Lesbók Morgunblaðsins - 17.10.1971, Blaðsíða 5

Lesbók Morgunblaðsins - 17.10.1971, Blaðsíða 5
Eltt hlnna furðulegu andlita Dubuffets Hugmynd ura risastóran skúlptúr á torgi Dubuffet hefur siegið á ýnisa ólíka strengi unt dagana. Þessa mynd málaði hann 1955. úr sorptunnunum". Er honiun berast beiðnir nm viðtöl, laetur hann skrifstofufólk sitt segja að hann sé nýdáinn. Einstöku beiðnum svarar hann sjálfur. Einhver frú Ormandy bauð honum hörpuna, sem bún hefði leikið á í æsku í skiptum fyrir eitt málverka hans. „Enda þótt ég sé mjög snortinn af boði yð ar," svaraði hann „bið ég yður að senda ekki hörpuna. . . Ég lifi mjög fábrotnu lífi og hef ekkert í kringum mig annað en það sem ég nota í starfi mímt." Hann hafnar einnig öllum pólitískum stöðum og tekur málaralistina Iangt fram yfir stjórnmálaþvargið. Ég hitti Du buffet í fyrsta sinn ásamt saui eiginlegri vinkonu okkar, Mér- ode Gttevara, sem sjálf er mik- ilhæfur málarL Dubuffet fagn- aði henni að hætti tignarmanns frá liðnum öldum, klæddur ljósri rúllukragapeysu og drapplitum flauelsbuxum. Hann er lágvaxinn maður, nokkuð lotinn, með snöggar hreyfingar þess sem haldinn er eilífu óþoli og breitt bros með mörgum gulltönnum. Hann lít ur út eins og hann gæti hafa dvalið mestan part ævinnar í fornum skógi ásamt öðrum Iitl- ttm sköllótttim glaðværum ná- ungiim með uppmjó eyru og Ijósblá, glampandi augu. Hann var skrafhreyfinn og talaði fram í nefið, valdi orðin gaiim gæfllega ebis og liti af lita- spjaldi. Mérode Guevara var að segja frá því 'er hún hitti Churchill í Aix-en-Provence, þar sem hún býr. Hann hafði spurt hana Iivaií helzt væri að niála, setti upp trönur sbtar beint á mótl Saint-Victoire l'jalli umkringdur leyniþjón- ustumönnum og las fyrir endur minningar sínar um leið. Hann notaði þumalfingurinn og út- réttan handlegg til að mæla eins og landslagsmálarar gerðu á nítjándu öld. Síðar meir var henni svo boðið til hádegisverð ar í Downing Street 10, að því er hún sagði, og fyrstu orð hennar við Churchill voru þá: „Ég vona að stjórnmálin tefji yður ekki við málarastörfin." Dubuffet hoppaði upp í stóbt- um svo ég héit hann myndi detta aftur fyrir sig, kerrti aft tir höfuðið og rak ttpp rosa- hlátur. Jean Philippe Arthur Du- bttffet er sonur efnaðs vínkanp manns frá Ee Havre, en þar fæddist hann 31. júlí 1901. Ar- ið 1918 er bann hafði lokið skyldunámi, flúði hann brodd- borgaralegt umhverfi sitt og fór á listaskóla í Paris. Snert- ing við málaralistina eins og hún var þá kennd, sannfærði hann um, að „listin er fals og blekking, raunverulegan skáld skap er annars staðar að futna. Ég var að leita að inngangin- um og vissi að eitthvað var öðruvísi en það átti að vera, Ég var staddur í strætisvagni, ég lít á náungann andspænis mér, engin vandamál, gott að vera til, hafa sæti og vera á nýjum skóm. Bilstjórinn segír honum skrýtlu, Iiann svarar umhugs- unarlaust, í nákvæmlega rétt- ¦ 9111 (óii. Það er það, sem ekki er hægt að stæla, rétti tónn- inn. AUar þessar myndrænu fí gúrur, fullar af margbreyti- legu lífL Þegar ég kom auga á spegilmynd mina í búðarglugga sagði ég við sjálfan mig: „Þetta má ekki svo til ganga." " Dubuffet fór til Buenos Air es þegar hamt var tuttugu og Þriggja ára og vann þar sem húsamálari og teiknari fyrir upphitunarfyrirtæki. Er hann kom aftur til Fakklands misseri síðar, lagði hann pensla sína á hilluna og gerð- ist vínkaupmaður. „Það var eins og skírlífisheit, nema hvað ég hét þvi að segja skilið við listina og lifa eins og venjuleg ur maðttr." „En þessi málaraáratta lét mig ekki i friði og árið 1933 byrjaði ég aftur. Ég fékk mér vutnustofu og ákvað að hafa ofan af fyrir mér með þessu. Bjó til stengbrúður og þess konar. Þá var það sem mér datt í hug að samræma hneigð mína til listrænnar sköpttnar og and úð mina á flestu því sem fólk kallar list. Ég vildi skapa speg Umynd af lifinu ólíka þeirri, sem köUttð er listræn. En mér mistókst og ég gafst upp á ný. Ég þóttist gersneyddur hæfi- leikum, fannst tilgangslaust að halda áfram og sneri mér aftur að vínsölunni árið 1937." Dubuffet var farið eins og manninum sem Samuel Beckett lýsir „aflvana manni, sem er dfær um að mála en verður að mála." Með styrjöldinni færð- ist fjör í vínsöluna og honum safnaðist fé. „Arið 1942," segir hann, „tók ég aðra vinnustofu á leigu, út úr örvæntingtt eins og Art Brut fólkið. Ég hafði lagt alla frægðardrauma fyrir óðal, vilili aðeins láta þetta eft ir sjálfum mér. Svo gerði ég eitt eða tvö málverk, sem ég taldi vel heppnuð, — það var dasamlegt, mér fannst ég euts og tígrisdýr sem