Lesbók Morgunblaðsins - 17.10.1971, Blaðsíða 4

Lesbók Morgunblaðsins - 17.10.1971, Blaðsíða 4
MYNDLIST Að ofan: Mynd af eiginkonunni frá 1935. Siðar málaði hann konuna (mvndin að ofan) og sagði: „Fólk er ævin- lega laglegra en hað heldur." Dubuffet við vinnu. Hann mótar fyrst í plast og málar síðan. Hvert verk er ljósmyndað, númerað og fært á spjalðskrá. DUBUFFET Einn sérstæðasti myndlistarmað ur heimsins Eftir Sanche de Gramont Listamaðurinn var ekki í vinnustofu sinni, en þar voru um 12 mussuklæddir starfs- menn hálfbognir yfir verkefn- um sinum. lOimi var að mála svartar rendur á brúnir högg- mynda, sem voru eins og amöb ur í laginu. Annar var að skrúfa saman röndóttar eining- ¦ir höggverkanna. Sá þriðji var með málningu og kitti að dytta að myndum sem laskazt höfðu í flutningi. 1 þessari tveggja hæða verksmiðju-vinnustofu í húsagarði einum í fimmtánda hverfi Parísar angaði allt af plastmálningu, sem venjulega er notuð til merkinga á flug- völlum vegna þess að hún má- íst ekki af þótt gengið sé á henni. A veggjunum héngu verkfæri, hönnuð af Hstamann- inum, sem Iitu út eins og hand- sagir með raf hítuðum vír í stað sagarblaðs. 1 bakherbergi var stórum blokkum af hvitu ein- angrunarplasti hlaðið til lofts, en í hliðarherbergt var högg- myndaeiningum hrúgað saman eins og: varahlutum á bifvéla- verkstæði. í horni stendur Uk- an af herbergi með veggjum úr rauð-hvít-bláum og svartrend- um myndeiningum. „Jean Dubuffet er horfinn frá málaralistinni," sagði einn einkaritara hans, sem sýndi mér vinnustofuna. „Hann hef- ur ógeð á beinum línum. Hann lítur með tortryggni allt sem hengt er upp á vegg í fer- hyrndum ramma." Dubuffet fæst sem stendur við að móta L'Hourloupe-stykki eins og hann kallar það, allt frá te- bolla upp í líkan af 22 ja metra háum turni, sem reisa á á bæjartorgí. Hann sker lótt frauðplastið með rafsögum sín um og: hnifum, málar það, lok- ar það síðan í móti ogr hellir i bráðinni plastkvoðu. Þegar kvoðan er hörðnuð er mótið brotið og innan í er frauðþlast og kvoðusteypa, sem upphaf- lega málningin loðir við. „Þetta er ein af þremur vinnustofum Dubuffets í París," segir ritar- inn. „Hann hefur einnig vinnu stofu í Vence í Suðttr-Frakk- landi og fleiri í Le Touquet." Til að geta hýst nýjustu risa- myndir sínar mun Dubuffet bráðlega flytja í stærstu vinnu stofu sína til þessa — þá sem kona hans kallar bílaverksmiðj urnar — skammt frá París. Samanlagt ræður Dubuffet yf- ir jafnmiklu gólfrými og Bloomingdales. Hann er bezti skipuleggjari allra stjórnleys- ingja sem ég hef kynnzt. Ég- fylgdi ritaranum aftur til skrifstofunnar. A málmspjaldi á dyrumim stendur: Skrifstofa Jean Dubuffet. Til hvers þarf málari skrifstofu, eins og hann væri ráðherra eða stjórnarfor- maður? Hún er hlífiskjöldur Dubuffets gegn lunheiminum. Einkaritararnir, sem þjóna listamanninum jafn dyggilega og nunnur drottni sinum, kunna að segja kurteislegar „nei" en hann. Þær sjá um hin viðkvæmu bréfaskipti við sýn ingrarsalina, um tilfæring-ar hins marggreina fyrirtækis. I>ær vinza sundur fyrirspurnir iuti listamanninn og verk hans og beiðnir um að fá að heiin- sækja Art Brut einkasafn hans, þar sem geymt er stærsta safn heims af málverkum og höggmyndum geðsjúkra og ann arra „Iistamannshráefna". Skrifstofan ber einnig vitni alúð listamannsins við ná-. kvæma skrásetningu verka sinna. Meðfram veggjunum standa skjalaskápar fullir af myndum af hinum 5893 verk- um hans — hann hefur Iokið um það bil einu annan hvern dag frá því hann hóf listamanns feril sinn árið 1944 — 1717 mál verkum, 1078 vatnslitamyndum, 2319 teikningum, 579 lítðgrafí- um 75 styttum og 125 verkum, sem flokkuð eru undir „ýmis- legt". I einni skrá er að finna 800 nöfn kaupenda hans í staf- rófsröð, ásamt nafni verksins, dagsetningu og verði. Arið 1968 var metsalan á einu málverki fjörutíu og þrjú þúsund doll- arar fyrir olíiditamynd frá 1947, er seldist á uppboði hjá Sotheby. Sumir málarar kalla sjálfa sig- stóra í sniðum — Du- buffet er gylltur í sniðum. 