sem til forna var yfir altari en er nú brúkað til að kríta A núm er og er ei heldur til annars hæft." Þessi gripur hefur ef- laust áskotnazt Dyrhólakirkju úr strönduðu skipi. Slíkt spjald er enn til í altarishurð- inni í Kálfafellskirkju í Fljóts- hverfi, Haustið 1854 varð ærið svip- legur atburður í Dyrhóla- kirkju. Um miðja síðustu öld var Hjörtur LoflLsson bóndi á Hvoli í Mýrdal, mikill atorku- og sóma maður, lengi íorsöngvari í Dyrhólakidíju. Sunnudaginn 19. nóvember kom hann til kirkju eins og hann var vanur, sýndist heill og hraust- ur og gegndi að venju starfi 'sínu sem forsörogvari. En þeg- ar hann söng útgönguversið 'komst hann ekki nema aftur I mitt erindið, hné fram á grát- urnar og var þegar örendur. ' Fram yfir miðja siðustu öld voru búendur í Dyrhólahverfi 1 sjálfseignarbœndur og bar því skylda itil að endurbyggja ' kirkjuna og halda henni við. En það vildi ekki ganga greitt þegar misjafnlega áraði. Lauk þvi svo að bændur seldu Jóni umboðsmanni í Vík jarðir sín- ar en hann tók á sig allar skyldur við söknarkirkju Dyr- hólasóknar. Segir ger fra þessu í bók Eyjólfs á Hvoli: Merkum Mýrdælingum. Kirkjugarður' er enn á Dyr- hólum, löngu afiagður. Þar heitir Kirkjudalur austur af. Annars er nú fátt á þessum bæ, sem minnir á að þar hafi helgidómur sveitarinnar staðið um aidaraðir. Frá hellinum leggjum við leið okkar fram á Dyrhólaey. Þangað er nú greiður og góð- ur vegur. Sléttur sandur, nægi lega rakur til að vera hættu- laus fyrir eins drifs bii. Upp á eyna að norðanverðu er aflíð andi brátti, fœr öllum farar- tækjum. Ofan á eyni er útsýni dá- samlegt og vítt í fögru veðri. Hér verður ekki lýst því sem fyrir augun ber nema hið næsta, eynni sjálfri og nánasta umhver.fi. Sigurður Gunn- airsson í Litla-Hvammi er með í ferðinni, en aðeins litið eitt af þeim fróðQeik, sem hann miðl- ar okkur kemst á þessi blöð. Hér er skammt að líta til Reynisfjalls og dranganna al- kunnu. Hér mætti lengi dvelja og una sér við minmngar þess horfna og löngu liðna, Vestast á Reynisfjörum er svonefnt Eiði. í>ar fast við eyna fellur Dyrhólaós til sjáv- ar þegar sandrif ekki stífla hann svo að hann standi uppi. Þá er hann mokaður úit til þess hann ekki valdi landspjðllum. Þá getur hann orðið stór og djúpur. Þess minnist Sigurður i Litla-Hvammi að hægt var aö röa skipum inn eftir ósnum. Ein kunnasta lending við Dyrhólaós er eflaust þegar Guðmundur í Eyjarhólum reri skipi sinu, Pétursey, alla leið upp að Norðurgarði. Hann var ið koma úr eyjaferð í útsynn- ingsgarra og miklum éljagangi. Ófært var með öllu að lenda við Jökulsá sakir brims og ómögulegt að snúa aftur itil Eyja i því veðri. Formaður lét ekkert uppi utn áfonm sin en lét sigla fuHum seglum til suð- austurs. „Nú ætlar Guðmund- ur bróðir að sýna ykkur Eng- land," sagði Jón Ólafsson, sem var bitamaður á Pétursey. En ekki var ljóst hvort hann ætti við land engla eða Englend- inga. .1 dimmu Romu þeir að Dyrhóladröngum og reru í skjól við Máfadrang. Sagði for- maður þá ætlan sína að freista lendingar á Eiðinu. Tókst það svo giftusamlega að Guðmund- ur lenti Pétursey heilu og höldnu. Á Eiðinu var mjótt sandrif miiíli flæðarmáis- ids og