hefði bragðað blóð. En ég vildi ekkl enn gera listina að atvutnu minni; ég var eins og maður sem ræktar túU pan og vill sýna þá vinum sín um." Það hvarflaði ekki að hon um að selja málverk sín og hann hafði ekki fyrir því að merkja þau. A meðal vina hans voru nokkrir áhrif amiklir bókmennta menn, eins og Jean PauUian, rit stjóri La NouveUe Revue Fran caise. Dubuffet var yfirlýstur andstæðingur menningarinnar en haf ði ekkert á móti um gengni við óvininn. Um árabU var hann vandræðabarnið í lista- og bókmenntasal Madame Florence Gould, þar sem hann hitti valinkunna rithöftmda eins og Paul Léautaud og Marc el Jouhandeau. Hann gekk fram af þessum listvinum sin- um, en hann málaði af þeim 8^^181«^™*'"»' árið 1946. Eink- um varð Joi. andeau mikið um myndina af sér með lafandi fíls eyru og skrifaði i æviminning ar sinar: „Enda þótt þau mættu ef til vill vera nær höfð- inu eru þau samt ekki svo út- stæð að orð sé á gerandi." Það var að mikltt leyti fyrir orðastað vina sinna meðal mennlamaiuia, sem Dubuffet af réð að halda syningtt, „þó ekki væri tíl annars en að koma róti á hinn Hstræna stöðupoll." Ar ið 1944 var í René Drottin salnum opnttð sýning á „Marion ettes de la VUle et de la Camp agne" — áttatíti og tveimur mál verkum af glaðlegum, rugl- kenndtun mannverum, sitjandi í neðanjarðarbrautum eða á gangi í sveitinni, og nú varð Dubuffet á þeim aldri er aðr- ir listamenn eiga sín stærstu verk að baki, fyrir þeirri orra hríð er hlýða þykir að gera að ungum efnilegum listamönnum. Hinn ótamdi skelfir vest- rænnar menningar varð hús vaninn hið ytra; verk hans seldust á svimháu verðl «g birt ust i söfnum er áfallið hjaðnaði í framúrlegan ánægjufiöring. Það eru örlög franskra bylt- ingarmanna að verða uppétnir í stofninn. „Ég gerði eins og ég gat," segir Dubuffet. „Með hverju nýju tímabili hélt ég að nú hefði ég losað mig úr viðj- unum, en mér til ttndrunar birt ust sífellt fleiri kaupendur. Þetta selst aldrei, hugsaði ég t hvert sinn, en það seldist og ég hélt vísvitandi lengra í við- leitni minni að skilja á nulli mín og safnanna, en alltaf iirðu fleiri og fleiri áhugasam- ir, það er engin undankomu- leið. Kerfið falsar allt. Maðtir getur ekki virt fyrir sér Dtt- buffet-mynd án þess að hugsa um að hún sé tuttugu eða f jöru tíu þúsund dollara virði og það er engin leið að láta sér þykja vænt um neitt, sem kostar tutt tigu þúsund dollara." Dubuffet lærðL að tU að kveða sér hljóðs yrði hann að notast við tæki kerfisins. Hann var eins og félagsfræðingur, sem kemttr fram í sjónvarps- þætti til að geta vítt hola upp- byggingu sjónvarpsþátta. Frá fyrsttt sýningu, þar sem verði var stillt mjög i hóf vegna þess að Dubuffet vildi gera verk sín aðgengUeg því fólki sem yf irleitt kaupir ekki málverk; hef ur ekki vantað kaupendur, en jafnframt hafa verk hans verið misskilin. Það lá beint við að kenna hann við primitivisma þó i rauninni máli enginn af skarp ari vitsmunum eða skipulagi. Frumstæðulistamenn á borð við Rousseau eða Grandma Moses - reyna sitt ýtrasta til að mála vel, án þess að brengla fyrir- myndina, en vegna skorts þeirra á fagmannlegri þjálfun fá verkin á sig barnalegan svip. Dubuffet málar hins veg- ar „Ula" af ásettu ráði, það er að segja gagnstætt listrænum hefðum og það er enginn við- vaningsbragur á stílbrögðum hans, sem sýna visvitandi til- raun til að skapa citthvað ann- að en hinn viðurkennda Hst- ræna standard vestrænnar menningar. Ólikt naivismannm er stíll hans sibreytilegnr. Fram að þessu hafa komið fram tuttugu og tveir kaflar, allir frumlegur. Hann tekur ekkert upp eftir öðrum (að Pattl Klee , ef til vill frátöidum) og er í þvi frábrugðinn Picasso, er setið heftir að krasttm vestrænnar menningar og neytt að vild frá Goya, Velázquez, Manet og fleirum. Jafnvel þeir fáu gagnrýnend tir, sem töku Dttbuffet vel frá upphafi, gerðu það á röngum forsendum. Clentent Greenberg tengdi hann svartagallsheim speki Frakka eftir styrjöldina og við existensíalisma enda þótt ætlun Dubuffets ætti ekk ert skylt við atburði i Frakk- landi eða hreyfingu Sartres, sem hann áleit aðeins nýtizku- lega mannúðarstefnu er varpa ætti fyrir borð ásamt amiarri ' • vestrænni heimspeki. Dubuffet gerði grein fyrir hernaðarstefnu sinni í röð kreddukenndra yfirlýsinga. AUa list fyrir tíma Matisse áttl að leggja fyrir oðal. GrundvaU arkostur Hstaverks er að koma á óvart. Málverk á að vera Hfs neisti, einhvers staðar á mUU Framh. á bls. 12 17. október 1971 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 5

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.