3Það er hlægilegt en þægileg þversögn, að postuli hins óskipulagða málverks skuli hvað skipulegast hafa unnið að skráningu eigin verka. Eru sjálfsvild og kerfi ósamþýðan- leg? Max Loreau, einkaheim- spekingrur og skýrandi Dubuff- ets segir: „Dubuffet sýnir fram á að leita verður sjálfsvildar kerfisbundið. I>að er vandasam ara að ná sjálfsvild en að koma á röð og reglu." Dubuffet varði mörgum ár- um í að koma tölu á verk sín. Hann sendi söfnum og eigend- um eyðublöð til útfyllingar hann sendi Loreau til Banda- rikjanna til að hafa upp á týndum malverkiim. Eoreau er afar skýr og skilmerkilegur belgiskur heimspekiprófessor um fertugt, sem hefur orðið fyrir miklum áhrifum af mál- verkum Dubiiffets, en sú þró- un hefur verið listamamiinani til óblandinnar ánsegjn. „Það er ekki oft sem mábxri á hlut að verkum heimspekings," seg- ir hann. Loreau sér um yfirlits útff&fu um verk Dubuffetg og hefur skrifað formála að hverju hinna sautján binda, sem þegar eru út komin. „Mað ur getur keypt heildarútgáfn af verkum Zola eða Victors Hugo," segir hann, „hví skyldi' ekki vera hægt að kaupa heildarútgáfu af Cézanne eða Dubuffet?" Ónúldari gagnrýn endur lik.ja fyrirtækinu við soldán á gægjum við glugga, til að sjá tíu þúsund syni sína fylkja sér upp eftir stærð. Það sem eitt sinn var náttúrlegiu" yndisauki, segja þeir, angar nú af musterisolhun. Þrátt fyrir gallharða einbeitni hefur Loreau enn ekki tekizt að hafa upp á eitt hundrað verkum og eru þau táknuð með auðum f erningum í yf irlitinu. 1 skrifstofunni er ennfremur safn þeirra bóka, sem ritaðar hafa verið um listamanninn — tíu-tólf ritverk þar af eitt á kínversku, og fimmtán þykkar úrklippubækur — auk þess sem hún minnir & ^msar hliðar starfsgreinar Dubuffets. Marg- ar hihur eru hlaðnar skrifum hans, sem útgefandinn Galli- mard hefur nýverið safnað í tvö bmdi, rúmar þúsund síður samanlögð. Að frátöldum minn- isbókum Leonardos og bréfum Van Goghs til bróður síns, hef ur enginn listamaður gert svo ýtarlega grein fyrir vinnu- brög-ðum sinum og fyrirætlun- um. Bn Dubuffet er meira með- vitandi um stálbTÖsð sín en þessir listamenn báðir og skrif- aði eitt sinn að hann væri eins og ,Jæínverskiir fjöUistawiaður, sem tíndi ót úr höfíö sér sindr andi sheður fjarstæðuiutar". Hann er einnig höfundur að i'.jóriiin delhibókiun, sem hann prentaði sjálfur og dreifði með al vina sinna, þeim til skemmt- unar. Þær eru samdar á hljóð fræðilegri frönsku, útfærðri af Dubuffet sjálfiun, ðrökrænu hrognamáli í likingu við önnur málfræðileg spéfyrirbæri eins og Zazie dans le Metro eftir Baymond Queneau og In his own Write eftir John Lennon. Bækurnar eru prentaðar á maskínupappír með frumstæðu letri og handpressu, eins skot- hríðin enn í andmenningarlegri herferð listamannsins. 1 tilböt við þetta hefur hann látið gera sex hljóðritanir af eigin tón- list, heldur óaðgengilegu sam- spili framandi hljóðfæra og ókennilegra hljóða, og á hún að vera atlaga við hina hefð- bundnu tónlist. Hver sá skoð- ari Dubuffets sem heldur sig eiga að líta á málverk kemst brátt að raun um að hann stendur andspænis hinni f jöl- skrúðugustu fi-amleiðslu. Und- ir öðrum kringrumstæðum hef ði Dubuffet getað orðið ein þess- ara einsmanns-hljftmsveita, sem áður léku á götum Parísar borgar, barið bumbu með ann- arri hendinni en spilað á mandólin með hinni, hringt klukkum með því að hrista ann an fótinn og blasið í munn- hörpu milli samanbitinna tann- anna. Dubuffet hefur orð fyrir að vera erfiður í irmgengni. Kona hans Lili hefur sagt, að hann sé „mesta hornhögld, rekur upp öskur áður en nokkur kem ur nálægt honum". Hann er & varðbergi vegna þess að hann telur aldrei hafa verið vegið jatfnrækUega að nokkrum lista mafini og sér. Fyrir skömmu fékk hann bréf frá gömlum skólabróður sínum, sem harm- aði að „þú sem varst svo gáf- aður og verður hinna g-öfug- ustu verkefna, krafsar nú upp 4 LESBÓK MORGUNBLABSINS 17. október 1971

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.