össins, sem nú stóð uppi. Báru þeir aiian varning af skipinu, seötu það yfir rifið og hlóðu það síðan á ný. Reru þeir síðan I rólegheitum yfir ósinn og upp lækinn hjá Norðurgarði, sem var skip- gengur vegna þess hve mikið var í ósnum. Heiima I Eyjarhólum beið fólkið milli vonar og ótta. Sést hafði tíl Péturseyjar úti fyrir Jökulsá unz hún hvarf I sort- arm af einu éiinu. Þegar Guðrún kona Guðmundar hafði fest blund, hrökk hún upp við að kafflað var á gluggann: „Hvað hræðist þú litiltrúuðr" Þetta fannst henni boðskapur, sendur sér til hugarléttis. Hún tendraði Ijós, tók Nýja Testa- mentið sitt og las um stund. Þá hvarf henni allur ótti og sofn- aði rótt. Stundarkorni sið- ar var guðað á baðstofuglugg- an. Þar var kominn sendi- boði frá Pétursey, sem sagði frá leindingu skipsins í lækn- um hjá Norðurgarði. Svo segir Sigurður í Litla- Hvámmi, að fyrr á Öldum hafi DjThólaós faaft afrennsh gegnum Bolabás, sem er hellis- gjögur á suðausturhorni Dyr- hólaeyjar. Þar — í Bolabás — voru heimki'nni Urðarbola, sem gekk í Urðinni sunnan undir Eynni að því er hermir í þjóðsögum. Þessa sögn um útfall Dyrhólaóss styðja gamlar sagn ir um reiðingsskurð við Hild- ardrang. En hann stendur norðvestan við Eyna. Það svæði er nú allt löngu sandi orpið. Stundum er þar vatns- batn. Dynhólaey er 120 m há, þar sem hún er hæst, hömrum girt nema að norðan þar sem veg- urinn liggur upp á hana. Þó er manngengt á hana á einum stað að vestan — þar heitir Skollastígur. Vestan við Dyrhólaós er Kirkjufjaran, sem Helgi biskup minmst á í vlsitazíu sinni. Vestan við Kirkjufjöru tekur við grjóthrap úr Eynni, svonefnd Þjófaurð. Það er Ijóitt nafn og að baki því býr sjálfsagt saga einhvers misind- is- eða ógæfumanns, sem nú eT mistri hulin. Urðin nær alla leið að Tónni, bergi-ananum með hinu sér- kenniiega Gati eða Dyrum, sem Eyjan dregur nafn sitt af bæði á íslenzku og dönsku og gert hefur hana að einum sérkenrii- legasta stað landsins. Á tveim stöðum nærlendis eru einnig göt í gegnum Tóna. Þau eru ekki opin nema þegar sand urinn er lágur. Svo segir Sig- urður í Litla-Hvammi, að a.m.k. einu sinni á þessari ÖM hafi maður farið undir bergið, og gengið alla leið suiman undir Eynni. Einstaka sinnum var róið gegnum Dyrfaólagartið, en það var mjög sjaldan. Vest- an við Tóna tekur við Bað- stofuurð. Hún er sunnan und- ir faáeynni. Innan við hana véstan undir sjálfri Eynni er komið i Dyrhólahöfn. Þar var löngum útræði mikið. Var það mikill lífsbjargarvegur Mýr- dælinga og þangað sóttu marg- ir til róðra á útmánuðum aust- an yfir Mýrdalssand. Fullvist má telja, að ein elzta verstöð hér um slóðir hafi uedfl viö Dyrhúlaoy og þá ým- ist að austan eða vestan eða sunnan — á Kirkjufjöru — eftir þvi hvernig ósinn lá og landslagið lagaði sig eftir áhrifum náttúruaflanna. Til þess benda ýms örnefni — Há- karlsbrekka og Hákarlsból of- an við Hildardrang, sem er vestan við Eyna, Garðar (Fiskigarðar), Sundmagaskex o. £L E. t v. hefur verið þama viðlega í verbúðum þegar menn komu langt að til aö Framh. á bls. 13 17. október 1971 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 7

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.